Không chỉ AI, Trung Quốc đang thách thức Mỹ ở hàng loạt công nghệ chiến lược
Trung Quốc đang dẫn đầu về nghiên cứu trong gần 90% công nghệ được Viện Chính sách Chiến lược Úc theo dõi để phân tích năng lực nghiên cứu của Trung Quốc và Mỹ...
Ảnh minh hoạ: Rest of the world/Istock.
Không chỉ cạnh tranh quyết liệt với Mỹ để giành vị trí dẫn đầu về AI, Trung Quốc cũng đồng thời đẩy nhanh phát triển nhiều công nghệ khác được xem là nền tảng của tương lai.
TRUNG QUỐC DẪN ĐẦU VỀ CÁC NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CÔNG NGHỆ
Theo Rest of the world, năm 2024, các nhà đầu tư Trung Quốc đã rót gần 1.000 tỷ USD vào lĩnh vực năng lượng sạch, bao gồm năng lượng tái tạo, lưới điện và hệ thống lưu trữ năng lượng.
Nhờ đó, Trung Quốc hiện sản xuất khoảng 70% xe điện của thế giới. Các doanh nghiệp Trung Quốc cũng chiếm 80-85% sản lượng tấm pin mặt trời toàn cầu và kiểm soát hơn 75% sản lượng pin trên thế giới.
“Trình theo dõi công nghệ quan trọng” của Viện Chính sách Chiến lược Úc phân tích năng lực nghiên cứu của Trung Quốc và Mỹ trong 74 công nghệ hiện tại và mới nổi, trong dữ liệu mới nhất, cập nhật đến tháng 12/2025, cho thấy Trung Quốc đang dẫn đầu về nghiên cứu trong gần 90% số công nghệ được theo dõi, bao gồm năng lượng hạt nhân, sinh học tổng hợp và vệ tinh cỡ nhỏ.
Trong khi trước đó, vào đầu những năm 2000, các nhà khoa học Mỹ từng giữ lợi thế trong hơn 90% số công nghệ được đánh giá, còn Trung Quốc dẫn đầu chưa đến 5%.
Dù những con số trên cho thấy cán cân đã thay đổi nhanh chóng trong 25 năm qua. Nhưng cần lưu ý những nghiên cứu trên đo lường các công trình khoa học được trích dẫn nhiều, chứ không đánh giá khả năng biến những nghiên cứu thành công nghệ có thể triển khai rộng rãi hoặc sản phẩm thương mại.
Tạo ra một khái niệm hay công trình nghiên cứu là một chuyện, xây dựng được quy trình sản xuất, làm chủ chuỗi cung ứng và thực sự sản xuất sản phẩm ở quy mô lớn lại là câu chuyện hoàn toàn khác.
Dù vậy, những kết quả trên vẫn cho thấy Trung Quốc đang thu hẹp nhanh chóng khoảng cách khoa học với Mỹ. Thành công của Trung Quốc lĩnh vực máy bay không người lái là một ví dụ điển hình.
CÓ LẼ ĐÃ QUA THỜI KỲ TRUNG QUỐC BỊ XEM LÀ "BẮT CHƯỚC"
Da Jiang Innovations (DJI), công ty có trụ sở tại Thâm Quyến, hiện chiếm hơn 70% thị trường máy bay không người lái tiêu dùng toàn cầu. Năm 2022, quy mô thị trường này đạt khoảng 30,6 tỷ USD và được dự báo tăng lên 55,8 tỷ USD vào năm 2030.
Trong thời gian theo học tại Đại học Khoa học và Công nghệ Hồng Kông, nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành DJI Frank Wang thành lập công ty vào năm 2006.
Ban đầu, Wang bán các hệ thống điều khiển máy bay không người lái cho những người đam mê tự lắp ráp thiết bị. Đây là một thị trường nhỏ, nhưng cho phép DJI từng bước tích lũy kinh nghiệm về phần cứng, phần mềm và công nghệ điều khiển.
Đến năm 2013, DJI giới thiệu Phantom 1, mẫu máy bay không người lái được lắp ráp hoàn chỉnh đầu tiên của hãng, có thể sử dụng ngay sau khi mua và được bán với giá dưới 700 USD.
Phantom 1 nhanh chóng tạo được tiếng vang. Mức giá tương đối dễ tiếp cận, trong khi thiết bị sở hữu phần cứng đủ mạnh, giúp sản phẩm khác biệt rõ rệt so với những mẫu máy bay không người lái giá rẻ, thiên về đồ chơi vốn được bán ở cùng phân khúc.
Hiện nay, DJI đã trở thành tập đoàn công nghệ khổng lồ, với hơn 14.000 nhân viên và gần như không có đối thủ cạnh tranh tương xứng. Máy bay không người lái của hãng xuất hiện ở khắp nơi, trong đó có cả thị trường Mỹ. Chúng được lực lượng ứng cứu khẩn cấp sử dụng để xử lý các tình huống nguy hiểm, đồng thời được những người chơi nghiệp dư sử dụng để chụp ảnh, quay phim từ trên cao.
Trong giới công nghệ, có quan điểm cho rằng DJI đã có thể mở rộng với tốc độ nhanh như vậy nhờ những khoản hỗ trợ lớn từ chính phủ Trung Quốc.
Một cuộc điều tra của The Washington Post đã củng cố những nhận định này, bất chấp việc DJI khẳng định công ty chưa từng nhận bất kỳ khoản tài trợ nào từ chính phủ Trung Quốc.
Các phóng viên đã xem xét hồ sơ doanh nghiệp cùng nhiều tài liệu và thông tin nhạy cảm khác, qua đó phát hiện 4 tổ chức đầu tư “thuộc sở hữu hoặc chịu sự quản lý của Bắc Kinh” từng rót vốn vào DJI.
Không chỉ nhận được sự hỗ trợ từ nhà nước, DJI còn hưởng lợi từ việc trở thành một phần trong hệ sinh thái sản xuất máy bay không người lái có tính cạnh tranh cao của Trung Quốc. Hệ sinh thái này quy tụ hàng loạt nhà cung cấp, có khả năng sản xuất các linh kiện công nghệ cao với giá thành thấp. Rất ít quốc gia có thể tạo ra một mạng lưới sản xuất có quy mô và mức giá tương tự.
Khi một nhà sản xuất máy bay không người lái của Đài Loan tìm cách thay thế một động cơ do Trung Quốc sản xuất, doanh nghiệp này đã tìm đến các nhà cung cấp tại Úc. Tuy nhiên, một động cơ tương đương có giá cao gấp 20 lần.
Các chuyên gia vẫn còn nhiều quan điểm khác nhau khi đánh giá tương quan giữa Mỹ và Trung Quốc về khoa học và công nghệ. Trong một số lĩnh vực, nghiên cứu của Mỹ vẫn dẫn đầu; ở những lĩnh vực khác, Trung Quốc dường như đang thu hẹp khoảng cách, thậm chí vươn lên thay thế vị trí của Mỹ.
Một số nhà phân tích cho rằng phương Tây vẫn giữ được “lợi thế sáng tạo” so với Trung Quốc. Tuy nhiên, William Hannas và Huey-Meei Chang, các học giả tại Đại học Georgetown, cho rằng cách nhìn này không phản ánh đầy đủ những bước tiến công nghệ của Trung Quốc.
Theo họ, việc Trung Quốc đạt được đổi mới bằng cách nào, cho dù thông qua chuyển giao công nghệ bắt buộc hay hợp tác không phải vấn đề trọng yếu. Điều quan trọng hơn là mức độ đạt được đột phá công nghệ của các nhà khoa học Trung Quốc, dĩ nhiên, xét trên phương diện này “tiến bộ của Trung Quốc là rõ ràng”.
Tham vọng công nghệ của Trung Quốc rất lớn, đồng thời nước này cũng xây dựng được năng lực nghiên cứu, phát triển và sản xuất vững chắc để không ngại cạnh tranh tay đôi với Mỹ.
