Công nghệ số và AI - góp phần thúc đẩy kinh tế sáng tạo và nâng cao ‘sức mạnh mềm’ Việt Nam

Diễn đàn "Công nghệ số và AI trong kiến tạo nền kinh tế sáng tạo - Từ tài nguyên văn hóa đến năng lực cạnh tranh quốc gia" chính thức diễn ra đưa đến một góc nhìn mới: Văn hóa không chỉ là những giá trị cần bảo tồn, mà còn là nguồn lực hình thành IP Văn hóa, sản phẩm, thương hiệu và mô hình kinh doanh mới. Khi kết hợp cùng công nghệ số, AI và sở hữu trí tuệ, tài nguyên văn hóa sẽ góp phần thúc đẩy kinh tế sáng tạo và nâng cao sức mạnh mềm Việt Nam.

Diễn đàn "Công nghệ số và AI trong kiến tạo nền kinh tế sáng tạo - Từ tài nguyên văn hóa đến năng lực cạnh tranh quốc gia".

Ngày 08/10/2026, tại Hà Nội, dưới sự bảo trợ của Bộ Khoa học và Công nghệ và Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số kết hợp cùng Cục Chuyển đổi số Quốc gia tổ chức Diễn đàn "Công nghệ số và AI trong kiến tạo nền kinh tế sáng tạo- Từ tài nguyên văn hóa đến năng lực cạnh tranh quốc gia".

Điễn đàn được kỳ vọng mở ra sự kết nối giữa cơ quan quản lý – nhà công nghệ – doanh nghiệp – các nhà sáng tạo – chuyên gia văn hóa – chủ sở hữu IP và nhà đầu tư, để cùng hình thành những mô hình mới, những sản phẩm mới và những thị trường mới từ chính các giá trị văn hóa Việt Nam.

Chuyển hóa chất liệu văn hóa thành các "IP Văn hóa"

Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên văn hóa phong phú được bồi đắp qua hàng nghìn năm lịch sử – từ di sản, nghệ thuật, âm nhạc, ẩm thực đến kiến trúc, tri thức bản địa và câu chuyện địa phương. Trong kỷ nguyên số, bài toán trọng tâm không dừng lại ở việc bảo tồn nguồn lực sẵn có, mà là sáng tạo trên nền tảng di sản, xác lập và quản trị quyền sở hữu trí tuệ để tạo ra giá trị kinh tế bền vững.

Khi kết hợp với công nghệ số và trí tuệ nhân tạo, một giá trị văn hóa không nhất thiết dừng lại ở một tác phẩm hay sản phẩm đơn lẻ. Một câu chuyện, nhân vật hay chất liệu truyền thống hoàn toàn có thể phát triển đa nền tảng thành phim ảnh, âm nhạc, nội dung số, trò chơi, thương hiệu điểm đến hay sản phẩm tiêu dùng.

Đây chính là con đường then chốt để chuyển hóa chất liệu văn hóa thành các "IP Văn hóa" có giá trị thương mại cao, đưa văn hóa Việt Nam đóng góp thiết thực vào nền kinh tế sáng tạo và tự tin tham gia thị trường quốc tế.

Tại Diễn đàn, hầu hết các chuyên gia cho rằng, IP Văn hoá là những sáng tạo được phát triển từ tài nguyên văn hóa, như nhân vật, câu chuyện, tác phẩm, buổi biểu diễn, biểu tượng hay đặc sản địa phương, gắn với đối tượng quyền sở hữu trí tuệ cụ thể và có chủ sở hữu rõ ràng. Nhờ đó, chúng có thể được khai thác lặp lại qua nhiều ngành, từ giải trí, điện ảnh, hàng tiêu dùng đến du lịch, với sự hỗ trợ của công nghệ, để biến bản sắc văn hóa thành dòng tiền và năng lực cạnh tranh.

Làm thế nào để công nghệ và AI biến tài nguyên văn hóa thành tài sản trí tuệ?

Bà Nguyễn Thị Bích Lan, Viện trưởng Viện Sáng tạo và chuyển đổi số nhận định, Việt Nam có một nguồn tài nguyên rất lớn – đó là văn hóa, di sản, tri thức bản địa và sức sáng tạo của con người Việt Nam. Công nghệ số và AI đang tạo ra những phương thức hoàn toàn mới để chúng ta nhận diện, bảo tồn, sáng tạo, sở hữu và đưa những giá trị đó ra thị trường.

"Vì vậy, chúng tôi mong muốn diễn đàn hôm nay không chỉ dừng ở câu chuyện 'AI có thể làm được gì cho văn hóa', mà cùng nhau đặt câu hỏi lớn hơn: Làm thế nào để công nghệ và AI biến tài nguyên văn hóa thành tài sản trí tuệ; biến tài sản trí tuệ thành sản phẩm sáng tạo và biến sản phẩm sáng tạo thành giá trị kinh tế, thương hiệu và năng lực cạnh tranh của Việt Nam?", bà Lan mong muốn.

Đây cũng là lý do Ban Tổ chức lựa chọn chủ đề: "Từ tài nguyên văn hóa đến năng lực cạnh tranh quốc gia".

Ban Tổ chức kỳ vọng Diễn đàn sẽ mở ra sự kết nối giữa cơ quan quản lý – nhà công nghệ – doanh nghiệp – các nhà sáng tạo – chuyên gia văn hóa – chủ sở hữu IP và nhà đầu tư, để cùng hình thành những mô hình mới, những sản phẩm mới và những thị trường mới từ chính các giá trị Việt Nam.

Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng cùng các định hướng chiến lược tại các Nghị quyết số 57-NQ/TW, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị cũng đã xác định rõ yêu cầu: Khơi dậy khát vọng phát triển đất nước, phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Việt Nam; đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, ứng dụng khoa học và công nghệ nhằm tạo bứt phá về năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh; hình thành hệ sinh thái văn hóa gắn với môi trường số, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát huy tối đa vai trò của cộng đồng doanh nghiệp.

Xu thế hội tụ giữa văn hóa, công nghệ và sáng tạo đang diễn ra mạnh mẽ hơn bao giờ hết trên phạm vi toàn cầu. Sự bùng nổ của các công nghệ chiến lược như Trí tuệ nhân tạo, Dữ liệu lớn, Blockchain, các không gian thực tế ảo cùng nền tảng truyền thông số đã và đang định hình nên một "hệ sinh thái mới" cho văn hóa. Trong đó, công nghệ vừa là công cụ, vừa là môi trường mở đường để văn hóa Việt Nam bước ra thế giới nhanh hơn, rộng hơn và hiệu quả hơn. 

Điều đó cho thấy một đòi hỏi tất yếu là phát triển văn hóa trong thời đại mới phải gắn liền với khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Nhưng điều quan trọng hơn cả là chúng ta phải nhận diện sâu sắc sự thay đổi trong chính cách thức mà giá trị văn hóa được tạo ra.

Tại Diễn đàn, các chuyên gia nhận định nếu IP công nghệ thường tạo lợi thế từ giải pháp kỹ thuật và khả năng ứng dụng, IP Văn hóa có thể tạo giá trị từ bản sắc, giá trị con người của một quốc gia, câu chuyện sáng tạo và khả năng tạo kết nối cảm xúc với công chúng.

Tuy nhiên, để IP văn hóa sáng tạo thực sự trở thành tài sản, các dự án cần quan tâm đến chiến lược sở hữu trí tuệ ngay từ đầu: Xác định chủ thể quyền, bảo hộ các yếu tố sáng tạo, quyền khai thác, cơ chế hợp tác và phân chia lợi ích.

Đặc biệt, khi khai thác chất liệu truyền thống, cần phân biệt giữa những giá trị văn hóa được cộng đồng cùng gìn giữ với những yếu tố sáng tạo mới có thể xác lập quyền sở hữu trí tuệ. Việc phát triển IP Văn hóa Việt Nam vì vậy cần đồng thời khuyến khích đổi mới sáng tạo và tôn trọng quyền, ghi nhận đóng góp cũng như bảo đảm chia sẻ lợi ích công bằng.

Trong bối cảnh AI và các nền tảng số đang mở rộng mạnh mẽ khả năng sáng tạo, phân phối và tiếp cận thị trường, năng lực quản trị IP càng trở thành một mắt xích quan trọng của kinh tế sáng tạo Việt Nam.

Mở Cổng đăng ký Giải thưởng Văn hóa Sáng tạo - Việt Nam Rồng Xanh Awards 2026

Cũng tại sự kiện, Giải thưởng Văn hóa Sáng tạo - Việt Nam Rồng Xanh Awards 2026 với thông điệp "Sáng tạo trải nghiệm Việt – Sống nhịp thế giới" chính thức mở cổng đăng ký trên toàn quốc.

Theo bà Nguyễn Thị Hoàng Lan, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số Văn hóa, Thể thao và Du lịch, thành viên Ban Tổ chức cho biết, Giải thưởng bao quát toàn bộ hành trình - từ bảo tồn di sản, phát triển trải nghiệm điểm đến, sáng tạo sản phẩm và nội dung văn hóa đến ứng dụng công nghệ, giáo dục thế hệ trẻ và những đóng góp có sức ảnh hưởng rộng - các hạng mục này đã kết nối trọn vẹn những mắt xích, đưa nguồn lực văn hóa trở thành sản phẩm và giá trị cụ thể trong đời sống.

Giải thưởng nhằm tìm kiếm, tôn vinh và kết nối các sáng kiến, sản phẩm, IP văn hóa đang làm mới di sản bằng tư duy đương đại và công nghệ; bao phủ đa dạng lĩnh vực: từ nghệ thuật, âm nhạc, thiết kế, du lịch, giáo dục STEAM đến các mô hình ứng dụng công nghệ để số hóa văn hóa.

Tiêu chí đánh giá của giải thưởng tập trung vào 4 trụ cột: Sáng tạo – Công nghệ – Trải nghiệm – Tạo tác động; mở rộng cho mọi quy mô, từ các dự án lớn đã khẳng định thương hiệu đến những sáng kiến mới bắt đầu, giàu tiềm năng.

Ban Tổ chức cho biết quy trình sẽ gồm 2 vòng: Sơ khảo và Chung khảo, với sự tham gia của Hội đồng Cố vấn và Giám khảo quy tụ các lãnh đạo, chuyên gia uy tín trong nước và quốc tế, bảo đảm tính độc lập, chuyên môn và minh bạch.

Không dừng lại ở việc trao giải, chương trình hướng tới xây dựng nền tảng kết nối bền vững giữa các nhà sáng tạo với doanh nghiệp, công nghệ và thị trường, góp phần phát triển ngành công nghiệp văn hóa và sức mạnh mềm Việt Nam.

Mục tiêu dài hạn của Việt Nam Rồng Xanh Awards 2026 không chỉ dừng lại ở việc tìm kiếm những dự án để trao giải. Thông qua Việt Nam Rồng Xanh Awards 2026 và sự kết nối của Mạng lưới Rồng Xanh Fellowship, chương trình hướng tới từng bước hình thành một Nền tảng Văn hóa Sáng tạo Việt Nam, nơi các dự án, IP, nhà sáng tạo, doanh nghiệp, chuyên gia, nhà đầu tư, công nghệ, địa phương và thị trường có thể được kết nối.