Từ cơ hội đến rủi ro: Chuyển đổi số và yêu cầu bảo đảm quyền con người

Ngày 12/1/2026, tại Hà Nội, Hội Truyền thông số Việt Nam tổ chức Hội thảo “Tận dụng cơ hội và giảm thiểu rủi ro của công nghệ số đối với các nhóm dân cư”, tạo diễn đàn đối thoại chính sách về chuyển đổi số gắn với quyền con người trong bối cảnh xã hội số phát triển nhanh.

Diễn đàn đối thoại đặt chuyển đổi số trong khung phát triển bao trùm

Hội thảo diễn ra trong bối cảnh chuyển đổi số tại Việt Nam đã vượt qua giai đoạn định hướng, bước sang giai đoạn triển khai sâu rộng trên nhiều lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội.

Công nghệ số hiện diện ngày càng rõ trong hoạt động quản lý nhà nước, cung cấp dịch vụ công, tổ chức sản xuất kinh doanh và đời sống thường nhật của người dân. Tuy nhiên, cùng với tốc độ số hóa nhanh, những rủi ro xã hội phát sinh cũng ngày càng rõ nét, đặc biệt đối với các nhóm dân cư yếu thế.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Chủ tịch Hội Truyền thông số Việt Nam Nguyễn Minh Hồng nhấn mạnh rằng, chuyển đổi số không đơn thuần là bài toán công nghệ hay tăng trưởng, mà là vấn đề phát triển gắn trực tiếp với con người.

Theo Chủ tịch Hội Truyền thông số Việt Nam, công nghệ số có thể mở rộng cơ hội tiếp cận dịch vụ và nâng cao hiệu quả quản trị, nhưng nếu thiếu các nguyên tắc bảo vệ, chính công nghệ cũng có thể tạo ra những rào cản mới, làm gia tăng bất bình đẳng và đẩy một bộ phận người dân ra bên lề của xã hội số.

Các đại biểu thảo luận tại Hội thảo.

Trên tinh thần đó, Hội thảo được tổ chức như một diễn đàn đối thoại chính sách, nơi các nhà hoạch định chính sách, giới nghiên cứu, chuyên gia pháp lý, đại diện tổ chức xã hội và truyền thông cùng trao đổi về cách thức tận dụng lợi ích của công nghệ số, đồng thời kiểm soát các rủi ro đối với quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.

Chương trình Hội thảo gồm các tham luận chuyên đề và phần thảo luận mở, tạo không gian để các quan điểm khác nhau được đặt lên bàn trao đổi một cách thẳng thắn.

Công nghệ số chỉ thực sự có ý nghĩa khi phục vụ con người

Ngay trong các tham luận đầu tiên, nhiều chuyên gia đã chỉ ra rằng, chuyển đổi số không phải là một tiến trình trung tính. Chủ tịch Hội Truyền thông số Việt Nam Nguyễn Minh Hồng phân tích rằng trí tuệ nhân tạo và các nền tảng số đang tác động trực tiếp tới thị trường lao động, đặc biệt là nhóm lao động nền tảng.

Theo ông, các tài xế công nghệ hay người lao động làm việc thông qua ứng dụng số đang phụ thuộc lớn vào thuật toán phân bổ đơn hàng và cơ chế chiết khấu, trong khi thiếu các bảo đảm về an sinh xã hội. Khi thuật toán thay đổi, rủi ro bị đẩy sang phía người lao động, làm lộ rõ khoảng trống bảo vệ trong môi trường số.

Từ góc độ nghiên cứu quyền con người, các chuyên gia cảnh báo rằng, khoảng cách số và bất bình đẳng số đang tạo ra những tác động không đồng đều giữa các nhóm dân cư. Người nghèo, lao động phi chính thức, người cao tuổi, người khuyết tật, phụ nữ, trẻ em và đồng bào dân tộc thiểu số là những nhóm dễ bị tổn thương nhất khi dịch vụ công, giáo dục, y tế và các hoạt động kinh tế xã hội được số hóa nhanh chóng. Khi thiếu kỹ năng số và khả năng tiếp cận thông tin, họ có nguy cơ bị hạn chế trong việc thực hiện các quyền cơ bản của mình.

Một nội dung được nhiều tham luận tập trung phân tích là rủi ro từ việc sử dụng dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo trong quản lý và cung cấp dịch vụ.

Các chuyên gia cho rằng, nếu dữ liệu đầu vào thiếu tính đại diện, các hệ thống thuật toán có thể đưa ra quyết định thiên lệch, ảnh hưởng trực tiếp đến cơ hội tiếp cận việc làm, tín dụng và phúc lợi xã hội của người dân. Đây không còn là vấn đề kỹ thuật, mà là câu chuyện về trách nhiệm xã hội và pháp lý của việc ứng dụng công nghệ số.

Bên cạnh đó, vấn đề bảo vệ dữ liệu cá nhân và quyền riêng tư cũng được đưa ra thảo luận sâu. Trong môi trường số, các nhóm dân cư yếu thế thường có ít khả năng kiểm soát việc dữ liệu của mình bị thu thập và sử dụng như thế nào.

Việc thiếu hiểu biết pháp lý và kỹ năng số khiến họ dễ trở thành đối tượng bị xâm phạm quyền riêng tư hoặc lạm dụng dữ liệu. Các ý kiến tại Hội thảo đều cho rằng, nếu không có khung pháp lý đủ mạnh và cơ chế thực thi hiệu quả, niềm tin xã hội đối với chuyển đổi số sẽ bị suy giảm.

Toàn cảnh Hội thảo.

Phần thảo luận của Hội thảo diễn ra sôi nổi với nhiều ý kiến trao đổi trực diện về vai trò của Nhà nước trong điều tiết công nghệ số. Các đại biểu nhấn mạnh rằng, pháp luật cần đi trước một bước, tích hợp các nguyên tắc bảo vệ quyền con người ngay từ khâu xây dựng chính sách chuyển đổi số.

Bên cạnh đó, đầu tư cho giáo dục và đào tạo kỹ năng số được coi là giải pháp căn cơ để giúp người dân, đặc biệt là các nhóm yếu thế, có khả năng tham gia an toàn và chủ động vào môi trường số.

Hội thảo khép lại với thông điệp được lặp lại xuyên suốt trong các tham luận và thảo luận: Công nghệ số chỉ thực sự có ý nghĩa khi phục vụ con người. Chuyển đổi số, nếu được định hướng dựa trên quyền con người, sẽ trở thành động lực mở rộng cơ hội phát triển cho toàn xã hội.

Ngược lại, nếu thiếu các nguyên tắc bảo vệ và chính sách bao trùm, chính công nghệ có thể trở thành nguồn phát sinh những rủi ro xã hội mới./.