An Giang thúc đẩy kinh tế tuần hoàn để giải bài toán hơn 2.270 tấn rác mỗi ngày

Mỗi ngày An Giang phát sinh 2.274 tấn rác sinh hoạt, nhưng chỉ 22% được xử lý tại nhà máy. Trả lời chất vấn HĐND tỉnh, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường đã chỉ rõ những “điểm nghẽn” và lộ trình tháo gỡ để nâng cao hiệu quả quản lý chất thải.

Hơn 2.270 tấn rác mỗi ngày và khoảng trống lớn trong năng lực xử lý

Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Lê Hữu Toàn, hiện nay toàn tỉnh phát sinh khoảng 2.274 tấn chất thải rắn sinh hoạt mỗi ngày. Trong đó, khu vực đô thị phát sinh khoảng 962 tấn/ngày, chiếm 42%, còn khu vực nông thôn phát sinh tới 1.311 tấn/ngày, tương đương 58% tổng lượng rác của toàn tỉnh.

Ông Lê Hữu Toàn - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang trả lời chất vấn.

Tuy nhiên, toàn tỉnh mới thu gom được khoảng 1.737 tấn/ngày, đạt tỷ lệ 76,4%. Riêng khu vực đô thị thu gom 910 tấn/ngày, đạt 94,6%, trong khi khu vực nông thôn chỉ thu gom 827 tấn/ngày, đạt 63,1%. Điều đó đồng nghĩa mỗi ngày vẫn còn khoảng 537 tấn rác sinh hoạt chưa được thu gom, phần lớn tập trung ở khu vực nông thôn, nơi hệ thống thu gom còn nhiều hạn chế.

Theo ông Lê Hữu Toàn, thách thức lớn hơn nằm ở năng lực xử lý. Trong tổng số 1.737 tấn rác được thu gom mỗi ngày, chỉ khoảng 390 tấn/ngày, tương đương 22%, được xử lý tại các nhà máy như Thoại Sơn, Tâm Sinh Nghĩa, Mỹ Luông... Trong khi đó, 660 tấn/ngày (38%) vẫn phải chôn lấp hợp vệ sinh tại các khu xử lý Bình Hòa, Kênh 10, Phú Thạnh, Mương Đào và còn tới 687 tấn/ngày (40%) tiếp tục xử lý bằng hình thức đổ tại các bãi rác lộ thiên kết hợp phun chế phẩm sinh học. Hầu hết các khu, bãi xử lý hiện hữu đều trong tình trạng quá tải hoặc gặp khó khăn về công nghệ.

Những con số này cho thấy An Giang vẫn đang phụ thuộc rất lớn vào các phương thức xử lý truyền thống. Khi tỷ lệ xử lý bằng công nghệ hiện đại mới đạt hơn một phần năm tổng lượng rác thu gom, mục tiêu phát triển kinh tế xanh sẽ khó đạt được nếu không sớm nâng cấp hạ tầng môi trường.

Tháo gỡ “điểm nghẽn” bằng công nghệ, đầu tư và kinh tế tuần hoàn

Điều đáng chú ý trong phần trả lời chất vấn là Giám đốc Sở không chỉ nêu thực trạng mà còn chỉ rõ những nguyên nhân cốt lõi.

Theo đó, nhiều dự án xử lý rác tập trung đã được chấp thuận chủ trương nhưng triển khai chậm. Dự án Nhà máy xử lý rác cụm Long Xuyên công suất 300 tấn/ngày còn chậm thi công hạ tầng; Dự án Nhà máy xử lý rác công suất 1.000 tấn/ngày bằng công nghệ đốt phát điện vẫn đang lập báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư để kêu gọi nhà đầu tư. Điều này khiến năng lực xử lý chưa theo kịp tốc độ phát sinh chất thải.

Ở khu vực nông thôn, ông Lê Hữu Toàn cũng chỉ ra nhiều rào cản đặc thù. Hệ thống sông, kênh, rạch dày đặc khiến phương tiện cơ giới khó tiếp cận; phương tiện thu gom còn cũ và thiếu đồng bộ; nhiều bãi rác chỉ là nơi tập kết tạm, xử lý bằng chế phẩm sinh học nên chưa đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường. Trong khi đó, việc phân loại rác tại nguồn vẫn chủ yếu dừng ở các mô hình thí điểm do thiếu hạ tầng tái chế và xử lý sau phân loại.

Để tháo gỡ những điểm nghẽn này, Sở Nông nghiệp và Môi trường xác định bốn nhóm giải pháp trọng tâm.

Trước hết là đẩy nhanh tiến độ các dự án xử lý rác tập trung, đồng thời kêu gọi đầu tư các công nghệ hiện đại theo hướng tuần hoàn chất thải, thu hồi năng lượng và đốt rác phát điện. Cùng với đó là đầu tư Nhà máy xử lý rác Long Xuyên công suất 490 tấn/ngày ứng dụng công nghệ RDF, sản xuất nhiên liệu thay thế than đá và nhiên liệu cho phát điện.

Song song với đó, tỉnh sẽ đưa vào vận hành ô chôn lấp số 2 tại Phú Thạnh, cải tạo ô chôn lấp số 2 Kênh 10, mở rộng hệ thống xử lý nước thải bãi rác An Tức và triển khai dự án đóng cửa, xử lý triệt để ô nhiễm tại 7 bãi rác lộ thiên, đồng thời bổ sung bãi rác Bình Hòa vào danh mục xử lý.

Về lâu dài, Sở sẽ khẩn trương hoàn thiện định mức kinh tế - kỹ thuật, ban hành giá dịch vụ thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt; triển khai mạnh việc phân loại rác tại nguồn; hướng dẫn người dân xử lý rác hữu cơ bằng chế phẩm vi sinh ngay tại hộ gia đình nhằm giảm áp lực cho hệ thống thu gom. Đồng thời, tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi xả rác bừa bãi và huy động các tổ chức, đoàn thể cùng tham gia bảo vệ môi trường.

Mỗi ngày An Giang phát sinh 2.274 tấn rác sinh hoạt, nhưng chỉ 22% được xử lý tại nhà máy.

Theo lộ trình được Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thông tin, An Giang sẽ hoàn thiện cơ chế, chính sách về quản lý chất thải trong năm 2026, triển khai thí điểm và từng bước mở rộng việc phân loại rác tại nguồn, hướng tới áp dụng đồng bộ trên toàn tỉnh trước ngày 1/1/2030. Đồng thời, tỉnh sẽ nghiên cứu chính sách hỗ trợ thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải nguy hại phát sinh từ hộ gia đình nhằm nâng cao hiệu quả quản lý chất thải theo quy định mới của pháp luật.

Bên cạnh đó, bài toán rác thải không thể tiếp tục giải quyết bằng tư duy “thu gom đến đâu xử lý đến đó”. Muốn tạo chuyển biến thực chất, An Giang phải đồng thời tháo gỡ các nút thắt về hạ tầng, đẩy nhanh tiến độ các dự án xử lý, đổi mới công nghệ, hoàn thiện cơ chế tài chính và hình thành thói quen phân loại rác tại nguồn trong cộng đồng. Chỉ khi cả chuỗi từ thu gom, vận chuyển đến xử lý được vận hành đồng bộ, mục tiêu xây dựng môi trường xanh, sạch, phát triển bền vững mới có thể trở thành hiện thực.