VUSTA đổi mới cơ chế phối hợp, kết nối nguồn lực trí thức khoa học và công nghệ
Đổi mới cơ chế điều phối, hoàn thiện chính sách, tăng cường liên kết chuyên môn và đẩy mạnh chuyển đổi số là những giải pháp được đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả phối hợp giữa Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam với các Hội ngành toàn quốc, phát huy sức mạnh đội ngũ trí thức.
- VUSTA: 43 năm kết nối trí tuệ, lan toả giá trị khoa học vì phát triển bền vững
- Bí thư Đảng ủy VUSTA Châu Văn Minh được trao tặng Huân chương Độc lập hạng Ba
- Hội nghị Đoàn Chủ tịch VUSTA lần thứ 17: Thống nhất nhiều nội dung quan trọng
- Đảng ủy VUSTA sơ kết 6 tháng đầu năm và trao huy hiệu Đảng cho 14 đảng viên
Ngày 20/11, tại Hà Nội, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) tổ chức Hội thảo “Giải pháp tăng cường hoạt động phối hợp giữa các Hội ngành toàn quốc và Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam”. Hội thảo có sự tham dự của các đại biểu, nhà khoa học đến từ các Hội ngành toàn quốc, dưới sự chủ trì của PGS.TS Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch VUSTA và ông Nguyễn Quyết Chiến, Tổng Thư ký VUSTA.

Quang cảnh Hội thảo. Ảnh: VUSTA
Phát biểu khai mạc, PGS.TS Phạm Ngọc Linh nhấn mạnh, Nghị quyết số 45-NQ/TW ngày 24/11/2023 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng và phát huy vai trò của đội ngũ trí thức, cùng với các chủ trương về sắp xếp, tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức hội quần chúng do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ, đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới tư duy và phương thức hoạt động của toàn hệ thống.

PGS.TS Phạm Ngọc Linh - Phó Chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam phát biểu khai mạc. Ảnh: VUSTA
Theo Phó Chủ tịch VUSTA, thời gian qua, công tác phối hợp giữa Cơ quan Trung ương VUSTA và các Hội ngành toàn quốc đạt được nhiều kết quả tích cực. Các Hội ngành đã đóng góp đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học có trình độ chuyên môn sâu, tham gia tư vấn, phản biện và giám định xã hội đối với các dự án luật, chương trình, đề án lớn; đồng thời tích cực triển khai hoạt động nghiên cứu khoa học, phổ biến kiến thức, truyền thông, tôn vinh trí thức và hợp tác quốc tế.
Tuy nhiên, hoạt động phối hợp vẫn còn những hạn chế, việc kết nối, chia sẻ thông tin chưa thường xuyên, đồng bộ; cơ chế phân công trách nhiệm và bảo đảm nguồn lực còn vướng mắc. Một số tổ chức hội chưa đổi mới kịp phương thức hoạt động, chưa theo sát yêu cầu chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, đồng thời chưa khai thác hiệu quả nguồn lực trí thức trẻ, trí thức trong khu vực kinh tế tư nhân và trí thức Việt Nam ở nước ngoài.
PGS.TS Phạm Ngọc Linh cho rằng, mối quan hệ giữa VUSTA và các Hội ngành toàn quốc không thể chỉ dừng lại ở sự liên kết về tổ chức hành chính, mà cần trở thành một hệ sinh thái trí tuệ thống nhất, có sự tương hỗ và cộng hưởng sức mạnh. Trong đó, VUSTA cần phát huy vai trò cầu nối, đầu mối điều phối, kiến tạo cơ chế và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các hội thành viên; mỗi Hội ngành là lực lượng chuyên sâu, đóng góp trực tiếp tri thức và năng lực chuyên môn vào hoạt động chung.
Kết quả hội thảo sẽ là cơ sở lý luận và thực tiễn để Ban Chủ nhiệm đề tài hoàn thiện báo cáo kiến nghị với Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, đồng thời hỗ trợ Đoàn Chủ tịch VUSTA xây dựng chương trình hành động nâng cao chất lượng phối hợp trong nhiệm kỳ mới.
Chuyển từ phối hợp riêng lẻ sang liên kết có mục tiêu, sản phẩm cụ thể

Tổng Thư ký Liên hiệp Hội Việt Nam Nguyễn Quyết Chiến phát biểu. Ảnh: VUSTA
Báo cáo tại hội thảo, ông Nguyễn Quyết Chiến, Tổng Thư ký VUSTA cho biết, Quy chế phối hợp ban hành kèm theo Quyết định số 350/QĐ-LHHVN ngày 10/4/2019 đã xác lập 8 nhóm nội dung phối hợp giữa VUSTA và các Hội ngành toàn quốc. Các nội dung tập trung vào tham gia xây dựng chủ trương, chính sách; thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ; tư vấn, phản biện và giám định xã hội; truyền thông, phổ biến kiến thức; tôn vinh trí thức và hợp tác quốc tế.
Sau hơn 7 năm triển khai, công tác phối hợp từng bước được tăng cường, VUSTA đã phát huy vai trò đầu mối tập hợp, kết nối, điều phối và hỗ trợ hoạt động của các Hội ngành. Tuy nhiên, kết quả thực hiện chưa đồng đều, chưa tương xứng với tiềm năng, thế mạnh và nguồn lực trí thức của toàn hệ thống.
Khảo sát bước đầu tại 22/92 Hội ngành toàn quốc cho thấy, có 14 đơn vị, chiếm 63,6%, đánh giá hiệu quả phối hợp ở mức tốt và rất tốt; 8 đơn vị, chiếm 36,4%, đánh giá ở mức trung bình và kém. Kết quả này cho thấy vẫn còn dư địa đáng kể để cải thiện chất lượng, hiệu quả phối hợp giữa các tổ chức trong hệ thống.
Từ thực tế trên, ông Nguyễn Quyết Chiến cho rằng, trong giai đoạn 2026-2031, cần chuyển hoạt động phối hợp từ trao đổi thông tin, tham gia các hoạt động riêng lẻ sang liên kết có mục tiêu, chương trình, phân công trách nhiệm và sản phẩm cụ thể. Đồng thời, tăng cường kết nối giữa các Hội ngành với Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh, thành phố, tạo điều kiện chia sẻ chuyên gia, tri thức, kinh nghiệm và nguồn lực giữa Trung ương với địa phương, khắc phục tình trạng hoạt động phân tán, thiếu liên thông.
Đóng góp ý kiến tại hội thảo, GS.TS Lê Vân Trình, Chủ tịch Hội An toàn và Vệ sinh lao động Việt Nam đề xuất 5 nhóm giải pháp trọng tâm để nâng cao hiệu quả phối hợp và thực hiện Nghị quyết số 45-NQ/TW.
Trong đó, cần hoàn thiện cơ chế điều phối theo cụm chuyên ngành, gắn với đặt hàng nhiệm vụ trọng tâm và ký kết các chương trình phối hợp dài hạn; đổi mới phương thức hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội; mở rộng hoạt động giám định xã hội độc lập; xây dựng hệ sinh thái số, cơ sở dữ liệu chuyên gia dùng chung và số hóa, liên thông các ấn phẩm khoa học. Đặc biệt, cần tăng cường kết nối theo chiều dọc giữa các Hội ngành toàn quốc với Liên hiệp Hội các tỉnh, thành phố.
Đề cập đến những khó khăn về cơ chế tài chính và chính sách đãi ngộ trí thức, GS.TS Lê Vân Trình kiến nghị VUSTA tiếp tục đề xuất Chính phủ, Bộ Tài chính và Bộ Nội vụ sớm ban hành hướng dẫn cụ thể thực hiện Nghị quyết số 107/NQ-CP ngày 9/7/2024 của Chính phủ. Theo đó, cần chuyển từ cơ chế cấp phát hành chính sang cơ chế Nhà nước đặt hàng, giao nhiệm vụ và khoán chi theo sản phẩm khoa học cho VUSTA và các Hội ngành thành viên.
Cùng với đó, cần xây dựng khung định mức chi tiêu tài chính phù hợp đối với hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội, tạo điều kiện thu hút, khuyến khích và có chính sách đãi ngộ xứng đáng đối với các nhà khoa học đầu ngành.
Tăng cường kết nối chuyên gia, phát huy hiệu quả chuyển đổi số

Nhiều tham luận có tính thực tiễn cao đã được mang tới hội thảo. Ảnh: VUSTA
Một trong những nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là ứng dụng công nghệ số trong quản trị, điều phối và kết nối nguồn lực trí thức. Bà Phạm Thị Xuân, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nước và Môi trường Việt Nam cho rằng, chuyển đổi số cần được đẩy mạnh gắn với mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy tăng trưởng xanh và phát triển bền vững cho doanh nghiệp, nền kinh tế.
Để thực hiện mục tiêu này, VUSTA cần tăng cường liên thông văn bản, tổ chức hội thảo trực tuyến, chia sẻ học liệu khoa học nhằm tiết kiệm thời gian, chi phí và nâng cao hiệu quả trao đổi thông tin. Đồng thời, hỗ trợ các Hội ngành tiếp cận nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp Nhà nước, các quỹ phát triển khoa học và chương trình đặt hàng của Chính phủ, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
Bà Phạm Thị Xuân cũng đề xuất phối hợp tổ chức các diễn đàn khoa học quy mô lớn, tạo điều kiện kết nối chuyên gia thuộc các Hội ngành trong nước với mạng lưới trí thức Việt Nam ở nước ngoài và các tổ chức quốc tế.
Ở góc độ gắn hoạt động hội với yêu cầu thực tiễn, ThS. Nguyễn Hữu Giới, Chủ tịch Hội Thư viện Việt Nam đề xuất VUSTA cần chủ động nắm bắt thông tin, dữ liệu về các chương trình, dự án trọng điểm quốc gia và những vấn đề lớn liên quan đến kinh tế, xã hội, đời sống nhân dân. Trên cơ sở đó, lựa chọn những vấn đề ưu tiên để triển khai hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội, bảo đảm các kiến nghị có trọng tâm, thiết thực và khả thi.
Ông cũng đề xuất tập hợp các nhà khoa học, chuyên gia đầu ngành thuộc các Hội ngành toàn quốc để hình thành những nhóm nghiên cứu chuyên sâu, tập trung giải quyết các vấn đề cấp thiết như ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu, ùn tắc giao thông, sạt lở, phát triển nông nghiệp công nghệ cao, văn hóa và an sinh xã hội.
Cùng với việc xây dựng, khai thác hiệu quả ngân hàng dữ liệu và ngân hàng chuyên gia, VUSTA cần tăng cường phối hợp với các cơ quan báo chí, truyền thông để tổ chức diễn đàn, tọa đàm, chuyên mục khoa học, qua đó lan tỏa ý kiến chuyên gia và kết quả nghiên cứu đến cộng đồng. Việc tổ chức hội thảo, tham vấn cũng cần chú trọng chất lượng, lựa chọn đúng chuyên gia, đồng thời lắng nghe và tiếp thu các ý kiến phản biện, kể cả những quan điểm khác biệt.
Các đại biểu tại hội thảo cũng tập trung thảo luận, đánh giá thực chất hiệu quả phối hợp, nhận diện những rào cản về cơ chế, chính sách; đề xuất đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của các hội trí thức và hoàn thiện cơ chế phối hợp trong thực hiện các chức năng cốt lõi của hệ thống.
Những đề xuất tại hội thảo cho thấy yêu cầu đổi mới phối hợp giữa VUSTA và các Hội ngành toàn quốc không chỉ nằm ở việc tăng cường trao đổi thông tin, mà còn cần được triển khai đồng bộ từ cơ chế điều phối, chính sách tài chính, đặt hàng nhiệm vụ đến xây dựng cơ sở dữ liệu và kết nối chuyên gia. Đây là hướng đi quan trọng nhằm tập hợp, khai thác hiệu quả nguồn lực trí thức, biến thế mạnh chuyên môn của từng Hội ngành thành sức mạnh tổng hợp, đóng góp thiết thực cho sự phát triển khoa học, công nghệ và đất nước trong giai đoạn mới.
