Công cụ AI sẽ khiến nhiều trẻ em tị nạn bị đối xử như người lớn, tổ chức từ thiện cảnh báo

Mạng lưới Nhân quyền (Human Rights Network) cho biết "thiên kiến chủng tộc" làm đánh giá cao hơn độ tuổi thực trong phần mềm nhận diện khuôn mặt của Bộ Nội vụ sẽ dẫn đến việc trẻ em đơn độc bị xếp ở chung với người lớn.

Các sĩ quan Lực lượng Biên phòng cùng hai người di cư trẻ tuổi tại Dover. Nguồn ảnh: Anadolu/Anadolu/Getty.

Các mô hình mang khiếm khuyết và có tính chất phân biệt chủng tộc làm nền tảng cho các hệ thống phát hiện độ tuổi bằng AI, dự kiến được chính phủ Anh triển khai, sẽ gây nguy hiểm cho trẻ em, các nhóm nhân quyền và các tổ chức từ thiện vì trẻ em đã lên tiếng cảnh báo.

Hối thúc các bộ trưởng đảo ngược kế hoạch áp dụng công nghệ ước tính độ tuổi bằng khuôn mặt để sàng lọc người di cư, những người chỉ trích đã cảnh báo rằng trẻ em da đen đến từ các khu vực xung đột đang đứng trước nguy cơ bị đẩy vào hệ thống dành cho người lớn.

Bà Maddie Harris, đại diện Mạng lưới Vì Nhân quyền (Humans for Rights Network), cho biết tổ chức từ thiện này đã làm việc với hàng trăm trẻ em từng bị phân loại nhầm vào hệ thống của người lớn trong quá trình đánh giá độ tuổi tại biên giới do các nhân viên nhập cư thực hiện.

Vào tháng 5, Quỹ Helen Bamber tiết lộ rằng 755 trẻ em trong năm 2025 đã bị nhận dạng sai là người lớn khi đến Vương quốc Anh, theo số liệu của Bộ Nội vụ.

Bà Harris nhận định việc đưa AI vào sử dụng là một "quy trình rẻ tiền" và sẽ không giúp cải thiện những con số này. "Đây không phải là vấn đề bảo vệ trẻ em - đây là nhằm củng cố cho những quyết định mà các nhà chức trách đang đưa ra," bà nói.

Chính phủ đã thừa nhận rằng ngay cả những hệ thống tốt nhất cũng có thể có biên độ sai số lên tới 30 tháng.

Bà Harris cho rằng điều này đặc biệt rủi ro đối với trẻ em, nhất là những trẻ đến từ các quốc gia như Sudan và Somalia, những đối tượng mà bà cho là đã bị hệ thống "người lớn hóa" (adultified).

"Ngay khi một đứa trẻ bị đối xử như người lớn, chúng sẽ dễ bị tổn thương trước hay nói đúng hơn là bị phơi bày trước bất kỳ hậu quả nghiêm trọng nào mà Bộ Nội vụ đang áp dụng cho người lớn, chẳng hạn như giam giữ và trục xuất," bà chia sẻ.

Những trẻ em không có người đi kèm sẽ bị buộc phải ở chung cơ sở lưu trú với người lớn, khiến chúng phải đối mặt với rủi ro và bạo lực bị đe dọa bởi sự gia tăng các cuộc biểu tình nhắm vào các cơ sở lưu trú dành cho người xin tị nạn, bà nói.

Vào tháng 5, chính phủ đã công bố một hợp đồng sử dụng công nghệ ước tính độ tuổi bằng khuôn mặt do Cognitec phát triển, một công ty của Đức tự xưng là "công ty nhận diện khuôn mặt".

Hệ thống đó đã cho thấy sự thiên kiến đối với người châu Phi vùng cận Sahara, với xu hướng dự đoán cao hơn độ tuổi thực của trẻ vị thành niên, theo một cuộc điều tra do tổ chức Lighthouse Reports thực hiện vào tháng 6.

Tổ chức giám sát công nghệ Foxglove có trụ sở tại Vương quốc Anh đã tuyên bố rằng các hệ thống này dựa trên "thiên kiến chủng tộc" và cho rằng chính phủ không nên sử dụng trẻ em để thử nghiệm một công nghệ mang tính chất thực nghiệm.

Liên minh Trẻ em Tị nạn và Di cư (Refugee and Migrant Children’s Consortium) đã lên tiếng quan ngại về khả năng đánh giá của công nghệ này đối với những trẻ em từng trải qua các hành trình gian khổ. Tổ chức này lưu ý rằng những tổn thương tâm lý có thể làm "lão hóa" vẻ ngoài của một đứa trẻ.

Bộ Nội vụ có kế hoạch sử dụng công nghệ này song song với các khâu kiểm tra của nhân viên nhập cư. Một người phát ngôn cho biết: "Đánh giá độ tuổi là một công cụ mang tính sống còn trong việc duy trì an ninh biên giới. Là một phần trong nỗ lực của chúng tôi nhằm làm cho quy trình này trở nên chặt chẽ và nhất quán hơn, chúng tôi đang khám phá công nghệ AI tối tân để xác minh độ tuổi của người di cư."

Bà Petra Molnar, đồng sáng lập nhóm vận động Giám sát Công nghệ và Di cư (Migration and Tech Monitor), nhận định đây là nỗ lực mới nhất trong chuỗi những nỗ lực thất bại trên khắp châu Âu nhằm đưa công nghệ và AI vào chính sách biên giới.

Bà cho biết các nỗ lực trước đây tại châu Âu nhằm triển khai hệ thống phát hiện nói dối bằng AI để sàng lọc người tị nạn đã được chứng minh là những "chiêu trò lừa phỉnh" (snake oil) và không thể tiến xa hơn các chương trình thí điểm.

Bà ví việc sử dụng công nghệ ước tính độ tuổi bằng khuôn mặt với "việc nghiên cứu hộp sọ và hình dạng hộp sọ" của các nhà khoa học thời thuộc địa nhằm phân loại các nhóm dân tộc khác nhau, đồng thời cho rằng giống như bộ môn ngụy khoa học tướng sọ (phrenology) đã bị bác bỏ ở thế kỷ 19, các hệ thống này cũng dựa vào việc phân loại các đặc điểm thể chất để xác định độ tuổi.

"Bối cảnh thực sự có ý nghĩa quan trọng ở đây," bà Molnar nói. "Chúng ta biết rằng tổn thương tâm lý làm con người già đi. Chúng ta biết rằng tình trạng suy dinh dưỡng, mất nước, bị tra tấn hay thậm, chí chỉ riêng bản thân hành trình đó, đều để lại những tác động vật lý lên khuôn mặt, lên cơ thể của bạn."

"Nó thực chất là hình thức 'tân tướng sọ' (neo-phrenology) thông qua việc phân loại con người dựa trên các đặc điểm thể chất," bà nói. "Việc dựa vào những loại công cụ không hoàn hảo này không phải là giải pháp."