Khi cộng đồng nguồn mở đứng lên bảo vệ tính mở

Từ câu chuyện Zimbra chuyển hướng đóng mã nguồn đến sự ra đời của Carbonio, một dự án được xây dựng theo hướng hoàn toàn mở, phần trình bày của ông Trương Anh Tuấn tại Hội thảo “Linux và Phần mềm nguồn mở” cho thấy sức mạnh của cộng đồng trong việc duy trì, phát triển và tái tạo một dự án công nghệ. Câu chuyện cũng gợi mở một hướng tiếp cận đáng chú ý đối với bài toán tự chủ dữ liệu và hạ tầng email của doanh nghiệp Việt Nam.

Khi nguồn mở trở thành một lựa chọn của cộng đồng

Nguồn mở không đơn thuần là việc công khai mã nguồn của một phần mềm. Đằng sau mô hình này là một hệ sinh thái trong đó cộng đồng có thể cùng tham gia phát triển, kiểm tra, sửa đổi và tiếp tục xây dựng phần mềm dựa trên những giấy phép cho phép các quyền đó.

Tại Hội thảo “Linux và Phần mềm nguồn mở”, ông Trương Anh Tuấn nhà sáng lập Công ty Cổ phần Giải pháp Thông tin iWay, Phó Chủ tịch Câu lạc bộ Phần mềm Tự do Nguồn mở Việt Nam (VFOSSA)đã kể lại một trường hợp cho thấy khá rõ vai trò của cộng đồng trong hệ sinh thái này.

Theo ông Tuấn, Zimbra - phần mềm nguồn mở về email và cộng tác có lịch sử từ năm 2005 - từng là một dự án nguồn mở có cộng đồng người dùng và đóng góp rộng khắp. Sau khi Zimbra thuộc quyền sở hữu của VMware, quyết định thay đổi định hướng phát triển theo hướng đóng mã nguồn đã tạo ra nhiều phản ứng trong cộng đồng. 

Diễn giả Trương Anh Tuấn trình bày tại Hội nghị “Linux và Phần mềm nguồn mở”. Ảnh: BTC

Trong bối cảnh đó, một nhóm các thành viên của hệ sinh thái Zimbra, trong đó có Zextras, đã lựa chọn một hướng đi khác: fork dự án. 

Fork có thể hiểu đơn giản là việc tách một dự án phần mềm hiện có để tiếp tục phát triển thành một dự án độc lập. Đây là một cơ chế quan trọng của nguồn mở, bởi khi giấy phép cho phép, cộng đồng không nhất thiết phải dừng dự án nếu chủ sở hữu hoặc nhóm phát triển ban đầu thay đổi định hướng.

Theo chia sẻ của ông Tuấn, thông điệp khi ấy rất rõ ràng: nếu Zimbra muốn đóng lại thì phải xin phép những người đã đóng góp. Nhóm phát triển đã kế thừa phần lõi nguồn mở của Zimbra theo giấy phép GPL, đồng thời xây dựng lại các thành phần không còn được mở. Dự án mới sau đó mang tên Carbonio.

Ở góc độ công nghệ, đây là một ví dụ đáng chú ý về khả năng “tự tái tạo” của cộng đồng nguồn mở. Một dự án có thể thay đổi chủ sở hữu hoặc chiến lược thương mại, nhưng những phần mã nguồn được phát hành theo giấy phép nguồn mở vẫn có thể trở thành nền tảng để cộng đồng tiếp tục phát triển.

Carbonio - thành quả của nỗ lực tập thể

Ông Tuấn nhấn mạnh rằng Carbonio kế thừa phần lõi nguồn mở của Zimbra và bổ sung các tính năng mới được phát triển theo hướng mở. Đến nay, giải pháp đã phục vụ khoảng 120 triệu người dùng trên toàn cầu với hơn 30.000 bản triển khai. Tỷ lệ gia hạn subscription đạt 90%, cho thấy mức độ tin cậy mà cộng đồng người dùng dành cho sản phẩm.

Theo thông tin được ông Tuấn chia sẻ, giải pháp cung cấp không gian làm việc số tích hợp email, chat, video họp, chia sẻ tệp và chỉnh sửa cộng tác - những tính năng tương đương các công cụ phổ biến. Người dùng có thể lựa chọn bản Open Source hoàn toàn để tự cài đặt và vận hành, hoặc sử dụng bản subscription có hỗ trợ chuyên nghiệp. Tất cả vẫn đảm bảo tính nguồn mở 100%.

Một điểm ông Tuấn đặc biệt nhấn mạnh là khả năng triển khai on-premise trong trung tâm dữ liệu của doanh nghiệp và tổ chức. Hình thức này hỗ trợ thực thi Luật An ninh mạng, giúp các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp tự chủ quản lý dữ liệu, hạn chế rủi ro rò rỉ thông tin. Trong bối cảnh chủ quyền số ngày càng được quan tâm, việc kết hợp mã nguồn mở với việc đặt dữ liệu trong nước tạo điều kiện kiểm soát tốt hơn.

Ngoài ra,chi phí tiếp cận Carbonio mềm hơn so với các phần mềm bản quyền có chức năng tương đương. Các tính năng cơ bản như chống virus, chống spam, xác thực đa yếu tố, Single Sign-On bằng SAML, đồng bộ thiết bị di động và chỉnh sửa cộng tác đều được tích hợp đầy đủ. Hệ thống còn hỗ trợ white-label, cho phép doanh nghiệp tùy chỉnh giao diện theo nhận diện thương hiệu.

Sự tham gia của cộng đồng Việt Nam và vai trò của iWay

Một điểm đáng chú ý trong phần trình bày của ông Trương Anh Tuấn là sự tham gia của cộng đồng Việt Nam vào hệ sinh thái Carbonio.

Theo đó, iWay - doanh nghiệp có hơn 20 năm hoạt động trong lĩnh vực phần mềm nguồn mở và là một trong những đơn vị tham gia sáng lập VFOSSA - đã tham gia vào quá trình hình thành dự án cũng như đưa Carbonio vào các tình huống ứng dụng thực tế tại Việt Nam.

Hiện iWay là đối tác của Zextras tại Việt Nam, cung cấp các dịch vụ tư vấn, triển khai, di chuyển dữ liệu, bảo trì và hỗ trợ, giúp doanh nghiệp tiếp cận Carbonio một cách chuyên nghiệp.

Điều này thể hiện sự kết nối giữa cộng đồng nguồn mở trong nước với mạng lưới quốc tế, đồng thời tạo điều kiện để những công nghệ đã được kiểm chứng trên phạm vi toàn cầu được ứng dụng hiệu quả tại Việt Nam.

Diễn giả Trương Anh Tuấn và các khách mời tại Hội thảo “Linux và Phần mềm nguồn mở”. Ảnh: BTC.

Bài học từ một lần “fork”

Điều đáng chú ý nhất trong câu chuyện Carbonio có lẽ không nằm ở danh sách tính năng của một nền tảng email, mà ở chính cách một cộng đồng phản ứng trước sự thay đổi của một dự án.

Nếu phần mềm nguồn đóng thường gắn chặt với quyết định của chủ sở hữu, thì nguồn mở tạo ra một cơ chế khác: cộng đồng có thể tiếp tục phát triển dự án dựa trên những quyền được bảo đảm bởi giấy phép phần mềm.

Việc duy trì tính mở, kết hợp với mô hình triển khai linh hoạt và chi phí hợp lý, mang lại cho doanh nghiệp Việt Nam một lựa chọn thực tế để vừa làm chủ công nghệ, vừa bảo vệ chủ quyền dữ liệu.

Ở góc nhìn đó, câu chuyện Carbonio được chia sẻ tại hội thảo không chỉ là câu chuyện về một sản phẩm email. Nó là một ví dụ về cách tinh thần nguồn mở có thể tạo ra thêm lựa chọn cho doanh nghiệp, mở rộng quyền kiểm soát công nghệ và góp phần đặt vấn đề tự chủ dữ liệu vào một bối cảnh thực tế hơn.