Vì sao châu Âu đột nhiên đặt cược lớn vào máy bay không người lái

Châu Âu đã dành nhiều năm để tái thiết lập quân đội nhằm ứng phó với cuộc xâm lược của Nga vào Ukraine. Giờ đây, các khoản đầu tư đang ngày càng hội tụ vào một công nghệ được xem là trung tâm cho an ninh tương lai của châu lục: thiết bị bay không người lái (drone).

Anton Petrus

Một loạt thông báo trong hai tuần qua cho thấy tốc độ chuyển dịch này đang tăng tốc nhanh đến thế nào. NATO đã công bố một sáng kiến mới về drone, Vương quốc Anh dành riêng hàng tỷ bảng cho các hệ thống drone và phản công drone, Đức tiến hành mua 50.000 chiếc drone cho Ukraine, và startup công nghệ quốc phòng Helsing đã đạt mức định giá 18 tỷ USD. Những diễn biến này phản ánh một sự thay đổi rộng lớn hơn trong kế hoạch quân sự, khi drone và các hệ thống tự hành đang chuyển từ những công cụ chuyên biệt trên chiến trường thành một phần cốt lõi của chiến tranh hiện đại. Xu hướng này đang tạo ra cơ hội không chỉ cho các nhà sản xuất drone mà còn cho cả các công ty phát triển AI, phần mềm, tác chiến điện tử và truyền thông an ninh. Nhận định từ chuyên gia: "Quốc phòng tương lai đang hướng tới một chiến trường đa lớp. Ở đó, ví dụ, một chiếc xe tăng sẽ không đơn thuần là bắn pháo; nó cũng sẽ phóng drone, nhận dữ liệu mục tiêu trực tiếp từ vệ tinh và các thiết bị bay không người lái (UAV), chia sẻ thông tin trên khắp chiến trường và hoạt động như một phần của mạng lưới lực lượng liên kết." - Loredana Muharremi, nhà phân tích tại Morningstar, chia sẻ với CNBC. Những bài học thực chiến từ Ukraine - bên cạnh việc Iran sử dụng drone Shahed giá rẻ ở Trung Đông - đã cho thấy tầm quan trọng của những chiếc drone tích hợp AI có chi phí tương đối thấp. Chúng có thể thu thập tình báo, mở rộng phạm vi tiếp cận của các vũ khí thông thường và ngày càng hoạt động tự chủ hơn.

Máy bay không người lái được sử dụng như thế nào trong chiến tranh hiện đại?

Những bài học thực chiến đó hiện đang định hình lại các quyết định mua sắm trang thiết bị trên khắp châu Âu.

Tuần trước, Tổng thư ký NATO Mark Rutte cho biết liên minh quân sự này sẽ trở nên "sẵn sàng cho drone" (drone-ready), khi ông công bố một sáng kiến drone mà trong đó các đồng minh sẽ đầu tư hơn 40 tỷ USD vào năng lực phản công drone trong 5 năm tới. Drone đã "thay đổi tận gốc" tính chất của chiến tranh hiện đại và trở thành một "yếu tố quyết định" trên chiến trường, ông Rutte cho biết, đồng thời dẫn chứng cuộc chiến Nga-Ukraine là một ví dụ điển hình. Vương quốc Anh cũng đang đầu tư mạnh mẽ vào các hệ thống tự hành. Theo Kế hoạch Đầu tư Quốc phòng được công bố vào cuối tháng 6, chính phủ nước này đã cam kết chi 5 tỷ bảng Anh (6,7 tỷ USD) cho chương trình "chuyển đổi drone của Vương quốc Anh" nhằm tăng cường sức mạnh cho các lực lượng vũ trang quốc gia. Trong khi đó, Đức đang mở rộng quy mô hỗ trợ cho Ukraine. Vào thứ Hai, công ty phần mềm quốc phòng Auterion và nhà sản xuất drone Ukraine Skyfall đã công bố một đơn đặt hàng trị giá 90 triệu euro cho 50.000 chiếc drone được trang bị hệ sinh thái điều hành của Auterion từ một quốc gia thành viên châu Âu thuộc NATO. Một nguồn tin thân cận với vấn đề này đã xác nhận với CNBC rằng quốc gia đó chính là Đức. "Đây là cuộc chiến đầu tiên diễn ra vào thời điểm mà drone đã đủ phổ biến để bắt đầu đóng một vai trò quan trọng," CEO của Auterion, ông Lorenz Meier, chia sẻ với CNBC. Theo ông Meier, phần mềm đang ngày càng định hình cục diện chiến trường. Hệ điều hành của Auterion cho phép drone tiếp tục lao vào tấn công mục tiêu bất chấp bị gây nhiễu điện tử, giúp chúng hoạt động hiệu quả hơn trong các môi trường tranh chấp khốc liệt. "Nó cho phép chúng lao thẳng vào mục tiêu, ngay cả khi mục tiêu đó có thiết bị gây nhiễu - nơi mà trước đây chúng sẽ bị mất tín hiệu video và bay trượt," ông Meier cho biết. Nó cũng cho phép chúng tấn công một mục tiêu nằm dưới đường chân trời vô tuyến (radio horizon), ví dụ như khi một chiếc drone lao xuống thung lũng. Công ty có kế hoạch giới thiệu phần mềm cho phép các binh sĩ vận hành có thể điều khiển các đàn drone phối hợp (drone swarms) thay vì phải điều khiển riêng lẻ từng chiếc một.
Hình ảnh này, được lấy từ một video trên mạng xã hội, cho thấy đám cháy tại nhà máy lọc dầu Omsk khi thống đốc khu vực tuyên bố tỉnh này bị tấn công bởi máy bay không người lái của Ukraine, tại Omsk, Nga, ngày 6 tháng 7 năm 2026 Mặc dù đơn đặt hàng mới nhất này được dành cho Ukraine, ông Meier cho biết công nghệ này đã thu hút sự quan tâm từ các lực lượng vũ trang khác, bao gồm cả của Đức, Na Uy, Anh và Pháp. Các loại drone giá rẻ cũng đang ngày càng được kết hợp với các loại vũ khí cao cấp để nâng cao hiệu quả của chúng bằng cách làm phân tán hoặc áp đảo hệ thống phòng không của đối phương. 

Vượt ra ngoài phạm vi của các nhà sản xuất máy bay không người lái

Theo bà Muharremi, việc sử dụng ngày càng nhiều drone và các hệ thống tự hành khác cũng đang thúc đẩy nhu cầu về công nghệ cần thiết để điều phối các drone này trong thời gian thực. Điều đó bao gồm truyền thông bảo mật, phần mềm quản lý chiến đấu, AI, tình báo dựa trên vệ tinh, cảm biến và các hệ thống tác chiến điện tử.

"Do đó, các công ty có quy mô nền tảng phần cứng tốt và có thế mạnh về công nghệ tự hành, phòng không, cảm biến, tác chiến điện tử, phần mềm và không gian vũ trụ có khả năng sẽ chiếm lĩnh phần lớn ngân sách chi tiêu quốc phòng trong tương lai," bà nhận định.

Sự chuyển dịch này diễn ra trong bối cảnh chi tiêu quốc phòng cốt lõi của châu Âu đã tăng gấp đôi kể từ năm 2019 và dưới mục tiêu 3,5% của NATO cho năm 2035, con số này có thể đạt khoảng 800 tỷ euro vào năm 2030 - tương đương khoảng 2,9% GDP - theo số liệu từ McKinsey.

Đầu tư mạo hiểm vào công nghệ quốc phòng cũng tăng tốc mạnh mẽ trong năm 2025 ở cả hai bờ Đại Tây Dương. Theo McKinsey, khối lượng giao dịch đã tăng hơn gấp đôi so với cùng kỳ năm trước, và nguồn vốn dành cho công nghệ quốc phòng của châu Âu đã tăng từ khoảng 200 triệu euro vào năm 2021 lên 2,6 tỷ euro vào năm 2025.

Một trong những bên được hưởng lợi lớn nhất là Helsing có trụ sở tại Munich. Vào thứ Hai, công ty đã công bố một vòng gọi vốn định giá công ty ở mức 18 tỷ USD, củng cố vị thế là một trong những startup công nghệ quốc phòng được tài trợ vốn tốt nhất châu Âu.

Helsing sản xuất drone, vũ khí giám sát dưới nước, đồng thời xây dựng AI và phần mềm tự hành để vận hành các ứng dụng quân sự này. Điều này làm nổi bật cách ngành công nghiệp quốc phòng châu Âu đang ngày càng đặt cược rằng tương lai của chiến tranh sẽ phụ thuộc vào phần mềm và công nghệ tự hành nhiều như vào các khí tài quân sự truyền thống.