“Doanh nghiệp mới khai thác một phần rất nhỏ tiềm năng của AI”

Ông Colin Blackwell, Chủ tịch Hyperion Fintech, công ty dịch vụ công nghệ tài chính tại Thụy Sĩ, cho rằng trong khi AI tiến bộ ngày càng nhanh, phần lớn doanh nghiệp mới chỉ khai thác được một phần rất nhỏ tiềm năng tăng năng suất mà công nghệ này có thể mang lại.

Trao đổi với Tạp chí Sở hữu Trí tuệ và Sáng tạo, ông Colin Blackwell chia sẻ về những thay đổi mà AI có thể tạo ra đối với doanh nghiệp, thị trường lao động và năng lực cạnh tranh của Việt Nam.

- AI đang ngày càng có khả năng tự suy luận, tự thực hiện nhiệm vụ và phối hợp với các AI khác. Theo ông, doanh nghiệp thực sự có thể xem AI như một lao động kỹ thuật số, thay vì chỉ là công cụ hay không?

Ông Colin Blackwell: Theo tôi, có thể coi AI là lao động kỹ thuật số. Trong khoảng một tháng trở lại đây, AI đã thực sự bắt đầu đạt đến trình độ đó. Ban đầu, chúng ta chỉ trò chuyện với AI; sau đó, AI có thể thực hiện các nhiệm vụ. Bước tiếp theo là làm việc theo mục tiêu: bạn chỉ cần đưa ra mục tiêu mà không phải hướng dẫn từng bước, và AI có thể tìm ra cách thực hiện tốt hơn. Giờ đây, AI có thể đảm nhận những nhóm mục tiêu dài hạn, như việc thực hiện “trách nhiệm”. Với tôi, điều đó giống hệt một bản mô tả công việc. Vì vậy, có thể nói AI đã đến thời điểm có thể trở thành một người lao động kỹ thuật số.

 Ông Colin Blackwell, chủ tịch Hyperion Fintech, công ty dịch vụ công nghệ tài chính tại Thụy Sĩ, chuyên gia AI đang tư vấn cho nhiều doanh nghiệp tại Việt Nam. Ảnh: Nhân vật cung cấp.

- AI đang tiến bộ nhanh hơn khả năng thích ứng của doanh nghiệp. Theo ông, điều gì sẽ trở thành điểm nghẽn lớn nhất trong 2–3 năm tới?

Ông Colin Blackwell: Như chia sẻ của tôi trong những năm gần đây, điểm nghẽn nằm ở con người. Quan điểm này đang được chấp nhận rộng rãi hơn khi ngày càng nhiều người nhận ra điều đó. Giải quyết điểm nghẽn này rõ ràng là trách nhiệm của đội ngũ quản lý. Khi AI trở nên thông minh hơn con người, thách thức không chỉ nằm ở khoảng cách về năng lực, mà còn ở tâm lý “kháng cự” và những lo ngại, trong đó có nỗi lo về việc làm. Điều tốt nhất mỗi người có thể làm cho sự nghiệp của mình là theo sát và cập nhật những tiến bộ mới nhất của AI nhiều nhất có thể.

- Nếu AI không chỉ hỗ trợ con người mà bắt đầu tự hoàn thành cả một quy trình công việc, doanh nghiệp sẽ thay đổi cách tuyển dụng và tổ chức nhân sự như thế nào?

Ông Colin Blackwell: Tác động sẽ khác nhau tùy ngành, nhưng nhìn chung, khi khả năng tự động hóa của AI được nâng cao, số nhân sự cần thiết sẽ giảm đi. Tôi cũng thấy các doanh nghiệp đang cân nhắc đưa những công việc hiện do nhà cung cấp đảm nhận về thực hiện nội bộ, bởi AI có thể xử lý phần lớn công việc đó, vừa tiết kiệm chi phí, vừa cải thiện tốc độ và chất lượng. Con người vẫn có vai trò, nhưng những vai trò ấy sẽ thay đổi đáng kể. Tôi đã tìm hiểu cơ cấu tổ chức nhân sự trong tương lai có thể sẽ như thế nào, và cơ cấu đó sẽ rất khác, thậm chí hoàn toàn khác hiện nay.

- Có phải thị trường đang kỳ vọng quá nhiều vào AI? Theo ông, đâu là những giá trị AI thực sự có thể tạo ra và đâu là những kỳ vọng đang bị thổi phồng?

Ông Colin Blackwell: Người ta thường nói AI vừa được kỳ vọng quá mức, vừa bị đánh giá thấp. Tuy nhiên, trong khi AI tiến bộ ngày càng nhanh, phần lớn doanh nghiệp mới chỉ khai thác được một phần rất nhỏ tiềm năng tăng năng suất mà công nghệ này có thể mang lại. Một cách khởi đầu hữu ích là mỗi người thử lấy chính những nhiệm vụ trong công việc hằng ngày của mình và kiểm tra xem AI có thể thực hiện được hay không. Điều này đặc biệt phù hợp với công việc văn phòng. Phần lớn doanh nghiệp hiện đã có rất nhiều cơ hội đạt được hiệu quả nhanh chóng, thiết thực thông qua những ứng dụng AI đơn giản. 

- Rất nhiều doanh nghiệp đã đầu tư vào AI nhưng vẫn chưa chứng minh được tác động lên doanh thu và lợi nhuận. Theo ông, khi nào chúng ta có thể nói một khoản đầu tư AI thực sự thành công?

Ông Colin Blackwell: Cũng như với bất kỳ khoản đầu tư nào, doanh nghiệp cần đo lường các chỉ số hiệu quả một cách kỹ lưỡng. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, nguyên nhân khiến AI chưa được sử dụng hiệu quả vẫn nằm ở điểm nghẽn con người: họ phản đối hoặc chưa sử dụng đúng cách. Tôi đã thấy rất nhiều cách đơn giản để AI nâng cao năng suất và cải thiện khả năng tiếp cận thông tin, nên tôi tự hỏi vì sao chưa có nhiều doanh nghiệp ứng dụng rộng rãi hơn.

- Nhìn từ bên ngoài, ông đánh giá thế nào về cơ hội của Việt Nam trong làn sóng AI hiện nay? Việt Nam có thể tạo lợi thế riêng hay chủ yếu sẽ là thị trường ứng dụng công nghệ do các quốc gia khác phát triển?

Ông Colin Blackwell: Điều thú vị là gần đây tôi vừa có bài trình bày với Hiệp hội AI Thụy Sĩ về AI tại Việt Nam. Từ kinh nghiệm tư vấn tại cả hai nước, tôi chia sẻ rằng nhìn chung, Việt Nam có mức độ ứng dụng AI cao và người dân cũng có thái độ tích cực hơn với công nghệ này. Phần lớn người trẻ Việt Nam đã sử dụng AI rất thành thạo, và các doanh nghiệp cũng cởi mở với AI hơn nhiều so với các doanh nghiệp tại châu Âu.

Theo tôi, Việt Nam đã có vai trò quan trọng trong hệ sinh thái công nghệ toàn cầu, không chỉ ở lĩnh vực sản xuất công nghệ cao: rất nhiều hoạt động nghiên cứu AI hiện cũng đang được thực hiện tại Việt Nam. Tôi tin Việt Nam sẽ tiếp tục con đường đó để trở thành một quốc gia dẫn đầu về AI trên thế giới. Việt Nam không phải là nước đi sau. Tôi cho rằng Việt Nam đã ở trên lộ trình tiến vào nhóm các quốc gia hàng đầu.

- Nếu AI tiếp tục tiến bộ với tốc độ hiện nay, điều gì trong cách chúng ta làm việc hôm nay mà ông cho rằng sẽ trở nên lỗi thời nhanh hơn chúng ta tưởng?

Ông Colin Blackwell: Tôi nhận thấy trong nhiều trường hợp, AI đang bắt đầu vượt qua năng lực của con người, và năng lực của AI đang tăng gấp đôi sau mỗi 4 tháng. Đến cuối năm nay, AI hoàn toàn có thể có năng lực gấp đôi con người; sang năm, con số đó có thể là gấp mười lần. Khi ấy, AI sẽ nghĩ ra những điều mà chúng ta thậm chí chưa thể hình dung.

Điều đó sẽ tạo ra những thay đổi rất lớn trong toàn bộ các ngành kinh doanh, cũng như trong hoạt động sáng tạo và đổi mới. Tôi rất khuyến khích doanh nghiệp chủ động chuẩn bị để thích ứng với tương lai, từ đó tận dụng tốt nhất những cơ hội to lớn phía trước. Việt Nam đang có vị thế rất thuận lợi để làm điều đó trên trường quốc tế.