Bán thực phẩm trên sàn thương mại điện tử, người bán phải minh bạch hồ sơ pháp lý
Trước tình trạng thực phẩm chưa đủ hồ sơ pháp lý vẫn được rao bán trên mạng, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đề xuất tăng trách nhiệm của cả người bán lẫn đơn vị vận hành sàn thương mại điện tử trong việc công khai, kiểm soát thông tin sản phẩm.
Sàn thương mại điện tử phải có cơ chế kiểm duyệt hồ sơ sản phẩm
Mua thực phẩm qua các sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và phiên livestream đã trở nên phổ biến. Từ thực phẩm đóng gói, sản phẩm dinh dưỡng đến thực phẩm bảo vệ sức khỏe, người tiêu dùng có thể dễ dàng đặt mua chỉ sau vài thao tác.
Tuy nhiên, cùng với sự thuận tiện là nguy cơ tiếp cận những sản phẩm chưa đáp ứng điều kiện lưu hành, không rõ nguồn gốc hoặc được quảng cáo vượt quá công dụng thực tế.
Trong bối cảnh pháp luật thương mại điện tử đã đặt ra trách nhiệm kiểm duyệt thông tin hàng hóa đối với các nền tảng, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) ngày 12/10/2026 tiếp tục cụ thể hóa nghĩa vụ công khai, kiểm soát hồ sơ pháp lý đối với sản phẩm thực phẩm kinh doanh trực tuyến.
Theo khoản 3 Điều 9, cơ sở kinh doanh thực phẩm trên môi trường thương mại điện tử phải thực hiện các nghĩa vụ theo pháp luật về thương mại điện tử và những trách nhiệm liên quan đến công khai hồ sơ pháp lý sản phẩm.
Cụ thể, đối với nền tảng thương mại điện tử hoặc mạng xã hội có hoạt động thương mại điện tử do chính cơ sở kinh doanh vận hành, người bán phải đăng tải thông tin giấy đăng ký bản công bố hoặc hồ sơ công bố tiêu chuẩn sản phẩm. Với nhóm sản phẩm thuộc diện phải xác nhận nội dung quảng cáo, người bán còn phải đăng tải giấy xác nhận đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.
Trường hợp bán hàng thông qua sàn thương mại điện tử trung gian hoặc mạng xã hội có hoạt động thương mại điện tử, cơ sở kinh doanh phải cung cấp các giấy tờ tương ứng cho đơn vị vận hành nền tảng để đăng tải thông tin.

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đề xuất tăng trách nhiệm của người bán và các nền tảng thương mại điện tử trong việc công khai, kiểm soát hồ sơ pháp lý của sản phẩm thực phẩm kinh doanh trực tuyến. (Ảnh minh họa)
Đáng chú ý, Điều 13 dự thảo quy định chủ quản nền tảng thương mại điện tử trung gian và mạng xã hội có hoạt động thương mại điện tử phải xây dựng cơ chế kiểm duyệt, yêu cầu người bán cung cấp giấy tờ pháp lý theo quy định để đăng tải cho từng sản phẩm thực phẩm.
Quy định này góp phần làm rõ việc kiểm soát hồ sơ chuyên ngành đối với từng sản phẩm thực phẩm, bổ sung cơ sở pháp lý để người bán và đơn vị vận hành nền tảng thực hiện nghĩa vụ công khai, kiểm duyệt thông tin ngay từ khâu đăng tải sản phẩm.
Chẳng hạn, một gian hàng kinh doanh thực phẩm bảo vệ sức khỏe phải cung cấp giấy tờ công bố sản phẩm tương ứng. Nếu sản phẩm thuộc diện phải xác nhận nội dung quảng cáo, tài liệu quảng cáo cũng cần đáp ứng yêu cầu pháp lý liên quan.
Tuy nhiên, cần phân biệt rằng không phải mọi loại thực phẩm đều phải đăng ký bản công bố. Theo Phụ lục 1 dự thảo, thực phẩm bảo vệ sức khỏe thuộc nhóm phải đăng ký, trong khi nhiều loại thực phẩm chế biến bao gói sẵn thực hiện công bố tiêu chuẩn sản phẩm. Một số trường hợp, như thực phẩm tươi sống và thực phẩm sơ chế chưa bao gói, thuộc diện được miễn công bố.
Vì vậy, việc kiểm soát hồ sơ trên nền tảng cần căn cứ vào từng nhóm sản phẩm, tránh áp dụng máy móc một loại giấy tờ cho tất cả hàng hóa.
Nhiều sản phẩm chưa đủ hồ sơ vẫn được rao bán trực tuyến
Thực tế thời gian qua cho thấy, vấn đề quản lý hồ sơ pháp lý của thực phẩm trên sàn thương mại điện tử không chỉ dừng ở nguy cơ.
Tháng 5/2025, Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) yêu cầu Lazada và Shopee khẩn trương rà soát hoạt động kinh doanh thực phẩm chức năng sau khi phát hiện một số sản phẩm thuộc nhóm thực phẩm bảo vệ sức khỏe được quảng cáo, bày bán nhưng chưa được cấp Giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm.
Cơ quan quản lý yêu cầu hai nền tảng ngừng kinh doanh, gỡ bỏ thông tin về các sản phẩm vi phạm và báo cáo kết quả thực hiện. Đến tháng 8/2026, tình trạng tương tự tiếp tục xuất hiện với sản phẩm Slimaura Care x3.
Theo đó, Cục An toàn thực phẩm khẳng định không cấp Giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm số 838/2024/ĐKSP ngày 23/2/2024 cho Slimaura Care x3. Cơ quan này yêu cầu Shopee và Lazada ngừng kinh doanh, gỡ bỏ thông tin sản phẩm đang được quảng cáo, kinh doanh trên hai nền tảng.
Nhiều sản phẩm chưa có thông tin công bố từng được bán trên các sàn thương mại điện tử như Shopee, Lazada với hàng nghìn lượt mua (Ảnh minh họa)
Các vụ việc cho thấy một sản phẩm có thể xuất hiện trên gian hàng trực tuyến cùng thông tin về giấy tờ pháp lý, nhưng thông tin đó chưa chắc đã được cơ quan có thẩm quyền xác nhận. Đây là lý do việc yêu cầu cung cấp hồ sơ, xây dựng cơ chế kiểm duyệt và công khai thông tin theo từng sản phẩm được đặt ra trong dự thảo.
Không chỉ liên quan đến giấy tờ công bố, môi trường trực tuyến còn bị lợi dụng để tiêu thụ thực phẩm giả. Tháng 2/2026, Báo điện tử Chính phủ thông tin về việc Công an tỉnh Thanh Hóa triệt phá các đường dây sản xuất, kinh doanh thuốc và thực phẩm chức năng giả. Theo cơ quan công an, các đối tượng sử dụng sàn thương mại điện tử, tài khoản TikTok, Shopee và hình thức livestream để quảng cáo, bán hàng; đồng thời dẫn người mua đến những trang bán hàng giả mạo thương hiệu nhằm tạo lòng tin.
Những thủ đoạn này đặt ra yêu cầu quản lý đồng thời hồ sơ sản phẩm, thông tin người bán và hoạt động quảng cáo trên môi trường số. Dù vậy, trách nhiệm của sàn thương mại điện tử không phải đến nay mới được đặt ra. Luật Thương mại điện tử năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đã quy định trách nhiệm của các chủ thể tham gia hoạt động kinh doanh trực tuyến, bao gồm quản lý thông tin người bán và xử lý sản phẩm, nội dung vi phạm.
Điểm đáng chú ý của dự thảo Luật An toàn thực phẩm là cụ thể hóa thêm nghĩa vụ kiểm duyệt và đăng tải hồ sơ pháp lý đối với từng sản phẩm thực phẩm, gắn trách nhiệm của nền tảng với các yêu cầu quản lý chuyên ngành.
Tuy nhiên, quy định này không đồng nghĩa sàn thương mại điện tử phải trực tiếp kiểm nghiệm chất lượng mọi sản phẩm trước khi cho phép kinh doanh. Việc bảo đảm an toàn, chất lượng thực phẩm vẫn thuộc trách nhiệm của các chủ thể sản xuất, kinh doanh theo quy định pháp luật.
Nếu được thông qua, những đề xuất trên sẽ góp phần tăng khả năng kiểm tra, đối chiếu thông tin của người tiêu dùng, hạn chế tình trạng sản phẩm thiếu hồ sơ xuất hiện trên gian hàng trực tuyến và tạo môi trường cạnh tranh minh bạch hơn cho doanh nghiệp tuân thủ pháp luật.
