Giáo sư Trường Kinh doanh Columbia cho biết AI có thể khiến bạn trở nên 'tẻ nhạt' tại nơi làm việc: Nó có thể gây hại cho sự nghiệp của bạn ra sao

Theo Sandra Matz, một giáo sư tại Trường Kinh doanh Columbia (Columbia Business School), việc sử dụng trí tuệ nhân tạo có thể khiến con người trở nên "tẻ nhạt". Nghiên cứu của bà về chủ đề này chỉ ra hai hệ quả trực tiếp đối với người lao động: sự trì trệ và sự tầm thường

Momo Productions

"Khi nhân viên sử dụng AI để phó mặc tư duy phản biện hoặc suy luận sáng tạo, sẽ có một rủi ro có thật là họ sẽ dần tụt lại phía sau và trở nên tự mãn," bà Matz cho biết.

Một lý do cho điều đó là vì nhiều công cụ AI thường tạo ra những câu trả lời hiển nhiên và an toàn nhất, bà nói: "Nói tóm lại, chúng ta sẽ trở nên giống hệt như bao người khác."

Theo một nghiên cứu được công bố vào tháng Ba bởi Ngân hàng Dự trữ Liên bang St. Louis, hiện đã có 43% người lao động tại Mỹ báo cáo rằng họ có sử dụng AI cho công việc của mình.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia có thể sẽ gặp khó khăn trong việc phân biệt giữa cách sử dụng công nghệ một cách hữu ích và cách sử dụng gây hại, Fred Oswald, một nhà tâm lý học tổ chức - công nghiệp và là cựu thành viên của Ủy ban Cố vấn Trí tuệ Nhân tạo Quốc gia Mỹ, nhận định.

"Việc sử dụng AI hiện nay giống như một vùng 'Miền Tây Hoang Dã' (Wild West) rất đáng để tìm hiểu và khám phá, nhờ đó nhân viên và các tổ chức có thể quản trị rủi ro và thu về nhiều lợi ích hơn nữa," ông Oswald nói.

AI không nên 'thay thế các quyết định mang tính phán đoán'

Sử dụng AI có thể là một điều "tuyệt vời" để nâng cao năng suất của bạn bằng cách tự động hóa và đẩy nhanh các tác vụ công việc nhàm chán hàng ngày, bà Matz nói. Bạn cũng có thể sử dụng công nghệ này như "một người bạn đồng hành để cùng động não (brainstorming) tìm ý tưởng," bà chia sẻ thêm.

Nhưng bạn sẽ không muốn AI thay thế năng lực tự tư duy, giải quyết vấn đề và sự sáng tạo của chính mình, bà bổ sung.

"Khoảnh khắc mà tất cả nhân viên bắt đầu tham khảo AI khi phát triển các ý tưởng của họ, tư duy độc lập bắt đầu nhường chỗ cho sự đồng thuận mang tính thuật toán," bà Matz nhận định.

Americus Reed II, một giáo sư tiếp thị tại Trường Kinh doanh Wharton (Wharton School of Business), cho biết các đồng nghiệp của ông mô tả việc giao phó tư duy phản biện của bạn cho AI là một sự "đầu hàng về nhận thức".

Thay vào đó, AI được sử dụng tốt nhất cho việc tóm tắt thông tin, phân tích dữ liệu và sắp xếp các ý tưởng, ông Reed nói.

"Nó nên loại bỏ các lực cản ma sát, chứ không phải thay thế các quyết định mang tính phán đoán," ông phát biểu. "Mục tiêu là dành ít thời gian hơn cho việc xử lý thông tin và dành nhiều thời gian hơn để kiến tạo nên các giá trị ý nghĩa."

Những người mới bắt đầu sự nghiệp nên đặc biệt lưu tâm để đảm bảo rằng AI không cản trở quá trình học hỏi của họ, Dorothy Leidner, một giáo sư về kinh doanh và đạo đức tại Trường Thương mại McIntire thuộc Đại học Virginia, cho biết.

"Rủi ro sẽ cao hơn đối với những lao động trẻ tuổi, những người chưa có chuyên môn sâu để giúp họ sử dụng AI như một công cụ tăng cường tư duy, thay vì biến nó thành một công cụ tạo ra tư duy," bà Leidner nói.

Sử dụng AI với đồng nghiệp có thể 'làm xói mòn lòng tin'

Việc sử dụng AI để dự thảo các email hoặc tin nhắn Slack gửi cho đồng nghiệp, nhân viên hay cấp quản lý "bằng cách này hay cách khác sẽ làm xói mòn lòng tin," bà Matz nói.

Mặc dù AI có thể tóm tắt một cuộc họp hoặc biên soạn một báo cáo tiến độ, nhưng các tương tác không chính thức tại nơi làm việc nên diễn ra một cách tự nhiên và tự phát, bà nhận định.

"Khoảnh khắc chúng ta nghi ngờ rằng một tin nhắn đã được phó thác cho AI, chúng ta có thể bắt đầu đặt câu hỏi liệu đồng nghiệp của mình có đủ quan tâm để tự tay viết thư cho chúng ta hay không," bà nói.

Chính những điểm chưa hoàn hảo, sự thiếu trau chuốt và thậm chí là cả những căng thẳng trong giao tiếp mới là thứ dẫn đến những sự kết nối mạnh mẽ nhất, bà chia sẻ.

"Việc bảo tồn các tín hiệu mang tính con người đó trong các tương tác của chúng ta sẽ là một thách thức lớn đối với các tổ chức đang áp dụng AI," bà Matz cho biết.

Bà Leidner nói rằng bà cũng khuyến cáo không nên dựa dẫm quá nhiều vào "bản sao kỹ thuật số" (digital twins), tức là phiên bản ảo của chính bạn, khi trò chuyện với những người bạn quen biết.

"Nếu chúng ta tiến đến mức độ mà AI tự tạo ra email và AI tự phản hồi các email đó, thì khi ấy không có bất kỳ sự giao tiếp thực sự nào đang diễn ra cả," bà Leidner nói.

Tìm kiếm giá trị của bạn ở những nơi AI thiếu sót

Eva Selenko, một giáo sư tâm lý học lao động tại Đại học Loughborough ở Anh, cho biết bà lo lắng nhất về việc mọi người sử dụng AI cho các tác vụ vốn là "cốt lõi đối với sự tự nhận thức của một người về tư cách chuyên gia".

"Chứng kiến một công cụ hoạt động vượt trội hơn bạn trong một tác vụ trung tâm thuộc chuyên môn của bạn có thể là một mối đe dọa về mặt vị thế," bà Selenko nói. "Nếu những cơ hội này bị lấy mất, khái niệm về bản thân của bạn sẽ trở nên lung lay hơn một chút."

Tuy nhiên, những trải nghiệm như thế này có thể là điều không thể tránh khỏi khi công nghệ ngày càng cải tiến, ông Reed nhận định.

"Khi AI thực hiện các tác vụ mà bạn vốn từ lâu đã coi là 'thương hiệu riêng của mình', việc tự hỏi 'Mình còn mang lại giá trị gì nữa đây?' là một tâm lý tự nhiên," ông Reed nói.

Câu trả lời không phải là ngừng sử dụng các công cụ này, mà là tìm kiếm ý nghĩa của bạn "xung quanh những phẩm chất mà AI không thể sao chép," ông Reed chia sẻ.

"Người lao động phải nhớ rằng việc áp dụng AI không đồng nghĩa với việc đánh mất đi bản sắc của chính mình," ông nói. "Công nghệ thay đổi nhanh chóng, nhưng các kỹ năng độc bản của con người — khả năng phán đoán, sự sáng tạo, tính tò mò và các mối quan hệ — sẽ ngày càng trở nên giá trị hơn."