Khi Tết bước vào không gian số

Trong dòng chảy chuyển đổi số mạnh mẽ của xã hội, Tết Nguyên đán - không gian văn hóa truyền thống quan trọng bậc nhất của người Việt - cũng đang có những chuyển động rõ nét. Công nghệ số, từ mạng xã hội, thực tế ảo (VR) đến trí tuệ nhân tạo (AI), không đứng ngoài đời sống văn hóa mà từng bước trở thành công cụ giúp tái hiện, lan tỏa và làm mới trải nghiệm Tết xưa. Tết số vì thế không đối lập với Tết truyền thống, mà mở ra một cách tiếp cận mới, nơi công nghệ và văn hóa cùng hòa quyện.

Từ phong tục truyền thống đến thực hành số: Tết trong không gian công nghệ

Những năm gần đây, khái niệm Tết số dần trở nên quen thuộc, phản ánh sự thay đổi trong cách người Việt đón Tết, lưu giữ và chia sẻ các giá trị văn hóa truyền thống.

Nếu như trước kia, Tết gắn chặt với không gian vật lý - ngôi nhà, con phố, làng quê - thì nay, Tết mở rộng sang không gian số, nơi các phong tục, nghi lễ được thực hành và lan tỏa thông qua nền tảng công nghệ.

Lì xì online.

Một trong những biểu hiện rõ nhất là sự xuất hiện của lì xì 4.0. Thay vì chỉ sử dụng bao lì xì giấy truyền thống, nhiều gia đình lựa chọn hình thức lì xì thông qua ứng dụng ngân hàng số và ví điện tử.

Với mã QR và các nền tảng thanh toán trực tuyến, việc lì xì trở nên linh hoạt, thuận tiện, đặc biệt trong bối cảnh nhiều thành viên trong gia đình sinh sống, làm việc xa nhau. Dù hình thức thay đổi, tinh thần chúc phúc đầu năm - giá trị cốt lõi của phong tục - vẫn được giữ nguyên.

Không dừng lại ở chuyển tiền, các nền tảng số còn tích hợp hoạt động “hái lộc số”, vòng quay may mắn, trò chơi đầu xuân mang tính tương tác cao.

Đây là minh chứng cho việc phong tục Tết có thể thích nghi với môi trường số mà không đánh mất ý nghĩa văn hóa, nếu công nghệ được sử dụng đúng vai trò là phương tiện hỗ trợ.

Anh Trần Minh Hoàng (28 tuổi, phường Yên Hòa, Hà Nội) chia sẻ: “Tết năm nào mình cũng lì xì cho em nhỏ trong nhà, nhưng giờ nhiều đứa ở xa. Lì xì qua ứng dụng vừa nhanh, vừa không bị quên. Quan trọng là vẫn giữ được ý nghĩa chúc may mắn đầu năm, chứ không phải là hình thức bao giấy hay tiền mặt”.

Từ góc nhìn văn hóa, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng, lì xì số không làm mất đi tinh thần của phong tục, nếu người sử dụng vẫn đặt trọng tâm vào lời chúc, sự quan tâm và kết nối.

Công nghệ ở đây đóng vai trò là phương tiện, giúp phong tục thích nghi với bối cảnh xã hội mới, nơi khoảng cách địa lý và thời gian không còn là rào cản.

Song song với đó, mạng xã hội trở thành không gian lan tỏa mạnh mẽ các giá trị Tết. Hình ảnh gói bánh chưng, mâm cỗ ngày xuân, xin chữ đầu năm hay trang phục áo dài truyền thống được chia sẻ rộng rãi, tạo nên một “dòng chảy Tết” trên không gian mạng.

Với giới trẻ, đây là cách họ tiếp cận và thể hiện sự gắn bó với truyền thống bằng ngôn ngữ quen thuộc của thời đại số.

“Chạm công nghệ”: Khi di sản Tết được kể bằng ngôn ngữ số

Một ví dụ tiêu biểu cho việc đưa công nghệ vào trải nghiệm văn hóa Tết là không gian “Chạm công nghệ” tại chương trình “Happy Tết 2026” diễn ra từ ngày 6/2/2026 tại Hoàng thành Thăng Long (Hà Nội).

Không gian này cho thấy cách chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa có thể được triển khai theo hướng lấy trải nghiệm của công chúng làm trung tâm, đặc biệt là giới trẻ.

Thiết kế cổng chào Xuân chạm ngõ tại “Happy Tết 2026”.

Tại “Chạm công nghệ”, các công nghệ mới như livestream, check-in số, thực tế ảo VR 360 và ứng dụng AI được tích hợp nhằm tái hiện không gian Tết cổ truyền và hình ảnh Hà Nội xưa một cách trực quan.

Thay vì tiếp cận di sản theo lối trưng bày tĩnh, người tham gia được khuyến khích tương tác, khám phá và chủ động lựa chọn thông tin.

Điểm nhấn của không gian này là “Hộp ký ức số” - hệ thống trưng bày tư liệu về Tết thông qua màn hình tương tác đa điểm. Các câu chuyện về phong tục, nghi lễ, sinh hoạt ngày Tết được số hóa và sắp xếp theo chủ đề, cho phép người xem “chạm” để mở ra từng lớp ký ức.

Cách tiếp cận này giúp di sản trở nên sinh động hơn, phù hợp với thói quen tiếp nhận thông tin nhanh, trực quan của công chúng hiện đại.

Hoạt động “Lì xì 4.0 - hái lộc số” trong không gian “Chạm công nghệ” tiếp tục cho thấy sự giao thoa giữa truyền thống và hiện đại.

Thông qua mã QR, du khách tham gia các hoạt động đầu xuân mang tính trải nghiệm, nhận lì xì điện tử kèm lời chúc năm mới.

Công nghệ ở đây không thay thế phong tục mà tạo ra một hình thức thực hành mới, phản ánh nhịp sống và thói quen của xã hội số.

Bên cạnh đó, khu vực photobooth “Tứ bình Xuân Phố” trở thành điểm check-in nổi bật. Với thiết kế dung hòa giữa mỹ thuật truyền thống và phong cách đương đại, không gian này tái hiện hình ảnh phố xuân, tranh Tứ bình và sinh hoạt Tết xưa thông qua công nghệ xử lý hình ảnh, ánh sáng hiện đại.

Những bức ảnh được chia sẻ rộng rãi trên mạng xã hội không chỉ mang tính cá nhân, mà còn góp phần lan tỏa hình ảnh văn hóa Tết tới cộng đồng.

Theo ban tổ chức, mục tiêu của “Chạm công nghệ” không phải là “công nghệ hóa” Tết một cách hình thức, mà là đưa công nghệ trở thành cầu nối giúp di sản tiếp cận công chúng đương đại, đặc biệt là thế hệ trẻ - những người sẽ tiếp tục gìn giữ và làm mới các giá trị văn hóa trong tương lai.

Ở góc độ người dân, Tết số mang lại cảm xúc vừa quen, vừa mới. Chị Lê Thị Mai (45 tuổi, Hải Phòng) chia sẻ: “Xem các video VR về Tết xưa, tôi thấy lại hình ảnh tuổi thơ của mình. Nhưng điều thú vị là con tôi cũng xem cùng và hỏi rất nhiều câu hỏi. Công nghệ giúp hai thế hệ có chung một điểm chạm”.

Các nhà quản lý văn hóa cho rằng, thách thức lớn nhất không nằm ở công nghệ, mà ở cách sử dụng công nghệ sao cho không làm mất đi chiều sâu văn hóa.

Khi được định hướng đúng, Tết số không đối lập với Tết truyền thống, mà tạo nên một bản sắc mới - nơi quá khứ và hiện tại hòa quyện.

Tết, trong dòng chảy ấy, vẫn giữ nguyên tinh thần sum vầy, tri ân và hướng về cội nguồn. Chỉ có hình thức thể hiện là thay đổi, để phù hợp hơn với đời sống hiện đại. Và chính sự hòa quyện giữa công nghệ và văn hóa ấy đang giúp Tết Việt tiếp tục sống động, lan tỏa và bền bỉ bước vào tương lai.

Chuyển đổi số văn hóa: Hướng đi để Tết truyền thống tiếp tục sống động

Từ những trải nghiệm cụ thể, có thể thấy chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa không đơn thuần là việc số hóa tư liệu hay ứng dụng công nghệ mới, mà là quá trình thay đổi cách tiếp cận, cách kể câu chuyện di sản.

Với Tết Nguyên đán, điều này càng có ý nghĩa khi nhiều phong tục, ký ức đang đứng trước nguy cơ mai một trong nhịp sống hiện đại.

Nhà hát Nghệ thuật Đồng Nai livestream các chương trình nghệ thuật Xuân Bính Ngọ 2026 trên mạng xã hội, phục vụ nhân dân.

Việc ứng dụng VR giúp tái hiện không gian Tết xưa, AI hỗ trợ phục dựng hình ảnh, kể lại câu chuyện di sản, hay các nền tảng số tạo điều kiện để cộng đồng cùng tham gia, đều là những hướng đi góp phần bảo tồn giá trị văn hóa theo cách linh hoạt và bền vững.

Quan trọng hơn, công nghệ giúp thu hẹp khoảng cách thế hệ, tạo ra điểm chạm chung giữa ký ức của người đi trước và trải nghiệm của người trẻ.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng, công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được đặt trong một chiến lược văn hóa rõ ràng.

Việc chuyển đổi số cần gắn với nội dung, chiều sâu và giá trị cốt lõi của di sản, tránh chạy theo hình thức hoặc xu hướng nhất thời. Nhà quản lý đóng vai trò định hướng, còn cộng đồng là chủ thể tham gia, sáng tạo và lan tỏa.

Tết, dù ở không gian truyền thống hay không gian số, vẫn là thời khắc sum vầy, tri ân và hướng về cội nguồn.

Khi công nghệ được sử dụng như một công cụ kể chuyện, Tết số không làm phai nhạt Tết xưa, mà giúp những ký ức ấy tiếp tục sống, tiếp tục được cảm nhận và chia sẻ trong đời sống đương đại.

Đó chính là sự hòa quyện cần thiết để văn hóa Tết Việt bước vào tương lai mà không đánh mất bản sắc./.