Các lĩnh vực chiến lược “khát” kỹ sư: Đại học tăng tốc đổi mới đào tạo

Sự bùng nổ nhu cầu nhân lực trong các lĩnh vực AI, bán dẫn, đường sắt tốc độ cao và hạ tầng chiến lược đang tạo áp lực đổi mới mạnh mẽ lên các trường đại học kỹ thuật. Không chỉ mở ngành mới, nhiều trường bắt đầu siết chất lượng đào tạo, tăng thực hành và gắn chặt hơn với doanh nghiệp để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Các lĩnh vực chiến lược bước vào giai đoạn “khát” kỹ sư

Hạ tầng, công nghệ tăng tốc kéo theo "cơn khát" kỹ sư

Làn sóng đầu tư vào AI, bán dẫn, hạ tầng giao thông và các lĩnh vực công nghệ chiến lược đang kéo theo nhu cầu rất lớn về nhân lực kỹ thuật chất lượng cao.

Không chỉ các lĩnh vực "nóng" như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, tự động hóa, ngay cả những ngành từng được xem là đặc thù như đường sắt, cầu đường hay logistics hạ tầng cũng đang bước vào giai đoạn thiếu hụt nhân lực.

Sự dịch chuyển này buộc nhiều trường đại học kỹ thuật phải thay đổi mạnh từ cách mở ngành, tuyển sinh đến tổ chức đào tạo.

PGS.TS Nguyễn Thanh Chương, Chủ tịch Hội đồng trường Trường Đại học Giao thông vận tải cho biết riêng lĩnh vực đường sắt tốc độ cao trong thời gian tới đã cần tới hơn 10.000 kỹ sư. Cùng với đó là nhu cầu lớn từ các dự án sân bay, bến cảng, cao tốc và hệ thống giao thông hiện đại mà Việt Nam đang triển khai.

Theo ông, nếu tính tổng nhu cầu nhân lực từ nay đến năm 2030, riêng nhóm ngành hạ tầng giao thông có thể cần khoảng 14.000-15.000 kỹ sư cùng hàng nghìn nhân lực vận hành, khai thác. "Đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển hạ tầng rất mạnh nên nhu cầu nhân lực kỹ thuật là rất lớn", ông khẳng định. 

PGS.TS Nguyễn Thanh Chương: Lĩnh vực đường sắt tốc độ cao trong thời gian tới cần hơn 10.000 kỹ sư - Ảnh: VGP/Hoàng Thuyên

Sinh viên kỹ thuật phải va chạm thực tế từ sớm

Ở lĩnh vực công nghệ cao, sức nóng của AI, bán dẫn hay công nghệ số cũng đang phản ánh trực tiếp lên xu hướng tuyển sinh đại học.

PGS.TS Vũ Duy Hải, Trưởng ban Tuyển sinh - Hướng nghiệp, Đại học Bách khoa Hà Nội nhận định các ngành công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn hay tự động hóa vẫn sẽ tiếp tục nằm trong nhóm có mức cạnh tranh cao nhất mùa tuyển sinh năm nay. Theo dự báo của trường, điểm chuẩn nhiều ngành có thể tiếp tục dao động khoảng 27-28 điểm, tương đương năm trước.

Điều đáng chú ý, theo các chuyên gia, là các trường đại học hiện không còn chỉ chạy theo xu hướng mở ngành "hot", mà đang buộc phải thiết kế lại chương trình đào tạo để đáp ứng các chiến lược phát triển dài hạn của đất nước.

Năm 2026, Đại học Bách khoa Hà Nội mở thêm 5 chương trình đào tạo mới. Trong đó, đáng chú ý có ngành tiếng Hàn khoa học công nghệ – được xây dựng nhằm phục vụ nhu cầu nhân lực trong các lĩnh vực hợp tác công nghệ với Hàn Quốc.

Bên cạnh đó, chương trình tâm lý học công nghiệp và tổ chức – lĩnh vực được đánh giá sẽ ngày càng cần thiết trong môi trường lao động hiện đại, nơi doanh nghiệp không chỉ cần kỹ sư giỏi chuyên môn mà còn cần nhân lực ,có khả năng quản trị con người và thích ứng tâm lý lao động.

Theo PGS.TS Vũ Duy Hải, nhiều chương trình đào tạo hiện nay cũng đang được bổ sung mạnh các kỹ năng ứng dụng AI, sử dụng công cụ số và trợ lý ảo để sinh viên có thể thích nghi nhanh với môi trường làm việc sau tốt nghiệp. "Các ngành kỹ thuật hiện nay không còn chỉ đào tạo kiến thức chuyên môn thuần túy mà phải gắn với khả năng làm chủ công nghệ mới", ông nhấn mạnh. 

PGS.TS Vũ Duy Hải cho rằng chương trình đào tạo phải đáp ứng các chiến lược phát triển dài hạn của đất nước - Ảnh: VGP/Hoàng Thuyên

Đào tạo kỹ sư không còn chỉ là dạy kiến thức chuyên môn 

Không chỉ thay đổi ở chương trình đào tạo, nhiều trường cũng bắt đầu siết yêu cầu đầu vào nhằm bảo đảm chất lượng nhân lực đầu ra.

Tại Trường Đại học Giao thông vận tải, các ngành liên quan đến xây dựng công trình giao thông, đường sắt hay hạ tầng kỹ thuật đã được nâng ngưỡng đảm bảo chất lượng đầu vào trong mùa tuyển sinh năm nay.

Theo PGS.TS Nguyễn Thanh Chương, với các ngành kỹ thuật, nền tảng Toán và khoa học tự nhiên vẫn là yếu tố cốt lõi. Tuy nhiên, điều quan trọng không kém là sự yêu thích và khả năng theo đuổi lĩnh vực kỹ thuật của người học.

Trong khi đó, Đại học Bách khoa Hà Nội tiếp tục duy trì tổ hợp xét tuyển có cả môn Toán và Ngữ văn cho tất cả các ngành đào tạo từ năm 2025. Đây cũng là hướng tiếp cận sớm với yêu cầu mới trong quy chế tuyển sinh từ năm 2026 của Bộ Giáo dục và Đào tạo, theo hướng tăng năng lực nền tảng và đánh giá toàn diện người học.

Theo thống kê sơ bộ của trường, gần 40% thí sinh trúng tuyển năm 2025 đến từ tổ hợp này. Theo Đại học Bách khoa Hà Nội, đào tạo kỹ sư hiện đại không chỉ đòi hỏi năng lực tính toán mà còn cần khả năng trình bày, giao tiếp và phản biện.

Đưa doanh nghiệp vào sâu hơn trong quá trình đào tạo 

Cùng với thay đổi đầu vào, xu hướng đào tạo gắn doanh nghiệp và thực tiễn nghề nghiệp cũng đang được đẩy mạnh.

Theo PGS.TS Vũ Duy Hải, mô hình phối hợp "ba nhà" gồm Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp đã được Đại học Bách khoa Hà Nội triển khai từ năm 2025. Theo đó, 100% sinh viên sẽ được tham gia thực hành, thực tập tại doanh nghiệp trong quá trình học. 

Song song với đó, trường cũng đầu tư thêm các phòng thí nghiệm và không gian thực hành nhằm rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu tuyển dụng thực tế. Sau mỗi khóa tốt nghiệp, nhà trường đều lấy phản hồi từ doanh nghiệp và cựu sinh viên nhằm tiếp tục điều chỉnh chương trình đào tạo sát hơn với nhu cầu thực tế. 

Thị trường lao động ngày càng đòi hỏi kỹ sư thích ứng công nghệ

Ở lĩnh vực hạ tầng giao thông, Trường Đại học Giao thông vận tải đã xây dựng các chuyên ngành riêng về đường sắt và đường sắt tốc độ cao, đồng thời tham khảo chương trình đào tạo của nhiều nước phát triển để hoàn thiện chương trình giảng dạy.

Theo ông, sinh viên không chỉ học lý thuyết mà còn được tăng cường thực hành, tham quan các công trình và mô hình thực tế nhằm sớm tiếp cận môi trường nghề nghiệp. "Đây là lực lượng kỹ sư nòng cốt để đáp ứng yêu cầu phát triển ngành đường sắt trong 4-5 năm tới", ông nhấn mạnh.

PGS.TS Nguyễn Thanh Chương nhấn mạnh, trong bối cảnh khoa học công nghệ, AI và chuyển đổi số phát triển nhanh, đào tạo kỹ thuật hiện nay cũng không còn dừng ở kiến thức chuyên môn đơn thuần mà phải kết hợp với công nghệ thông tin và khả năng làm chủ công nghệ mới.

Sự thay đổi trong cách tuyển sinh và đào tạo của các trường kỹ thuật cho thấy yêu cầu về nguồn nhân lực hiện nay không còn dừng ở số lượng, mà ngày càng đặt nặng khả năng thích ứng công nghệ và làm việc thực tế.