Hơn một nửa thí sinh chọn ngành STEM: Cơ hội lớn nhưng chất lượng nhân lực mới là bài toán then chốt

Hơn 50% thí sinh đăng ký xét tuyển đại học năm 2026 lựa chọn các ngành thuộc nhóm STEM, cho thấy sức hút ngày càng lớn của lĩnh vực khoa học và công nghệ. Tuy nhiên, khi AI, bán dẫn và sản xuất thông minh phát triển mạnh, điều doanh nghiệp cần không chỉ là nhiều kỹ sư hơn mà là nguồn nhân lực đủ năng lực để đáp ứng yêu cầu thực tế.

STEM trở thành lựa chọn của hơn một nửa thí sinh

Dữ liệu đăng ký xét tuyển đại học năm 2026 của Bộ Giáo dục và Đào tạo cho thấy trên 50% thí sinh lựa chọn các ngành thuộc lĩnh vực STEM (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học). Đây là lần đầu tiên nhóm ngành này chiếm tỷ trọng lớn như vậy, phản ánh sự thay đổi trong định hướng nghề nghiệp của học sinh trước xu thế phát triển của nền kinh tế số.

Sự gia tăng số lượng thí sinh đăng ký STEM diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh chuyển đổi số, thu hút đầu tư vào công nghệ cao, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI) và sản xuất thông minh. Những lĩnh vực này đều đang cần lực lượng lao động có trình độ kỹ thuật cao để đáp ứng tốc độ mở rộng của thị trường.

Trải nghiệm vận hành hệ thống đèn tín hiệu thông minh trong phòng thí nghiệm STEM. (Ảnh: Xuân Quý/TTXVN).

Theo dự báo của Manpower Việt Nam, nhu cầu tuyển dụng nhân lực STEM sẽ tiếp tục duy trì ở mức cao trong ít nhất 3-5 năm tới.

Một trong những động lực lớn là làn sóng ứng dụng AI đang diễn ra ở hầu hết lĩnh vực, từ công nghệ thông tin đến sản xuất, logistics, tài chính và bán lẻ. Doanh nghiệp không chỉ tuyển lập trình viên hay kỹ sư phần mềm mà còn tìm kiếm nhân sự có khả năng ứng dụng AI, dữ liệu và tự động hóa vào hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Bên cạnh đó, dòng vốn đầu tư vào các ngành điện tử, bán dẫn, trung tâm dữ liệu và nghiên cứu phát triển (R&D) tiếp tục gia tăng, kéo theo nhu cầu lớn về kỹ sư thiết kế, kỹ sư tự động hóa, chuyên gia dữ liệu và nhân lực công nghệ cao.

Cùng với quá trình phát triển hạ tầng giao thông, năng lượng và hạ tầng số, thị trường lao động được dự báo sẽ cần thêm nhiều kỹ sư xây dựng, điện, năng lượng, hạ tầng số, điện toán đám mây và AI trong giai đoạn tới.

Doanh nghiệp cần kỹ năng hơn là tấm bằng

Dù số lượng người học STEM tăng nhanh, nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong tuyển dụng.

Khảo sát của ManpowerGroup cho thấy 73% doanh nghiệp trong lĩnh vực kỹ thuật chưa tìm được ứng viên đáp ứng yêu cầu. Nguyên nhân không nằm ở việc thiếu người tốt nghiệp mà chủ yếu do khoảng cách giữa chương trình đào tạo và yêu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Trong bối cảnh công nghệ liên tục thay đổi, bằng cấp chỉ là điều kiện ban đầu. Doanh nghiệp hiện ưu tiên những ứng viên có khả năng sử dụng công nghệ số, hiểu về AI, dữ liệu, biết giải quyết vấn đề và thích nghi nhanh với môi trường làm việc mới.

Các khảo sát cũng cho thấy năng lực số, khả năng học hỏi và tư duy phản biện là ba nhóm kỹ năng được nhà tuyển dụng đánh giá cao nhất khi tuyển nhân lực STEM.

Muốn tận dụng cơ hội phải nâng chất lượng đào tạo

Việc ngày càng nhiều học sinh lựa chọn STEM được xem là tín hiệu tích cực đối với chiến lược phát triển nguồn nhân lực quốc gia. Tuy nhiên, nếu chỉ tăng số lượng sinh viên mà không nâng cao chất lượng đào tạo, khoảng cách giữa nhà trường và doanh nghiệp sẽ tiếp tục tồn tại.

Các chuyên gia cho rằng chương trình đào tạo cần được cập nhật sát với nhu cầu thị trường, tăng thời lượng thực hành, mở rộng hợp tác giữa trường đại học và doanh nghiệp, đồng thời trang bị cho sinh viên kiến thức về AI, dữ liệu cùng các kỹ năng mềm ngay từ khi còn trên ghế nhà trường.

Bên cạnh đó, việc khuyến khích nhiều hơn phụ nữ và các nhóm nhân lực đa dạng tham gia lĩnh vực STEM cũng sẽ góp phần mở rộng nguồn cung nhân lực chất lượng cao, tạo nền tảng để Việt Nam đáp ứng nhu cầu phát triển của các ngành công nghệ chiến lược trong những năm tới.