Việt Nam được đánh giá tốt về nỗ lực nâng cao hiệu quả thực thi quyền sở hữu trí tuệ

Việc khởi tố ba đối tượng với cáo buộc vận hành 'phimne', ứng dụng phát tán trái phép nội dung Nhật Bản hồi tháng 8/2026 được xem là bước tiến mới trong thực thi quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam. Động thái này cũng đang thu hút sự chú ý của các tổ chức quốc tế, trong bối cảnh Việt Nam đang tăng cường hiệu quả bảo vệ bản quyền trên môi trường số.

Ngày 11/10 vừa qua, Nikkei Asia cho biết, Công an Hà Nội đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với ba người bị cáo buộc vận hành website và ứng dụng sao chép trái phép có tên “phimne” vào tháng 8/2026. 

Theo kết quả điều tra từ cơ quan chức năng tại Việt Nam, mặc dù không được chu thể quyền cho phép khai thác, kinh doanh phim nhưng các đối tượng đã có hành vi lập trình và vận hành ứng dụng phim lậu "phimne.app" trên nền tảng Android TV. Ứng dụng này tích hợp đường dẫn tới các nguồn phim trên internet để trình chiếu trái phép nhiều tác phẩm điện ảnh thuộc quyền của Hiệp hội phân phối nội dung ra nước ngoài Nhật Bản và Hiệp hội Điện ảnh Mỹ.

Công an Hà Nội xác định, từ năm 2025 đến tháng 4.2026, thông qua 6.451 lượt thanh toán của người dùng, nhóm đối tượng đã thu lợi bất chính gần 415 triệu đồng.

Tháng 8/2026, Công an Hà Nội đã khởi tố vụ án, khởi tố 3 đối tượng có hành lập trình ứng dụng phim lậu "phimne.app" về tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan, quy định tại điều 225 bộ luật Hình sự. Ảnh: Công an TP Hà Nội

Tổ chức Xúc tiến phân phối nội dung ở nước ngoài của Nhật Bản (CODA) nhận định đây là lần đầu tiên tại Việt Nam một website phát tán trái phép nội dung Nhật Bản bị xử lý bằng biện pháp hình sự. Vụ việc được xem là dấu mốc đáng chú ý trong nỗ lực bảo vệ quyền tác giả đối với các sản phẩm văn hóa nước ngoài, đồng thời cho thấy quyết tâm tăng cường thực thi pháp luật sở hữu trí tuệ trên môi trường số.

Tăng cường thực thi pháp luật, củng cố niềm tin quốc tế

Việc xử lý vụ “phimne” diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh các biện pháp chống vi phạm bản quyền từ tháng 5/2026. Động thái này cho thấy cơ quan chức năng đang tăng cường ứng phó với các hình thức xâm phạm quyền tác giả thông qua website và ứng dụng trực tuyến, vốn có khả năng tiếp cận lượng lớn người dùng và tạo doanh thu từ quảng cáo.

Theo ABJ, tổ chức Nhật Bản hoạt động trong lĩnh vực chống vi phạm bản quyền, khoảng 1.000 website trên thế giới đang phát tán trái phép truyện tranh Nhật Bản và các nội dung liên quan. Một số nền tảng có thể đạt hàng trăm triệu lượt truy cập mỗi tháng và thu về nguồn doanh thu đáng kể từ quảng cáo.

Thực trạng này đặt ra thách thức lớn đối với các chủ sở hữu quyền, nhà xuất bản, hãng phim và đơn vị phân phối nội dung hợp pháp. Khi tác phẩm bị sao chép, phát tán mà không được cấp phép, doanh nghiệp không chỉ mất cơ hội thu phí sử dụng mà còn phải cạnh tranh với các nền tảng cung cấp nội dung miễn phí, không chịu chi phí bản quyền.

Trong bối cảnh đó, việc khởi tố vụ án liên quan đến các nội dung có xuất xứ Nhật Bản gửi đi thông điệp rằng hành vi xâm phạm quyền tác giả trên môi trường số có thể phải đối mặt với trách nhiệm hình sự khi đáp ứng các điều kiện pháp luật. Đây cũng là cơ sở để các chủ sở hữu quyền và đối tác phân phối quốc tế đánh giá sự nỗ lực trong công tác thực thi quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam.

Đối với thị trường nội dung số, việc xử lý các nền tảng vi phạm có thể góp phần cải thiện môi trường cạnh tranh, tạo điều kiện cho dịch vụ phát trực tuyến, xuất bản và phân phối nội dung có bản quyền phát triển. Tuy nhiên, hiệu quả lâu dài còn phụ thuộc vào khả năng duy trì hoạt động kiểm tra, điều tra và xử lý đối với các website tái phạm hoặc chuyển sang tên miền, nền tảng khác.

Một trang web phát tán nội dung vi phạm bản quyền dá bị phát hiện và xử lý. Ảnh: Nikkei Asia

Bảo vệ bản quyền, tạo nền tảng cho kinh tế sáng tạo

 Chính phủ Việt Nam xác định phát triển công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo là một trong những định hướng quan trọng. Bà Phạm Thị Kim Oanh, Phó Cục trưởng cơ quan quản lý nhà nước về quyền tác giả của Việt Nam, nhấn mạnh rằng xử lý hành vi xâm phạm quyền tác giả là cần thiết để nâng cao độ tin cậy và tính minh bạch của thị trường.

Thực tế cho thấy, bảo vệ quyền tác giả không chỉ là ngăn chặn sao chép trái phép mà còn góp phần hình thành thị trường khai thác nội dung dựa trên các thỏa thuận cấp phép rõ ràng. Khi quyền lợi của chủ sở hữu được bảo đảm, doanh nghiệp có thêm cơ sở để đầu tư sản xuất, phân phối và thương mại hóa các sản phẩm văn hóa.

Nikkei Asia dẫn trường hợp bộ truyện tranh nổi tiếng “Doraemon” để minh họa cho quá trình chuyển đổi này. Trước khi có thỏa thuận chính thức, tác phẩm từng được xuất bản và phân phối tại Việt Nam mà chưa có sự cho phép. Đến thập niên 1990, Nhà xuất bản Kim Đồng ký hợp đồng chính thức với Nhà xuất bản Shogakukan của Nhật Bản.

Trường hợp trên cho thấy vai trò của việc xác lập quan hệ cấp phép trong khai thác thương mại tác phẩm. Thay vì phân phối không được phép, các bên có thể thiết lập cơ chế hợp tác hợp pháp, tạo nguồn thu bản quyền và bảo đảm quyền lợi của chủ sở hữu cũng như đơn vị khai thác.

Vụ “phimne” vì thế mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi một vụ việc cụ thể. Việc tăng cường xử lý các nền tảng phát tán trái phép có thể góp phần củng cố niềm tin của các đối tác quốc tế đối với môi trường bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam, đồng thời tạo điều kiện cho các doanh nghiệp nội dung hợp pháp mở rộng hoạt động.

Để duy trì những chuyển biến tích cực, yêu cầu đặt ra là tiếp tục nâng cao năng lực điều tra vi phạm trên không gian mạng, hoàn thiện cơ chế xác định thiệt hại và tăng cường phối hợp quốc tế. Đây cũng là những yếu tố quan trọng giúp Việt Nam bảo vệ tốt hơn tài sản trí tuệ, thúc đẩy thương mại nội dung có bản quyền và phát triển bền vững các ngành công nghiệp sáng tạo.