Thế giới chia tay tuyến cáp quang xuyên Đại Tây Dương đầu tiên sau 37 năm

Sau gần bốn thập kỷ kể từ ngày đưa vào vận hành, tuyến cáp quang xuyên Đại Tây Dương đầu tiên trên thế giới TAT-8 đang được trục vớt khỏi đáy biển, khép lại một chương quan trọng trong lịch sử viễn thông toàn cầu.

Được đưa vào khai thác năm 1988 và ngừng hoạt động từ năm 2002, TAT-8 hiện được đưa lên bờ gần Bồ Đào Nha trong một chiến dịch thu hồi chuyên biệt, chính thức đánh dấu sự kết thúc của hệ thống từng mở đường cho kỷ nguyên truyền dữ liệu bằng ánh sáng thay vì tín hiệu điện qua dây đồng.

Hành trình trên tia sáng

TAT-8 được xây dựng bởi liên danh gồm AT&T, British Telecom và France Telecom, trong bối cảnh cáp biển đã đóng vai trò quan trọng trong kết nối quốc tế nhưng vẫn bị giới hạn về công nghệ.

Trước đó, các hệ thống xuyên Đại Tây Dương sử dụng dây đồng để truyền tín hiệu điện. TAT-8 tạo nên bước ngoặt khi sử dụng sợi quang để truyền dữ liệu dưới dạng xung ánh sáng, giúp tăng mạnh dung lượng và độ tin cậy.

Hệ thống chính thức đi vào hoạt động ngày 14/12/1988, kết nối Mỹ với Anh và Pháp. Dịp này, nhà văn khoa học viễn tưởng Isaac Asimov đã tham gia buổi phát sóng trực tiếp xuyên Đại Tây Dương và mô tả kết nối này là một “hành trình trên tia sáng”.

Khi nhu cầu dữ liệu bùng nổ

Dù là tuyến thứ tám trong chuỗi cáp Trans-Atlantic Telephone (TAT), TAT-8 có ý nghĩa vượt trội so với các phiên bản trước. Chỉ sau khoảng 18 tháng, toàn bộ băng thông đã được khai thác hết công suất – dấu hiệu sớm cho thấy nhu cầu dữ liệu toàn cầu tăng nhanh hơn dự báo.

Thông điệp khi đó rất rõ ràng: cáp quang không chỉ khả thi, mà là yếu tố không thể thiếu cho tương lai kết nối số.

Đến đầu những năm 2000, công nghệ sợi quang đã trở thành xương sống của hạ tầng viễn thông toàn cầu. Ngày nay, hàng nghìn tuyến cáp biển tạo thành “mạng lưới vô hình” hỗ trợ mọi hoạt động từ giao dịch tài chính xuyên biên giới đến xem video trực tuyến và điện toán đám mây.

TAT-8 ngừng hoạt động năm 2002 sau khi gặp sự cố mà chi phí sửa chữa bị đánh giá là không hiệu quả. Kể từ đó, tuyến cáp nằm lại dưới đáy đại dương.

Nhiệm vụ trục vớt “người tiên phong” thập niên 1980

Chiến dịch thu hồi do Subsea Environmental Services thực hiện bằng tàu MV Maasvliet – phương tiện chuyên dụng cho hoạt động trục vớt cáp.

Quá trình này không đơn giản. Khác với các loại cáp thép bọc giáp hiện đại có thể cuộn bằng máy, cáp quang cần được xử lý cẩn trọng để tránh làm hỏng lõi thủy tinh mỏng bên trong. Nhiều đoạn phải được cuộn thủ công sau khi đưa lên tàu.

Tái chế lịch sử trong bối cảnh khan hiếm đồng

Ngoài lõi sợi quang, TAT-8 còn chứa lượng lớn đồng dùng cho truyền tải điện và gia cố – kim loại đang ngày càng có giá trị chiến lược.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế cảnh báo nguồn cung đồng có thể thắt chặt trong thập kỷ tới nếu sản lượng không theo kịp nhu cầu từ quá trình điện hóa và năng lượng tái tạo. Việc thu hồi các tuyến cáp cũ giúp bổ sung nguồn nguyên liệu thứ cấp.

Phần thép từ TAT-8 sẽ được tái sử dụng, còn lớp vỏ polyethylene bên ngoài sẽ được xử lý thành hạt nhựa phục vụ công nghiệp. Đồng thời, việc dọn dẹp cáp cũ cũng mở đường cho các hệ thống thế hệ mới có dung lượng cao hơn mà không gây thêm xáo trộn đáy biển.

Di sản của “tia sáng” mở đường kỷ nguyên số

Phần lớn nghiên cứu sợi quang nền tảng cho TAT-8 được thực hiện tại Bell Labs ở New Jersey – từng là trung tâm đổi mới của AT&T, nay được tái phát triển thành Bell Works. Địa điểm này cũng được biết đến là bối cảnh hư cấu của Lumon Industries trong loạt phim Severance trên Apple TV+.

Khi TAT-8 đi vào hoạt động năm 1988, Internet thương mại vẫn ở giai đoạn sơ khai. Smartphone, streaming hay điện toán đám mây còn chưa xuất hiện. Tuy nhiên, tuyến cáp này đã chứng minh rằng truyền dữ liệu bằng ánh sáng – chứ không phải tín hiệu điện – sẽ định hình tương lai truyền thông toàn cầu.

Những mạng cáp biển siêu dung lượng ngày nay, có thể truyền tải dữ liệu ở mức terabit mỗi giây, đều bắt nguồn từ “tia sáng” tiên phong ấy dưới lòng Đại Tây Dương – nền móng âm thầm cho kỷ nguyên số hiện đại.