Loạt chính sách mới định hình hoạt động ngân hàng

Từ tháng 11/2026, đánh dấu thời điểm nhiều chính sách mới trong lĩnh vực ngân hàng lần lượt có hiệu lực, tập trung vào xử lý nợ xấu, bảo đảm an toàn tại quỹ tín dụng nhân dân, bảo vệ thông tin tín dụng, số hóa giao dịch ngoại tệ và điều chỉnh cơ chế cấp bù lãi suất.

Các thay đổi không chỉ hướng tới nâng cao khả năng kiểm soát rủi ro, mà còn tạo cơ sở pháp lý rõ ràng hơn cho xử lý nợ xấu, quản lý dữ liệu khách hàng và thực hiện chính sách tín dụng ưu đãi của Nhà nước.

VAMC được củng cố cơ chế xử lý nợ xấu với vốn điều lệ 5.000 tỷ đồng

Từ ngày 6/11/2026, Nghị định số 359/2026/NĐ-CP của Chính phủ về thành lập, tổ chức, hoạt động và cơ chế tài chính của VAMC chính thức có hiệu lực. Theo quy định, VAMC là công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, chịu sự quản lý và giám sát trực tiếp của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, với vốn điều lệ 5.000 tỷ đồng.

VAMC hoạt động theo nguyên tắc lấy thu bù chi, không vì mục tiêu lợi nhuận. Doanh nghiệp được mua nợ xấu của các tổ chức tín dụng theo giá trị thị trường hoặc thông qua phát hành trái phiếu đặc biệt. Đối với tổ chức tín dụng liên doanh, tổ chức tín dụng 100% vốn nước ngoài và chi nhánh ngân hàng nước ngoài, việc mua nợ được thực hiện theo giá trị thị trường.

Không dừng lại ở hoạt động mua nợ, VAMC còn có thể cơ cấu lại khoản nợ, chuyển nợ thành vốn góp hoặc vốn cổ phần, bán nợ, xử lý tài sản bảo đảm và hỗ trợ thu hồi nợ theo quy định pháp luật. Đáng chú ý, khách hàng có khoản nợ xấu đã bán cho VAMC nhưng vẫn xây dựng được phương án sản xuất, kinh doanh hoặc dự án đầu tư khả thi có thể được tổ chức tín dụng xem xét tiếp tục cấp tín dụng.

Ảnh minh họa

Quy định này mở ra cơ sở pháp lý cho việc xử lý nợ linh hoạt hơn, thay vì chỉ tập trung thu hồi các khoản nợ đã phát sinh rủi ro. Khi khoản nợ được cơ cấu phù hợp và tài sản bảo đảm được xử lý hiệu quả, các tổ chức tín dụng có thêm cơ hội thu hồi vốn, giảm áp lực nợ xấu trên bảng cân đối kế toán.

Quỹ tín dụng nhân dân phải duy trì tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu 8%

Từ ngày 1/11/2026, Thông tư số 40/2026/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước về các giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của quỹ tín dụng nhân dân chính thức có hiệu lực.

Theo đó, các quỹ tín dụng nhân dân phải duy trì tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu 8%. Tỷ lệ khả năng chi trả trong ngày làm việc tiếp theo và trong bảy ngày làm việc tiếp theo đều phải đạt tối thiểu 100%. Bên cạnh đó, tỷ lệ nguồn vốn ngắn hạn được sử dụng để cho vay trung hạn, dài hạn không được vượt quá 30%; tổng mức nhận tiền gửi so với vốn chủ sở hữu tối đa là 20 lần.

Thông tư cũng quy định trường hợp giá trị thực của vốn điều lệ thấp hơn mức vốn pháp định, quỹ tín dụng nhân dân phải xây dựng phương án xử lý và báo cáo Ngân hàng Nhà nước chi nhánh khu vực theo quy định. Các biện pháp xử lý cũng được đặt ra đối với những quỹ có nguy cơ mất khả năng chi trả, mất khả năng chi trả hoặc không đáp ứng các tỷ lệ an toàn.

Đây là nhóm quy định có ý nghĩa quan trọng đối với các tổ chức tín dụng hoạt động theo mô hình hợp tác xã, vốn gắn chặt với nhu cầu gửi tiền và vay vốn của thành viên tại địa phương. Việc duy trì tỷ lệ an toàn vốn và khả năng chi trả giúp hạn chế tình trạng sử dụng nguồn vốn ngắn hạn quá mức, đồng thời tăng khả năng ứng phó khi người gửi tiền có nhu cầu rút vốn.

Ở chiều ngược lại, các quỹ có năng lực tài chính hạn chế có thể phải rà soát lại cơ cấu nguồn vốn, chất lượng tín dụng và kế hoạch tăng vốn để đáp ứng yêu cầu mới. Trong dài hạn, kỷ luật an toàn vốn chặt chẽ hơn được kỳ vọng góp phần củng cố niềm tin của người gửi tiền và giảm nguy cơ rủi ro lan truyền trong hệ thống.

CIC phải bảo đảm sự đồng ý rõ ràng của khách hàng khi cung cấp thông tin tín dụng

Thông tư số 46/2026/TT-NHNN, sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 15/2023/TT-NHNN về hoạt động thông tin tín dụng, có hiệu lực từ ngày 1/11/2026.

Một nội dung đáng chú ý là yêu cầu về sự đồng ý của khách hàng vay khi cung cấp thông tin tín dụng cho các tổ chức tự nguyện, tổ chức thông tin tín dụng nước ngoài và các tổ chức khác thuộc phạm vi quy định. Sự đồng ý phải được thể hiện rõ ràng, cụ thể, có thể in hoặc sao chép thành văn bản, bao gồm hình thức điện tử hoặc định dạng có thể kiểm chứng.

Thông tư đồng thời cập nhật các quy định về hoạt động thông tin tín dụng đối với ngân hàng thành viên, tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài hoạt động tại Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam. Cơ chế thanh tra, giám sát hoạt động thông tin tín dụng cũng được điều chỉnh để phù hợp với phạm vi quản lý mới.

Trong bối cảnh ngân hàng đẩy mạnh số hóa, dữ liệu tín dụng ngày càng có vai trò quan trọng trong thẩm định hồ sơ vay, đánh giá khả năng trả nợ và quản trị rủi ro. Tuy nhiên, việc mở rộng khai thác dữ liệu cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về tính minh bạch, phạm vi sử dụng thông tin và trách nhiệm bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Quy định mới góp phần làm rõ căn cứ đồng ý của khách hàng, qua đó tăng khả năng kiểm chứng khi phát sinh tranh chấp hoặc khiếu nại. Đối với các tổ chức tín dụng và đơn vị cung cấp thông tin, việc rà soát quy trình thu thập, lưu trữ bằng chứng đồng ý và chia sẻ dữ liệu sẽ trở nên cần thiết hơn.

Với người vay, đây là cơ sở để hiểu rõ hơn việc thông tin tín dụng của mình được cung cấp theo những điều kiện nào. Dù vậy, quy định về sự đồng ý không có nghĩa mọi hoạt động xử lý thông tin tín dụng đều chỉ dựa trên một cơ chế duy nhất; các bên vẫn phải tuân thủ đầy đủ những quy định pháp luật có liên quan.

Ngân hàng được đăng ký giao dịch ngoại tệ trực tuyến với Ngân hàng Nhà nước

Từ ngày 9/11/2026, Thông tư số 48/2026/TT-NHNN sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 26/2021/TT-NHNN về giao dịch ngoại tệ giữa Ngân hàng Nhà nước và các tổ chức tín dụng được phép hoạt động ngoại hối chính thức có hiệu lực.

Theo quy định mới, các tổ chức tín dụng có nhu cầu thiết lập quan hệ giao dịch ngoại tệ với Ngân hàng Nhà nước được phép nộp hồ sơ trực tuyến thông qua Cổng dịch vụ công của Ngân hàng Nhà nước, thay vì chỉ thực hiện bằng phương thức trực tiếp hoặc qua dịch vụ bưu chính.

Thông tư cũng điều chỉnh các quy định về nghĩa vụ thanh toán, báo cáo và cơ chế xử lý vi phạm. Những trường hợp tổ chức tín dụng bị đặt vào kiểm soát đặc biệt, bị thu hồi giấy phép hoặc bị đình chỉ hoạt động ngoại hối phải được thông báo kịp thời cho Cục Quản lý ngoại hối theo quy định.

Việc cho phép đăng ký trực tuyến là bước tiến trong cải cách thủ tục hành chính, giúp giảm chi phí đi lại, rút ngắn thời gian luân chuyển hồ sơ và tăng tính thuận tiện cho các tổ chức tín dụng. Đối với hoạt động ngoại hối, nơi yêu cầu tuân thủ quy trình và thời hạn báo cáo rất cao, việc chuẩn hóa quy trình điện tử còn có thể hỗ trợ quản lý hồ sơ và theo dõi tiến độ xử lý.

Tuy nhiên, số hóa thủ tục không đồng nghĩa nới lỏng điều kiện tham gia giao dịch ngoại tệ. Các tổ chức tín dụng vẫn phải đáp ứng yêu cầu về tư cách hoạt động, nghĩa vụ thanh toán, báo cáo và các điều kiện liên quan theo quy định.

Bãi bỏ một số quy định cũ về cấp bù lãi suất tín dụng ưu đãi

Từ ngày 20/11/2026, Thông tư số 147/2026/TT-BTC của Bộ Tài chính về bãi bỏ toàn bộ hoặc một phần các thông tư hướng dẫn hỗ trợ lãi suất, cấp bù chênh lệch lãi suất và cấp bù lãi suất đối với chính sách tín dụng ưu đãi của Nhà nước chính thức có hiệu lực.

Theo nội dung được công bố, hai thông tư ban hành năm 2000 và 2001 bị bãi bỏ toàn bộ. Một số điều khoản, thủ tục và biểu mẫu tại bảy thông tư khác cũng được bãi bỏ nhằm đồng bộ hóa cơ chế quản lý tài chính và thanh toán, quyết toán nguồn ngân sách nhà nước cấp bù lãi suất cho các ngân hàng thương mại.

Đối với những hồ sơ hỗ trợ lãi suất, cấp bù lãi suất và cấp bù chênh lệch lãi suất mà ngân hàng thương mại đã thực hiện trước ngày 1/7/2026 nhưng chưa được ngân sách nhà nước thanh toán, quyết toán, việc xử lý tiếp tục thực hiện theo Nghị định số 157/2026/NĐ-CP.

Điểm cần lưu ý là việc bãi bỏ các văn bản hướng dẫn cũ không đồng nghĩa toàn bộ chính sách tín dụng ưu đãi của Nhà nước bị chấm dứt. Phạm vi tác động trực tiếp nằm ở hệ thống quy định, thủ tục và biểu mẫu được nêu trong thông tư; việc xử lý các hồ sơ tồn đọng vẫn phải căn cứ vào văn bản chuyển tiếp có liên quan.

Với các ngân hàng thương mại, thay đổi này đòi hỏi rà soát hồ sơ đã thực hiện, phân loại những khoản còn chờ thanh toán và đối chiếu căn cứ pháp lý áp dụng. Việc chuẩn hóa quy trình có thể giúp hạn chế tình trạng chồng chéo giữa các văn bản ban hành qua nhiều giai đoạn, đồng thời tăng tính thống nhất trong quản lý nguồn ngân sách.

Nhìn tổng thể, loạt chính sách có hiệu lực trong tháng 11/2026 cho thấy định hướng vừa củng cố an toàn hệ thống, vừa hoàn thiện quy trình quản lý và tăng cường trách nhiệm trong hoạt động ngân hàng. Từ xử lý nợ xấu, quản trị thanh khoản đến bảo vệ dữ liệu và số hóa thủ tục ngoại hối, các quy định mới đặt ra yêu cầu thích ứng cụ thể đối với từng nhóm tổ chức tín dụng.

Tác động cuối cùng không chỉ được đo bằng việc tuân thủ văn bản, mà còn ở khả năng giảm rủi ro, nâng cao chất lượng dịch vụ và duy trì dòng vốn phục vụ nền kinh tế. Để các chính sách phát huy hiệu quả, các tổ chức tín dụng cần chủ động rà soát quy trình nội bộ, trong khi cơ quan quản lý cần bảo đảm hướng dẫn triển khai rõ ràng, thống nhất và kịp thời.