AI trọng yếu: Không chỉ là vấn đề năng lực

12:07, 18/11/2026

Khi Việt Nam đẩy nhanh chuyển đổi số và tăng cường năng lực trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược, câu hỏi đặt ra không còn đơn thuần là làm thế nào để ứng dụng AI, mà là làm thế nào để triển khai công nghệ này một cách an toàn và đáng tin cậy trong những hệ thống nền tảng đối với nền kinh tế, an ninh và dịch vụ công.

Khác với AI tạo sinh hay Agentic AI được sử dụng trong chatbot và trợ lý ảo, AI trong các hệ thống trọng yếu phải hoạt động trong những điều kiện nghiêm ngặt, không cho phép sai sót. Khi các hệ thống AI ngày càng đảm nhận những vai trò ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn, an ninh và niềm tin của công chúng, độ tin cậy trở thành yêu cầu mang tính chiến lược và không thể thỏa hiệp.

MỘT CẤP ĐỘ TRÍ TUỆ NHÂN TẠO MỚI

AI thương mại và AI dành cho các hệ thống trọng yếu thuộc về hai lĩnh vực rất khác nhau. Nhóm thứ nhất hướng đến tối ưu hóa mức độ tương tác với người dùng, khả năng mở rộng và sự tiện lợi. Trong khi đó, nhóm thứ hai phải hoạt động dưới sự giám sát chặt chẽ của các cơ quan quản lý, kỹ sư hệ thống và đơn vị vận hành, nơi độ tin cậy luôn được đặt lên hàng đầu và ngay cả những sai sót nhỏ nhất cũng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.

Sự khác biệt này đặc biệt quan trọng khi Việt Nam đang tăng cường năng lực AI. Các nhà hoạch định chính sách và lãnh đạo doanh nghiệp cần những hệ thống có khả năng giải thích kết quả, duy trì hành vi nhất quán trong điều kiện áp lực cao và đáp ứng các tiêu chuẩn chứng nhận được công nhận.

Nói một cách đơn giản, chỉ sử dụng AI thông thường trong các hệ thống trọng yếu có thể tạo ra những rủi ro khôn lường. Vậy đâu mới là giải pháp hiệu quả trong thực tiễn?

Tiến sĩ Tan Dunlin, Giám đốc Bộ phận Nghiên cứu & Công nghệ của Thales, kiêm Giám đốc cortAIx Singapore.

Tiến sĩ Tan Dunlin, Giám đốc Bộ phận Nghiên cứu & Công nghệ của Thales, kiêm Giám đốc cortAIx Singapore.

NHỮNG YÊU CẦU AI CẦN ĐÁP ỨNG TRONG CÁC HỆ THỐNG TRỌNG YẾU

Các tổ chức triển khai AI trong những lĩnh vực chịu sự quản lý chặt chẽ hoặc có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn đang dần chuyển dịch khỏi việc chỉ sử dụng các mô hình dựa hoàn toàn trên dữ liệu. Thay vào đó, họ áp dụng các phương pháp tiếp cận lai, kết hợp hệ thống tự động với logic xác định dựa trên quy tắc hoặc các nguyên lý vật lý.

Hybrid AI là giải pháp thực tiễn nhằm đáp ứng những yêu cầu đặc thù khi triển khai AI trong các môi trường mà bất kỳ sự cố nào cũng có thể gây ra tổn thất thực tế. Bằng cách đặt các mô hình học thống kê trong những giới hạn vận hành được xác định rõ ràng, hệ thống Hybrid AI giúp giảm thiểu tính khó lường, đồng thời duy trì những lợi ích về khả năng thích ứng và mở rộng mà AI mang lại.

Định hướng phát triển AI của Việt Nam đặt mục tiêu đưa đất nước vào nhóm 10 quốc gia dẫn đầu châu Á về nghiên cứu, phát triển và làm chủ AI vào năm 2045, đồng thời tăng cường bảo vệ cơ sở hạ tầng trọng yếu và an ninh mạng. Trong bối cảnh đó, các hệ thống AI có khả năng giải thích, vận hành theo quy tắc và cung cấp kết quả có thể kiểm chứng sẽ đặc biệt quan trọng đối với những lĩnh vực như quốc phòng và hàng không. Đối với các nhà lãnh đạo doanh nghiệp tại Việt Nam, những đặc tính này không chỉ giúp đáp ứng yêu cầu an toàn, chứng nhận và tuân thủ quy định, mà còn củng cố trách nhiệm giải trình và niềm tin của công chúng đối với các ứng dụng AI.

ỨNG DỤNG AI TRỌNG YẾU VÀO THỰC TIỄN

Đối với Việt Nam, thách thức nằm ở việc chuyển hóa những tham vọng về AI thành năng lực thực tế, đáp ứng nhu cầu vận hành trong nhiều lĩnh vực, từ hoạt động hàng không ngày càng phức tạp đến an ninh mạng và an ninh công cộng. Mục tiêu không chỉ là ứng dụng AI, mà còn phải đảm bảo công nghệ này có thể vận hành an toàn trong những môi trường khác nhau về quy định, hoạt động và công nghệ.

Trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Pháp của Tổng Bí thư Tô Lâm vào tháng 9 vừa qua, Thales đã thúc đẩy hợp tác với Vietjet và Tổng công ty Công nghệ - Viễn thông Toàn cầu (GTEL) trong các lĩnh vực AI, an ninh mạng và công nghệ tiên tiến. Cụ thể, hợp tác với Vietjet tập trung vào hàng không số, ứng dụng AI trong khai thác hàng không và các giải pháp điện toán đám mây bảo mật, phân tích dự báo, hỗ trợ ra quyết định. Trong khi đó, thỏa thuận với GTEL hướng đến nghiên cứu ứng dụng AI, công nghệ lượng tử và an ninh mạng trong các lĩnh vực như quản lý không phận và an ninh công cộng.

Những ví dụ trên cho thấy một bài học cốt lõi đối với Việt Nam: AI chỉ thực sự phát huy giá trị trong các môi trường trọng yếu khi được thiết kế và phát triển dựa trên bài toán vận hành cụ thể, dữ liệu sẵn có và vai trò trách nhiệm của con người về kết quả cuối cùng.

ĐỔI MỚI SÁNG TẠO ĐI ĐÔI VỚI TRÁCH NHIỆM

Trong bối cảnh Việt Nam mở rộng ứng dụng AI trong các lĩnh vực trọng yếu, các cơ chế bảo đảm an toàn cần được phát triển song song với năng lực công nghệ. Các khuôn khổ quản trị có thể thiết lập những yêu cầu về thẩm định, chứng nhận và giám sát của con người, phù hợp với mức độ rủi ro của từng môi trường vận hành.

Quan trọng hơn hết, các hệ thống AI phải được thiết kế để hỗ trợ quá trình ra quyết định của con người và đảm bảo an toàn cho cơ sở hạ tầng.

Các hệ thống Hybrid AI có thể đóng vai trò trung tâm trong quá trình chuyển đổi này, giúp các hệ thống trọng yếu tự động hóa hoạt động một cách đáng tin cậy, mở rộng quy mô đi đôi với trách nhiệm giải trình và thúc đẩy đổi mới mà không làm suy giảm niềm tin. Bằng cách kết hợp năng lực AI với những giới hạn vận hành rõ ràng và các quy tắc đã được thiết lập, những hệ thống này có thể đảm bảo các quyết định luôn có khả năng giải thích, truy xuất và kiểm chứng, qua đó củng cố độ tin cậy.

Mục tiêu là bảo đảm con người luôn tham gia vào quá trình đưa ra các quyết định trọng yếu, trong khi AI cung cấp thông tin chính xác hơn và hỗ trợ ra quyết định hiệu quả hơn. Đối với Việt Nam, đây chính là phép thử quan trọng: làm thế nào để đẩy nhanh việc ứng dụng AI mà không ảnh hưởng đến độ tin cậy và niềm tin – những yếu tố thiết yếu đối với các hệ thống trọng yếu.

Khi Việt Nam mở rộng ứng dụng AI trong các lĩnh vực hàng không, quốc phòng và an ninh công cộng, câu hỏi cần đặt ra sẽ là các hệ thống này hoạt động như thế nào trong những tình huống mà hậu quả của sự cố có thể đặc biệt nghiêm trọng. AI trọng yếu cần được thiết kế dựa trên những rủi ro đó, với phạm vi vận hành được xác định rõ ràng, kết quả đầu ra có thể kiểm chứng và trách nhiệm giải trình cụ thể của con người. Năng lực công nghệ là yếu tố quan trọng, nhưng đối với các hệ thống trọng yếu, độ tin cậy mới là điều quyết định liệu năng lực đó có thể được ứng dụng một cách an toàn hay không.

(*) Tiến sĩ Tan Dunlin, Giám đốc Bộ phận Nghiên cứu & Công nghệ của Thales, kiêm Giám đốc cortAIx Singapore