Triển khai đồng bộ, nâng cao hiệu lực quản lý về an toàn bức xạ và hạt nhân
Trong bối cảnh ứng dụng năng lượng nguyên tử ngày càng mở rộng trong y tế, công nghiệp, nông nghiệp và nghiên cứu khoa học, yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý về an toàn bức xạ và hạt nhân trở nên cấp thiết. Chính phủ ban hành Nghị định số 332/2025/NĐ-CP không chỉ cụ thể hóa Luật Năng lượng nguyên tử năm 2025, mà còn xây dựng một hệ thống quản lý hiện đại, đồng bộ, tiệm cận thông lệ quốc tế.
"Mắt xích" bảo đảm vận hành hiệu quả
Thực tiễn nhiều năm qua cho thấy, hoạt động sử dụng nguồn phóng xạ và thiết bị hạt nhân ở Việt Nam ngày một đa dạng, song công tác quản lý vẫn còn những điểm chưa theo kịp yêu cầu phát triển. Các quy định về cấp phép, thanh tra, kiểm tra, cũng như cơ chế phối hợp giữa các cơ quan liên quan chưa thật sự đồng bộ; năng lực ứng phó sự cố và bảo đảm an ninh hạt nhân cần tiếp tục được củng cố.
Thiết bị X-quang chẩn đoán dùng trong y tế ngoài việc thực hiện các yêu cầu chung về bảo đảm an toàn đối với thiết bị bức xạ, thiết bị sử dụng trong y học hạt nhân còn phải bảo đảm các yêu cầu riêng. (Ảnh:VGP).
Trong bối cảnh đó, Nghị định số 332/2025/NĐ-CP ra đời mang ý nghĩa như một "bộ khung kỹ thuật pháp lý" toàn diện, điều chỉnh xuyên suốt từ khâu thông báo, khai báo, cấp phép đến thanh tra, kiểm tra, thanh sát hạt nhân, đồng thời bao quát cả các nội dung then chốt như ứng phó sự cố và bồi thường thiệt hại hạt nhân.
Để nâng cao hiệu quả triển khai thực hiện Nghị định trong thực tiễn, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Nghị định (Quyết định số 1965/QĐ-BKHCN) với mục tiêu tổ chức thực hiện đầy đủ, kịp thời và thống nhất các quy định mới trong toàn ngành.
Kế hoạch không dừng lại ở tuyên truyền, phổ biến mà đi sâu vào việc hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành, từ các thông tư về đào tạo an toàn bức xạ, chuyên môn, nghiệp vụ đối với nhân viên bức xạ, quy định về thanh tra, kiểm tra, đến các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về quan trắc phóng xạ môi trường... Đây chính là những "mắt xích" quan trọng bảo đảm Nghị định được vận hành hiệu quả trên thực tế.
Đặc biệt, việc xây dựng mạng lưới quan trắc và cảnh báo phóng xạ môi trường quốc gia, cùng với nền tảng số và cơ sở dữ liệu chuyên ngành, cho thấy định hướng quản lý hiện đại, dựa trên dữ liệu và công nghệ số - yếu tố then chốt trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia đang được đẩy mạnh.
Bảo đảm an toàn, an ninh
Triển khai Nghị định số 332/2025/NĐ-CP thực sự cần thiết để bảo đảm an toàn cho con người và môi trường trong quá trình phát triển.
Trong lĩnh vực y tế, nơi các thiết bị bức xạ được sử dụng rộng rãi trong chẩn đoán và điều trị, việc kiểm soát chặt chẽ liều chiếu xạ và điều kiện vận hành là yếu tố sống còn. Trong công nghiệp, các nguồn phóng xạ phục vụ kiểm tra không phá hủy, đo lường… nếu không được quản lý tốt có thể tiềm ẩn rủi ro.
Ở tầm vĩ mô, yêu cầu bảo đảm an ninh hạt nhân, phòng ngừa nguy cơ thất thoát vật liệu phóng xạ và tăng cường năng lực ứng phó sự cố cũng gắn chặt với các cam kết quốc tế của Việt Nam.
Bộ đội Hóa học Quân khu 9 xử lý tình huống theo nhiệm vụ khi diễn tập ứng phó sự cố bức xạ và hạt nhân. (Ảnh: Báo Quân đội nhân dân).
Một trong những mục tiêu đặt ra của Kế hoạch triển khai là nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc tuân thủ pháp luật về an toàn bức xạ và hạt nhân. Điều này cho thấy cách tiếp cận không chỉ dựa vào chế tài, mà còn nhấn mạnh yếu tố con người, là chủ thể trực tiếp vận hành và chịu trách nhiệm trong toàn bộ chuỗi hoạt động.
Cùng với đó, việc phân công rõ trách nhiệm, tiến độ và sản phẩm cụ thể cho từng đơn vị giúp khắc phục tình trạng chồng chéo, bảo đảm tính khả thi và hiệu quả của quá trình tổ chức thực hiện.
Có thể thấy, Nghị định số 332/2025/NĐ-CP không chỉ giải quyết các yêu cầu trước mắt mà còn hướng tới xây dựng hệ thống quản lý an toàn bức xạ và hạt nhân mang tính dài hạn, đồng bộ và bền vững.
Trong bối cảnh Việt Nam từng bước nghiên cứu, phát triển và ứng dụng năng lượng nguyên tử ở mức cao hơn, việc triển khai nghiêm túc, hiệu quả Nghị định sẽ là điều kiện tiên quyết để bảo đảm an toàn, an ninh, đồng thời tạo niềm tin cho xã hội và cộng đồng quốc tế.
Một hành lang pháp lý chặt chẽ, một hệ thống quản lý hiện đại và một đội ngũ được nâng cao năng lực đó chính là "ba trụ cột" để lĩnh vực năng lượng nguyên tử phát triển an toàn, bền vững trong giai đoạn mới.
