AI đối mặt với “khủng hoảng niềm tin” khi người dùng ngày càng hoài nghi

Bất chấp những tiến bộ về mặt công nghệ, danh tiếng của AI trong thế giới thực lại đang ngày càng sa sút. Hôm thứ Tư, trang Axios đưa tin Ủy ban Thượng viện Đảng Cộng hòa Quốc gia đã gửi một bản ghi nhớ tới các công ty AI hàng đầu, cảnh báo rằng các trung tâm dữ liệu tại Mỹ đang làm tổn hại đến cơ hội của đảng này trong một cuộc bầu cử quan trọng ở Ohio. Cùng lúc đó, Trung tâm Nghiên cứu Pew công bố một nghiên cứu cho thấy sự bất an của người Mỹ về AI đang gia tăng - 52% người được hỏi cho biết họ "lo lắng nhiều hơn là hào hứng" về việc sử dụng AI ngày càng nhiều trong đời sống hàng ngày, tăng từ mức 37% vào năm 2021.

Nguồn ảnh bởi Ethan Cairns/Bloomberg / Getty Images.

Bất chấp những tiến bộ về mặt công nghệ, danh tiếng của AI trong thế giới thực lại đang ngày càng sa sút. Hôm thứ Tư, trang Axios đưa tin Ủy ban Thượng viện Đảng Cộng hòa Quốc gia đã gửi một bản ghi nhớ tới các công ty AI hàng đầu, cảnh báo rằng các trung tâm dữ liệu tại Mỹ đang làm tổn hại đến cơ hội của đảng này trong một cuộc bầu cử quan trọng ở Ohio. Cùng lúc đó, Trung tâm Nghiên cứu Pew công bố một nghiên cứu cho thấy sự bất an của người Mỹ về AI đang gia tăng - 52% người được hỏi cho biết họ "lo lắng nhiều hơn là hào hứng" về việc sử dụng AI ngày càng nhiều trong đời sống hàng ngày, tăng từ mức 37% vào năm 2021.

Nguồn ảnh bởi Pew Research.

Một cuộc thăm dò gần đây của CNBC đối với những người từ 18 đến 34 tuổi cho thấy, khi được cung cấp tên của chín nhà lãnh đạo hàng đầu trong ngành công nghiệp AI, phần lớn những người được hỏi cho biết họ không tin tưởng những người này sẽ "hành động có trách nhiệm" trong lĩnh vực AI. Một cuộc khảo sát hồi tháng 5 của Economist/YouGov cũng chỉ ra rằng hơn 70% người Mỹ cho rằng AI đang phát triển quá nhanh. Và danh sách những lo ngại này vẫn còn kéo dài.

Nguồn ảnh bởi YouGov.

Tất cả sự bất mãn đó đang bắt đầu phản ánh lên các bản báo cáo tài chính. Tờ Wall Street Journal tuần này đưa tin các công ty công nghệ đang phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng quan hệ công chúng xoay quanh kế hoạch xây dựng các trung tâm dữ liệu AI trên toàn nước Mỹ. Điều này buộc họ phải chấp nhận đưa ra những thỏa thuận béo bở hơn - bao gồm cam kết việc làm, đầu tư vào hệ thống nước sạch và các đặc quyền khác cho địa phương. (Trong một trường hợp, các công ty thậm chí còn thưởng 50.000 USD (khoảng 1,25 tỷ VNĐ) cho giáo viên tại một giáo xứ ở bang Louisiana).

Tâm lý cốt lõi xuyên suốt những câu chuyện này là người tiêu dùng không thấy AI đang làm cho cuộc sống của họ tốt đẹp hơn như thế nào, nhưng họ vẫn bị yêu cầu phải gánh chịu những chi phí phát sinh. Đối với một ngành công nghiệp đã huy động được hàng trăm tỷ USD dựa trên lời hứa hẹn về tính tất yếu của AI, tâm lý ngày càng chua chát của công chúng đang trở thành một bài toán kinh doanh nan giải, chứ không chỉ đơn thuần là một thất bại về PR. Và bản thân các nhà lãnh đạo trong ngành cũng đang bắt đầu nhận ra điều này.

Ngày nay, nhiều người tiêu dùng nghĩ về AI theo những khái niệm hẹp hơn, chẳng hạn như chatbot AI hoặc trải nghiệm tìm kiếm bằng AI (như công cụ tìm kiếm Google hiện đã được tích hợp AI). Họ nhận thấy các tính năng AI đang xâm nhập vào các sản phẩm sử dụng hàng ngày, từ email cho đến TV, bất kể họ có muốn hay không. Họ coi AI là một công cụ tiếp tay cho học sinh gian lận trong học tập, kể cả ở bậc đại học, từ đó đặt ra những dấu hỏi về giá trị thực sự của một tấm bằng. Họ nghe nói về các bot AI được huấn luyện dựa trên khối lượng khổng lồ tài sản trí tuệ của người khác, để rồi AI có thể được sử dụng để tạo ra các tác phẩm nghệ thuật, video, âm nhạc và bài viết - những thứ mà trong lịch sử vốn là thành quả lao động của con người.

Nguồn ảnh bởi Smith Collection/Gado / Getty Images.

Do đó, không có gì ngạc nhiên khi AI dường như đang phải đối mặt với làn sóng phản đối từ người tiêu dùng mạnh mẽ hơn so với các công nghệ mang tính bước ngoặt khác, như iPhone, máy tính cá nhân hay thậm chí là chính Internet, ở những giai đoạn áp dụng tương tự.

Tuy nhiên, vẫn có những người cảm thấy bất ngờ trước phản ứng này của người tiêu dùng. Họ lầm tưởng rằng việc áp dụng AI sẽ tự động dẫn đến sự chấp nhận, và sự hiện diện ở khắp mọi nơi của nó cuối cùng sẽ khiến người tiêu dùng có cái nhìn tích cực hơn về công nghệ này, khi nó trở thành một phần cốt lõi trong đại đa số các sản phẩm và dịch vụ công nghệ.

Thay vào đó, các xu hướng tiêu dùng lại đang chỉ ra một hướng đi hoàn toàn ngược lại. Đặc biệt, giới trẻ đang tỏ ra thích thú với việc quay lại sử dụng các công nghệ mang phong cách hoài cổ (retro), từ điện thoại "cục gạch" (dumbphone), máy ảnh kỹ thuật số ngắm-chụp (point-and-shoot) cho đến máy cassette và máy phát đĩa CD. Những chiếc iPod cổ điển không có AI, không có thuật toán đang được bán với mức giá cao ngất ngưởng trên eBay. Những thứ được mệnh danh là "sở thích của bà ngoại" như khâu chăn bông, đan len, chơi xếp hình, đánh bài và các trò chơi như Mạt chược (Mahjong) bất ngờ xuất hiện ở khắp mọi nơi. Các buổi gặp mặt và hoạt động trực tiếp, chẳng hạn như câu lạc bộ chạy bộ, đang lấn át các ứng dụng hẹn hò trực tuyến.

Những cuộn băng cassette màu vàng, hồng, xanh lá cây, xanh lam và cam rực rỡ được xếp chồng lên nhau tạo nên một phông nền hoài cổ. Nguồn ảnh bởi Javier Zayas Photography / Getty Images.

Một số người tại Thung lũng Silicon có thể cho rằng vấn đề này bắt nguồn từ cách truyền đạt thông điệp: rằng có lẽ các nhà quản lý cần giải thích về AI tốt hơn cho người tiêu dùng, để họ có thể hiểu đầy đủ về những lợi ích mà nó mang lại.

Tuy nhiên, thực tế có thể là người tiêu dùng đã hiểu quá rõ về AI, nhưng họ không cho rằng sự đánh đổi này là xứng đáng. Khi lợi ích mang lại không phải là những công việc được tự động hóa với mức lương cao hơn và số giờ làm việc trong tuần giảm đi, mà thay vào đó là nguy cơ mất việc làm, đi kèm với những tính năng AI mà người tiêu dùng cảm thấy kém hấp dẫn hơn nhiều - chẳng hạn như tóm tắt trang web hay những chiếc TV biết "nói chuyện" - thì sự hoài nghi đó ngày càng trở nên sâu sắc.

Đã có những người trong ngành bắt đầu thức tỉnh trước thực trạng này.

Trên một podcast gần đây, CEO của Airbnb, Brian Chesky, đã thừa nhận rằng làn sóng phản đối AI là có thật, và nguyên nhân phần lớn bắt nguồn từ việc ngành công nghiệp này không tung ra những sản phẩm mà "những người bình thường" yêu thích.

Chesky chia sẻ: "Tôi nghĩ một phần của vấn đề nằm ở cách kể chuyện, chúng ta đang nói về AI chưa thực sự chuẩn xác. Nhưng một phần khác là chúng ta cần phải thực sự phát triển thêm những sản phẩm mà những người bình thường có thể sử dụng và nói rằng: 'Tôi yêu AI vì AI cho phép tôi có bác sĩ túc trực theo yêu cầu, một điều mà tôi vốn không thể có hoặc không đủ khả năng chi trả'. Vì vậy, tôi cho rằng chúng ta cần thêm những thứ thiết thực hơn."

Thậm chí, CEO Dario Amodei của Anthropic, một trong những nhà lãnh đạo nổi bật nhất trong ngành, cũng đã thừa nhận trong một bài đăng trên X tuần này rằng nhận thức tiêu cực của công chúng về AI là một "vấn đề lớn", và về cơ bản, đây là một "cuộc khủng hoảng niềm tin". Ông cho rằng người dân không tin tưởng các công ty, chính phủ hay ngành công nghiệp công nghệ, vì họ "nghi ngờ rằng chúng ta đang âm mưu một cách thức mới nào đó để lừa gạt họ".

Ông cho biết giải pháp ở đây là phải thực hiện đúng những lời hứa của AI - ví dụ như chữa khỏi bệnh ung thư.

"Cho đến nay, tôi nghĩ rằng lời chỉ trích chính xác nhất đối với các công ty AI, bao gồm cả Anthropic, là chúng tôi vẫn chưa thực hiện được những lời hứa lớn lao nhằm mang lại lợi ích cho thế giới. Đó hoàn toàn là lỗi của chúng tôi," ông nhấn mạnh.