Văn hóa trở thành nền tảng vững chắc và trụ cột của phát triển đất nước

Tối 27/2, Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội thực hiện chương trình Thời sự trực tiếp đặc biệt với chủ đề "Hà Nội tiên phong, gương mẫu thực hiện các nghị quyết chiến lược của Trung ương", trong đó có Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Đây được xem là bước ngoặt quan trọng trong tư duy về vai trò của văn hóa, từ "nền tảng tinh thần" sang "nền tảng vững chắc" cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Bước chuyển lịch sử trong nhận thức về văn hóa

Cùng với Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước, Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa Việt Nam đang mở ra một chương mới trong chiến lược phát triển quốc gia. Điểm đột phá của Nghị quyết nằm ở chỗ: nếu trước đây, văn hóa được xác định là "nền tảng tinh thần của xã hội", thì nay được nâng tầm thành nền tảng vững chắc của sự phát triển, là trụ cột và đồng thời là hệ điều tiết cho tăng trưởng nhanh, bền vững.

Nghị quyết bám sát tư tưởng Hồ Chí Minh về "năm điểm lớn xây dựng nền văn hóa dân tộc", đồng thời khẳng định dứt khoát: văn hóa không chỉ để làm đẹp hay trang trí bề ngoài, mà chính là nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn của đất nước.

Đáng chú ý, Nghị quyết 80 nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ tư duy quản lý sang quản trị văn hóa hiện đại; gắn phát triển văn hóa với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; đồng thời xây dựng thế trận an ninh văn hóa, an ninh con người và bảo vệ chủ quyền văn hóa số trong bối cảnh mới.

Nghị quyết cũng lần đầu tiên tiếp cận phát triển văn hóa theo hướng xây dựng hệ sinh thái văn hóa, gắn kết chặt chẽ văn hóa với giáo dục đào tạo, khoa học công nghệ, kinh tế, môi trường, quốc phòng, an ninh và đối ngoại - vượt ra khỏi cách tiếp cận đơn ngành, hướng tới sự phát triển cộng sinh bền vững. Tầm nhìn đến năm 2045, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo phấn đấu đóng góp 9% GDP; Việt Nam phấn đấu nằm trong top 3 ASEAN và top 30 thế giới về chỉ số sức mạnh mềm quốc gia.

Đánh giá về ý nghĩa của sự chuyển đổi tư duy này, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Xã hội của Quốc hội, chuyên gia văn hóa hàng đầu nhấn mạnh ba điểm ông tâm đắc nhất trong Nghị quyết 80. "Thứ nhất, văn hóa là nền tảng, không chỉ là nền tảng tinh thần nữa. Chúng ta thấy sức mạnh kinh tế, rồi sức mạnh chính trị, sức mạnh xã hội của văn hóa để từ đó phát huy sang các lĩnh vực khác. Thứ hai là văn hóa là trụ cột - bên cạnh kinh tế, chính trị và các lĩnh vực khác, văn hóa bây giờ chính là một trong những trụ cột để phát triển quốc gia. Và thứ ba là văn hóa là hệ điều tiết cho sự phát triển đất nước", PGS.TS Bùi Hoài Sơn chia sẻ.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng sự chuyển biến từ cách nói "văn hóa phải ngang hàng" trong Nghị quyết 33 trước đây sang "văn hóa ngang tầm với kinh tế, chính trị, xã hội" như trong Nghị quyết 80 lần này có ý nghĩa rất lớn. Những minh chứng sinh động đã xuất hiện ngay trong năm 2025 qua sự kiện A80, các bộ phim cách mạng như "Mưa đỏ", "Địa đạo mặt trời trong bóng tối" hay các concert quốc gia, tất cả cho thấy văn hóa Việt Nam có giá trị kinh tế thực sự và có khả năng lan tỏa niềm tin, niềm tự hào dân tộc.

Hà Nội tiên phong trong phát triển công nghiệp văn hóa

Trả lời câu hỏi về cách để các giá trị văn hóa trở thành yếu tố nâng cao chất lượng phát triển một cách cụ thể và đo đếm được, PGS.TS Bùi Hoài Sơn nêu những dẫn chứng thực tiễn rất rõ ràng: "Trong giao thông, nếu chúng ta phát triển văn hóa giao thông thì chắc chắn giao thông sẽ tốt hơn. Trong giáo dục, nếu đưa giáo dục đạo đức và văn hóa học đường vào, giáo dục sẽ bền vững hơn. Trong y tế, nếu tập trung vào y đức, chúng ta sẽ xây dựng được nền y tế tốt đẹp hơn".

Theo ông, khi văn hóa thực sự thấm sâu vào các lĩnh vực và trở thành hệ điều tiết dẫn dắt sự phát triển, xã hội sẽ trở thành "xã hội đáng sống, xã hội phát triển bền vững, xã hội phát triển vì con người, nhân văn và lấy hạnh phúc của người dân làm mục tiêu phấn đấu".

Thực tế tổ chức các hoạt động đón Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 của Thủ đô Hà Nội được PGS.TS Bùi Hoài Sơn đánh giá là bằng chứng sinh động cho thấy văn hóa đang thực sự trở thành nền tảng của quản trị đô thị. Từ không gian trang trí đường phố, các hoạt động văn hóa nghệ thuật, đảm bảo an sinh xã hội, đến việc gìn giữ trật tự và môi trường - tất cả đều phản ánh chiều sâu văn hóa trong điều hành.

"Chúng ta thấy Tết từ nhà bắt đầu ra phố. Trang trí đường phố, không khí văn hóa, việc thực hành mặc áo dài, các nghi lễ truyền thống được tổ chức tốt hơn - đó là những dấu hiệu hết sức tích cực cho sự phát triển văn hóa. Văn hóa và con người là mối quan hệ biện chứng với nhau: chúng ta phát triển văn hóa vì con người, chúng ta xây dựng con người vì phát triển văn hóa", PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhận định.

Hà Nội, Thủ đô ngàn năm văn hiến, là địa phương đầu tiên trên cả nước ban hành Nghị quyết về phát triển công nghiệp văn hóa, khẳng định quyết tâm đưa văn hóa trở thành động lực nội sinh của tăng trưởng. Du lịch Thủ đô phục hồi mạnh mẽ, các hoạt động văn hóa sôi động, chất lượng y tế và giáo dục tiếp tục được nâng cao.

Với tầm nhìn phát triển văn hóa theo chiều sâu, thúc đẩy sáng tạo và xây dựng người Hà Nội thanh lịch - văn minh, Thủ đô đang từng bước hiện thực hóa tinh thần của Nghị quyết 80: văn hóa không chỉ là bản sắc, mà là nền tảng vững chắc cho phát triển bền vững. Khi các giá trị văn hóa thực sự thấm sâu vào từng chính sách, từng hoạt động quản lý và không gian đời sống, chất lượng phát triển sẽ được nâng lên một cách bền vững và nhân văn - đúng như mục tiêu mà Nghị quyết 80 đã đặt ra cho đất nước trong kỷ nguyên mới.