Văn hóa doanh nghiệp: “Hạ tầng mềm” ứng phó với biến động

Thế giới đang biến động nhanh, sự dịch chuyển từ “quản trị tài chính” sang “quản trị văn hóa” phản ánh một thay đổi cấu trúc trong cách doanh nghiệp tạo ra giá trị.

Nếu trước đây, lợi thế cạnh tranh chủ yếu đến từ vốn và công nghệ, thì hiện nay, khả năng thích nghi, được định hình bởi văn hóa, đang trở thành yếu tố phân hóa.

Do đó, doanh nghiệp có “bản lĩnh văn hóa” vững vàng sẽ có khả năng chống chịu tốt hơn trước các cú sốc. Văn hóa, trong trường hợp này, không chỉ là giá trị tinh thần mà còn là hệ thống nguyên tắc định hướng hành vi, ra quyết định và đổi mới.

Từ “ứng phó” sang “chủ động thiết kế kịch bản”

Trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu liên tục biến động, Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) đã chọn một hướng đi khác biệt: biến “quản trị biến động” thành năng lực lõi.

Kết quả là giá trị thương hiệu đạt gần 1,4 tỷ USD vào năm 2023, theo đánh giá của Brand Finance là "một bước nhảy đáng kể so với các năm trước".

Chiến lược này không chỉ là phản ứng trước rủi ro, mà là sự tái định nghĩa cách doanh nghiệp vận hành trong một thế giới bất định.

Nhà máy Nhơn Trạch 3, Nhà máy điện LNG đầu tiên tại Việt Nam, chính thức vận hành tháng 12/2025, đáp ứng yêu cầu chuyền dịch năng lượng của Việt Nam. Ảnh: Nhandan Online

Ông Trần Quang Dũng - Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy Petrovietnam, cho biết trong giai đoạn khó khăn nhất, tập đoàn đã không lựa chọn cắt giảm đơn thuần, mà triển khai một chương trình “tái tạo văn hóa doanh nghiệp” mang tính nền tảng.

Trọng tâm của quá trình này là đưa văn hóa vào trung tâm của quản trị, đặc biệt là khái niệm “quản trị biến động”. Thay vì chờ đợi và kiến nghị khi rủi ro xảy ra, doanh nghiệp chủ động xây dựng các kịch bản ứng phó theo từng cấp độ biến động của thị trường.

Chẳng hạn, với những cú sốc địa chính trị ảnh hưởng đến năng lượng, Petrovietnam lập tức xây dựng các phương án tương ứng: nếu khủng hoảng kéo dài một tháng, hoặc hơn một tháng, chuỗi cung ứng và dòng tiền sẽ thay đổi ra sao.

Tư duy này giúp Petrovietnam rút ngắn đáng kể thời gian phản ứng và giảm thiểu tổn thất.

“Thấy cái bất bình thường là điều bình thường để xử lý,” ông Dũng nhấn mạnh một cách diễn đạt cho thấy sự dịch chuyển từ tư duy bị động sang tư duy thích nghi liên tục.

Cách tiếp cận của Petrovietnam phản ánh một xu hướng rộng hơn: văn hóa doanh nghiệp đang được nâng cấp từ yếu tố “mềm” thành một dạng hạ tầng chiến lược.

Định vị lại vai trò của văn hóa trong tăng trưởng

Tại Diễn đàn “Văn hóa với Doanh nghiệp” năm 2026 được tổ chức ngày 21/3 tới, vai trò của văn hóa trong tăng trưởng kinh tế được đặt ở vị trí trung tâm, thông qua các phiên thảo luận xoay quanh hoàn thiện thể chế và nâng cao chuẩn mực kinh doanh.

Thị trường năng lượng là một trong những lĩnh vực chịu tác động mạnh nhất từ biến động địa chính trị, chuỗi cung ứng và chuyển dịch năng lượng toàn cầu. Trong môi trường này, khả năng dự báo và phản ứng nhanh trở thành lợi thế quyết định.

Trở lại trường hợp Petrovietnam, việc gắn văn hóa với quản trị không chỉ giúp củng cố nội bộ mà còn trực tiếp nâng cao năng lực cạnh tranh.

Bằng việc chuẩn hóa quy trình ra quyết định dựa trên các kịch bản, Petrovietnam đã xây dựng một “hệ thống phòng vệ chủ động”, kết hợp giữa dự báo, đổi mới sáng tạo và kỷ luật vận hành.

Điều này không chỉ giúp tập đoàn duy trì tăng trưởng trong giai đoạn bất ổn mà còn cải thiện mức độ tín nhiệm từ các tổ chức quốc tế.

Việc được Brand Finance định giá thương hiệu gần 1,4 tỷ USD phản ánh niềm tin của thị trường vào khả năng quản trị dài hạn của doanh nghiệp, một yếu tố ngày càng quan trọng trong đánh giá giá trị doanh nghiệp, bên cạnh các chỉ số tài chính truyền thống.

Câu chuyện của Petrovietnam cũng gợi mở một bài toán rộng hơn cho cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam: làm thế nào để chuyển hóa văn hóa thành năng lực cạnh tranh thực sự.

Với Petrovietnam, việc thể chế hóa “quản trị biến động” như một phần của DNA doanh nghiệp cho thấy một cách tiếp cận mới: coi bất định không phải là rủi ro cần né tránh, mà là trạng thái bình thường cần quản trị.

Trong một nền kinh tế đang hội nhập sâu và chịu nhiều tác động bên ngoài, đây có thể không chỉ là câu chuyện riêng của một tập đoàn năng lượng, mà là mô hình tham chiếu cho toàn bộ khu vực doanh nghiệp Việt Nam trong thập kỷ tới.

Ông Hồ Anh Tuấn – Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Văn hóa doanh nghiệp Việt Nam, cho biết năm 2025 là một dấu mốc đặc biệt trong tiến trình phát triển văn hóa và kinh tế của đất nước.

Chỉ trong vòng chưa đầy hai năm, Bộ Chính trị đã ban hành một loạt Nghị quyết chiến lược định hình tầm nhìn Việt Nam trong kỷ nguyên mới về đổi mới sáng tạo, hội nhập quốc tế, hoàn thiện pháp luật, phát triển kinh tế tư nhân và đột phá giáo dục – đào tạo.

Trong dòng chảy đó, theo ông Tuấn, văn hóa kinh doanh Việt Nam đang được khẳng định là “một trụ cột phát triển bền vững của đất nước, nơi hội tụ trí tuệ, bản lĩnh và nhân văn Việt Nam trong đời sống kinh tế”.