Định vị lại Việt Nam và ASEAN trong chuỗi giá trị toàn cầu: Thích ứng để tăng trưởng

Trong bối cảnh chuỗi giá trị toàn cầu đang tái cấu trúc, Việt Nam và ASEAN cần nâng cao khả năng thích ứng, tăng cường liên kết và ứng dụng công nghệ để tạo động lực tăng trưởng mới. Đây là những vấn đề được các đại biểu, chuyên gia thảo luận tại Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026, diễn ra ngày 27/10 tại TPHCM.

Ông Nguyễn Công Vinh, Phó Chủ tịch UBND TPHCM phát biểu tại phiên thảo luận - Ảnh: chinhphu.vn/Lê Anh

Khả năng thích nghi là yếu tố quyết định trong tương lai

Phát biểu tại phiên thảo luận, Phó Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Công Vinh cho biết, chủ đề của Diễn đàn năm nay là "Tinh thần hợp tác trong kỷ nguyên mới". Theo ông, đây không chỉ là một khẩu hiệu mà còn đặt ra vấn đề đáng suy ngẫm khi các chuỗi giá trị đang được tổ chức lại: Liệu những động lực tăng trưởng của hai thập niên qua có còn dư địa trong hai thập niên tới?

Ông Nguyễn Công Vinh cho rằng những nội dung được thảo luận không chỉ là câu chuyện riêng của TPHCM, mà còn là cơ hội để các nền kinh tế ở những vị thế khác nhau cùng tìm lời giải cho các câu hỏi: Động lực tăng trưởng mới sẽ đến từ đâu, các nền kinh tế có thể hợp tác như thế nào để tạo ra tăng trưởng và những mô hình khả thi nào có thể chia sẻ?

Theo Phó Chủ tịch UBND TPHCM, trí tuệ nhân tạo (AI) là một trong những động lực quan trọng của quá trình này. Dẫn báo cáo của WEF, ông cho biết đến năm 2030, thế giới dự kiến có khoảng 170 triệu việc làm mới được tạo ra, 92 triệu việc làm bị thay thế và 39% kỹ năng của người lao động sẽ thay đổi hoặc trở nên lạc hậu.

Những con số này cho thấy các nền kinh tế cần nhanh chóng chuẩn bị nguồn nhân lực, thể chế và dữ liệu để thích ứng với kỷ nguyên AI.

Trong khuôn khổ Diễn đàn, các phiên thảo luận chuyên đề tập trung vào 5 nội dung: Định vị lại Việt Nam và ASEAN trong chuỗi giá trị toàn cầu; môi trường, xã hội và quản trị doanh nghiệp (ESG) gắn với kinh tế tuần hoàn; từ triển khai AI đến chuẩn bị nguồn nhân lực cho tương lai ngành sản xuất; ứng dụng AI trong quản trị siêu đô thị và công nghiệp; năng lực chủ quyền AI.

Phó Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Công Vinh nhấn mạnh 3 thông điệp cần được quan tâm trong quá trình thảo luận.

Thứ nhất, trong một thế giới liên tục thay đổi, quy mô có thể giúp các nền kinh tế đứng vững ở thời điểm hiện tại, nhưng khả năng thích nghi mới là yếu tố quyết định sự tồn tại trong tương lai.

Thứ hai, không nền kinh tế nào có thể tự mình xây dựng tất cả. Dữ liệu, công nghệ, vốn và nguồn nhân lực ngày càng cần được kết nối vượt qua biên giới quốc gia cũng như ranh giới giữa các ngành, lĩnh vực.

Thứ ba, các siêu đô thị, nơi tập trung dân cư, doanh nghiệp và đội ngũ trí thức, đang trở thành những chủ thể mới của hợp tác quốc tế, bên cạnh vai trò của các quốc gia.

Các diễn giả tham dự phiên thảo luận - Ảnh: chinhphu.vn/Lê Anh

Tăng cường liên kết chuỗi giá trị, ứng dụng AI vào sản xuất

Theo ông Sacha Dray, chuyên gia kinh tế thuộc Đơn vị Chính sách kinh tế Việt Nam, Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, ASEAN có thị trường gần 700 triệu dân, quy mô kinh tế khoảng 4.000 tỷ USD. Tuy nhiên, thương mại nội khối mới chiếm khoảng 22% tổng kim ngạch thương mại, thấp hơn đáng kể so với mức khoảng 60% của Liên minh châu Âu.

Đáng chú ý, mức tham gia chuỗi giá trị khu vực chỉ bằng khoảng một phần ba tổng mức tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của ASEAN. Khoảng cách này cho thấy dư địa tăng cường liên kết trong khu vực còn rất lớn.

Để khai thác tiềm năng này, theo ông Dray, các nước cần kết nối năng lực sản xuất trong khu vực với mạng lưới toàn cầu, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp nội địa tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Trong bối cảnh thế giới chuyển sang sản xuất tiên tiến, ASEAN cần lựa chọn cách thức ứng dụng công nghệ phù hợp với điều kiện của từng nền kinh tế. Cùng với đó, phải tháo gỡ những rào cản liên quan đến tiêu chuẩn sản phẩm, nguồn gốc hàng hóa và tính minh bạch. Những rào cản này đang ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng kết nối giữa các nhà cung ứng, dù nhiều dòng thuế nội khối đã được xóa bỏ.

Ở góc độ doanh nghiệp công nghệ, ông Yuxiang Zhou, nhà sáng lập kiêm Tổng Giám đốc Black Lake Technologies, cho biết dữ liệu tiêu dùng và thương mại điện tử đang làm thay đổi phương thức phát triển sản phẩm.

Doanh nghiệp có thể tiếp nhận lựa chọn, phản hồi của khách hàng sớm hơn nhưng cũng chịu áp lực phải rút ngắn thời gian từ ý tưởng, thiết kế đến sản xuất.

Theo ông Zhou, đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, bài toán đặt ra là thu hẹp khoảng cách từ mẫu thiết kế đến sản xuất thực tế. Các đơn hàng ngày càng đa dạng đòi hỏi nhà máy phải vận hành linh hoạt, đồng thời kiểm soát tốt chất lượng và chi phí. Vì vậy, công nghệ cần được ứng dụng để giải quyết những điểm nghẽn cụ thể trong quy trình sản xuất.

Giới thiệu giải pháp tác tử AI do Black Lake Technologies phát triển, ông Zhou cho biết công nghệ này có thể rút ngắn thời gian chuyển đổi bản vẽ kỹ thuật thành quy trình sản xuất từ khoảng 45 giờ xuống còn 45 giây, với độ chính xác khoảng 95%.

Theo ông, giải pháp còn hỗ trợ số hóa kinh nghiệm của các kỹ sư lâu năm, chuyển những tri thức tích lũy thành nguồn lực có thể chia sẻ và sử dụng trong nhà máy.

Đối với ngành gỗ, ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, cho rằng AI mở ra cơ hội gia tăng giá trị cho các sản phẩm truyền thống.

Theo ông, doanh nghiệp cần xác định đúng thế mạnh, tập trung vào những phân khúc phù hợp, tránh phân tán nguồn lực vào các sản phẩm ít có lợi thế.

Dẫn trường hợp doanh nghiệp cung cấp đồ nội thất cho dịch vụ cao cấp ứng dụng AI để nâng cao năng lực thiết kế, ông Hoài cho rằng việc đầu tư công nghệ đúng hướng có thể giúp doanh nghiệp nâng cao sức cạnh tranh, đáp ứng nhu cầu chuyên biệt và thích ứng tốt hơn trước những biến động của thị trường.

Ông Ngô Sỹ Hoài nhấn mạnh, Việt Nam và ASEAN cần đổi mới phương thức sản xuất, kinh doanh, chủ động hành động và mở rộng liên kết quốc tế để từng bước vươn lên vị trí cao hơn trong chuỗi cung ứng.