Thúc đẩy bảo hộ sở hữu trí tuệ qua chương trình hợp tác thẩm định sáng chế ASEAN

Các cơ quan sở hữu trí tuệ khu vực ASEAN chính thức triển khai Chương trình hợp tác thẩm định sáng chế ASEAN mở rộng (ASPEC+) nhằm tăng cường hệ sinh thái sở hữu trí tuệ khu vực.

Bước đi này giúp rút ngắn thời gian xác lập quyền sở hữu công nghiệp, tối ưu hóa nguồn lực cho người nộp đơn và nâng cao chất lượng thẩm định sáng chế tại các quốc gia thành viên.

Dự án đầu tiên về chia sẻ kết quả thẩm định sáng chế trong khu vực

Chương trình hợp tác thẩm định sáng chế ASEAN (ASPEC) là dự án hợp tác về thẩm định sáng chế đầu tiên trong khu vực ASEAN. Chương trình cho phép các cơ quan sở hữu trí tuệ quốc gia thành viên ASEAN tham gia sử dụng kết quả tra cứu và thẩm định của một cơ quan sở hữu trí tuệ quốc gia khác trong khối làm tài liệu tham khảo khi thực hiện công tác tra cứu và thẩm định đơn đăng ký sáng chế.

Việc chia sẻ thẩm định sáng chế ở cấp độ khu vực được thực hiện giữa các cơ quan sở hữu trí tuệ của 9 quốc gia thành viên ASEAN (AMS), bao gồm Brunei Darussalam, Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam. Cơ chế chia sẻ này hỗ trợ các thẩm định viên tiết kiệm thời gian, qua đó rút ngắn thời gian xác lập quyền sở hữu công nghiệp đối với sáng chế.

Bà Trần Thu Hà, Giám đốc Trung tâm Thẩm định sáng chế thuộc Cục Sở hữu trí tuệ, cho biết Việt Nam tham gia Chương trình hợp tác thẩm định sáng chế ASEAN với vai trò là thành viên tích cực của ASEAN nhằm tăng cường hợp tác đa phương trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ.

Triển khai từ năm 2009, chương trình giúp việc tham khảo kết quả tra cứu và thẩm định của một cơ quan sở hữu trí tuệ khác trong ASEAN trở nên thuận lợi hơn. Đồng thời, cơ chế này nâng cao khả năng truy cập vào các cơ sở dữ liệu mà trước đó thẩm định viên không truy cập được do rào cản ngôn ngữ bản địa của từng quốc gia. Nhờ đó, việc chia sẻ kết quả tra cứu và thẩm định đã cải thiện chất lượng chuyên môn, giúp người nộp đơn nhận được kết quả về sáng chế nhanh chóng và hiệu quả hơn.

Chương trình ASPEC được vận hành bằng tiếng Anh tại 9 cơ quan sở hữu trí tuệ tham gia và hoàn toàn miễn phí đối với người nộp đơn. Dù vậy, các khoản phí tra cứu và thẩm định chính thức theo quy định riêng của từng cơ quan sở hữu trí tuệ vẫn được áp dụng theo quy định hiện hành.

 Lá cờ ASEAN. Ảnh: Internet

Mở rộng khuôn hoạt động và gia tăng hiệu quả cho người nộp đơn

Trong động thái tăng cường hệ sinh thái sở hữu trí tuệ khu vực tại cuộc họp lần thứ 78 của Nhóm công tác ASEAN về Hợp tác Sở hữu trí tuệ (AWGIPC), chương trình ASPEC+ đã được ra đời.

Ông Trần Lê Hồng, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ, cho biết trên cơ sở khung khổ ASPEC hiện có, các cơ quan sở hữu trí tuệ của các nước thành viên ASEAN chính thức triển khai chương trình hợp tác thẩm định sáng chế ASEAN mở rộng (ASPEC+). Chương trình mang lại cho người nộp đơn các báo cáo thẩm định sáng chế có sự hài hòa cao hơn cùng các mốc thời gian được cam kết cụ thể, qua đó tạo ra lộ trình hiệu quả và dễ đạt được sự bảo hộ sáng chế trên toàn khu vực.

ASPEC+ là một lựa chọn mới được chính thức triển khai năm 2026 dưới sự dẫn dắt của Nhóm công tác về sáng chế ASEAN do Singapore chủ trì. Chương trình xây dựng trên nền tảng khuôn khổ ASPEC hiện có nhằm mang lại các báo cáo thẩm định sáng chế có sự hài hòa cao hơn, đồng thời đảm bảo thời hạn xử lý cụ thể cho người nộp đơn.

Chương trình kế thừa thành quả của nhiều năm hợp tác chia sẻ công việc hiệu quả giữa các cơ quan sở hữu trí tuệ ASEAN. Đáng chú ý, ASPEC+ hỗ trợ việc lựa chọn các cơ quan sở hữu trí tuệ mong muốn trong khu vực ASEAN. Người nộp đơn có thể nhận thông báo kết quả xử lý đơn đầu tiên trong vòng 10-14 tháng để nắm bắt tình trạng đơn đăng ký sáng chế. Kết quả tra cứu và thẩm định được nâng cao nhờ sự trao đổi chuyên môn giữa các cơ quan sở hữu trí tuệ được chọn.

Bên cạnh đó, chương trình giúp tối ưu hóa công sức, thời gian và nguồn lực trong quá trình theo đuổi đơn đăng ký sáng chế nhờ khả năng chuẩn bị phản hồi đồng thời các kết quả thẩm định giống hoặc tương đồng. Về mặt quản lý, ASPEC+ vẫn duy trì các đặc điểm về khả năng tiếp cận tương tự như chương trình ASPEC trước đây.

Nâng cao năng lực hệ thống sở hữu trí tuệ toàn khu vực

Thông qua việc kết hợp ASPEC và ASPEC+, khối ASEAN hướng tới mục tiêu củng cố vị thế là điểm đến hấp dẫn về sở hữu trí tuệ và đổi mới sáng tạo. Đối với các doanh nghiệp và nhà đổi mới tại ASEAN cũng như các khu vực khác, ASPEC+ mang lại kết quả và tiến độ thẩm định sáng chế có tính dự báo cao hơn, tạo thêm sự tự tin để mở rộng quy mô kinh doanh trên toàn khu vực.

Đối với các cơ quan sở hữu trí tuệ ASEAN, đây là cơ hội để gia tăng giá trị cho các bên liên quan và nâng cao chất lượng thẩm định thông qua sự hợp tác sâu rộng hơn giữa các thẩm định viên. Gần đây, các cơ quan sở hữu trí tuệ ASEAN đã tăng cường hợp tác với các nhà cung cấp dịch vụ sở hữu trí tuệ gồm Patsnap, Questel và WIPS thông qua một thỏa thuận mang tính bước ngoặt. Thỏa thuận này tạo điều kiện thuận lợi cho việc chia sẻ một số dữ liệu sở hữu trí tuệ chọn lọc của ASEAN từ các quốc gia thành viên cho các nhà cung cấp dịch vụ sở hữu trí tuệ, đồng thời mang lại quyền truy cập phần mềm quản lý sở hữu trí tuệ, các công cụ tìm kiếm hỗ trợ bởi AI và sự hỗ trợ về chiến lược sở hữu trí tuệ.

Trước đó, ASEAN đã công bố danh bạ chuyên gia sở hữu trí tuệ ASEAN. Đây là công cụ tham khảo cấp khu vực giúp tập hợp đội ngũ chuyên gia về sở hữu trí tuệ từ tất cả các quốc gia thành viên. Đồng thời, Kế hoạch hành động ASEAN về quyền sở hữu trí tuệ giai đoạn 2026-2030 được triển khai làm lộ trình chiến lược nhằm tăng cường các hệ thống sở hữu trí tuệ và phát huy vai trò của sở hữu trí tuệ như một động lực then chốt thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển doanh nghiệp và tăng trưởng bao trùm trong toàn khu vực.