Quyết định "mỉa mai" về đĩa PlayStation của Sony đảo lộn thói quen của game thủ và đe dọa thị trường sang tay 7 tỷ USD

Vào tháng 6 năm 2013, thương hiệu PlayStation của Sony đã phát hành một đoạn video ngắn trình diễn việc chia sẻ game trên PlayStation dễ dàng đến nhường nào.

Hình ảnh chụp một bộ điều khiển DualSense của PlayStation 5 và một chồng hộp đựng trò chơi bán lẻ, cùng với logo Sony hiển thị trên màn hình ở phía sau, tại Athens, Hy Lạp, ngày 14 tháng 7 năm 2026. Sony Interactive Entertainment thông báo sẽ ngừng sản xuất đĩa vật lý cho tất cả các trò chơi PlayStation mới vào cuối năm 2027. Bắt đầu từ tháng 1 năm 2028, tất cả các trò chơi điện tử mới phát hành sẽ chỉ có sẵn ở định dạng kỹ thuật số và có thể mua được thông qua PlayStation Store

Khi đó, ông Shuhei Yoshida, một lãnh đạo cấp cao của Sony, chỉ đơn giản đưa chiếc đĩa game cho đồng nghiệp Adam Boyes, và thế là xong. Nhưng đoạn video không chỉ dừng lại ở một hướng dẫn đơn thuần; nó được xem như một đòn chọc ngoáy nhắm thẳng vào chính sách chia sẻ game hà khắc của đối thủ Microsoft Xbox.

"Đổi game tại đại lý bán lẻ. Bán lại cho người khác. Cho bạn mượn, hoặc giữ nó mãi mãi," ông Jack Tretton, Chủ tịch kiêm CEO lúc bấy giờ của Sony Computer Entertainment America, từng phát biểu tại một hội nghị cùng năm. "Khi một game thủ mua đĩa PS4, họ có toàn quyền sở hữu bản game đó."

Tuyên bố này đã nhận được những tràng pháo tay không ngớt và góp phần châm ngòi cho làn sóng phản đối dữ dội, buộc Xbox phải hủy bỏ các chính sách hạn chế của mình.

Giờ đây, trong mắt nhiều người, Sony lại đang trở thành chính "kẻ phản diện" mà họ từng giễu cợt.

PlayStation vừa thông báo sẽ ngừng sản xuất đĩa vật lý cho các tựa game mới phát hành trên các hệ máy của hãng kể từ tháng 1 năm 2028, biến các bản phát hành mới trở thành sản phẩm thuần kỹ thuật số.

Các phiên bản bán lẻ đóng hộp, nếu được bán ra, sẽ chỉ chứa mã tải về (download code) thay vì đĩa game.

Một trong những tựa game đầu tiên áp dụng mô hình này được cho là bom tấn được chờ đón kỷ lục Grand Theft Auto 6 của Take-Two Interactive, do Rockstar Games phát hành và dự kiến ra mắt trong năm nay.

Về mặt kinh tế, quyết định này hoàn toàn có lợi cho Sony. Nhờ bán được nhiều game kỹ thuật số hơn, công ty cắt giảm được chi phí sản xuất hộp đĩa, đồng thời loại bỏ hoàn toàn đĩa vật lý, từ đó tối ưu hóa biên lợi nhuận.

Ông Michael Pachter, Giám đốc điều hành mảng quy hoạch chiến lược tại Wedbush Securities, chia sẻ với CNBC rằng bước đi này giúp Sony tiết kiệm một khoản tiền, nhưng "rõ ràng người tiêu dùng đang phải gánh chịu thiệt thòi khi bị tước đi các quyền lựa chọn."

Một chiếc đĩa vật lý có thể bán lại, đổi chác, cho bạn mượn, làm quà tặng, trưng bày trên kệ hoặc lưu trữ ngay cả khi cửa hàng trực tuyến đóng cửa. Một mã tải game hoàn toàn không thể làm được những điều đó.

Nếu không có đĩa vật lý, game thủ sẽ mất đi khả năng mua game cũ giá rẻ hoặc thu hồi lại một phần tiền từ các tựa game đã chơi xong. Thay đổi này giúp Sony kiểm soát chặt chẽ hơn về nơi bán game, thời điểm giảm giá và thời hạn người dùng được truy cập trò chơi.

Jack Tretton, chủ tịch kiêm giám đốc điều hành của Sony Computer Entertainment of America, một bộ phận của Sony Computer Entertainment, phát biểu tại buổi họp báo Sony PlayStation E3 2013 ở Los Angeles, California

"Đây thực sự là một bước ngoặt đầy mỉa mai," ông Kazunori Ito, Giám đốc nghiên cứu cổ phiếu tại Morningstar, nhận định với CNBC. Ông cho biết Sony từng chiếm trọn cảm tình vào năm 2013 nhờ biến đĩa vật lý thành "lựa chọn đơn giản, thân thiện với người tiêu dùng."

Trên YouTube, nhiều game thủ đã đào lại các đoạn video cũ của Sony kèm theo những bình luận chua chát: "Xem cái này chẳng khác nào xem lại video đám cưới sau khi đã ly hôn," một người viết. "Ôi, gã khổng lồ ngày nào giờ đã sa ngã đến mức này," một người khác cay đắng.

Các đĩa game vật lý hiện có và những tựa game phát hành dạng đĩa trước thời điểm cắt giảm sẽ không bị ảnh hưởng.

"Đây là một quyết định cực kỳ chống lại người tiêu dùng, không hề có lý do chính đáng và thể hiện sự coi thường đối với người chơi trong hệ sinh thái của họ," ông Michael Futter, sáng lập công ty tư vấn ngành game F-Squared, thẳng thắn chia sẻ với CNBC.

Đối với ông Futter, vấn đề nằm ở chỗ các máy console là hệ sinh thái đóng, do nhà phát triển nền tảng nắm toàn quyền kiểm soát. Trên máy tính (PC), người chơi có thể mua game qua nhiều chợ ứng dụng khác nhau như Steam hay Epic Games Store.

"Sony rất muốn chúng ta tin rằng việc thị trường PC chuyển sang kỹ thuật số cũng giống hệt như con đường của console. Thực tế hoàn toàn không phải vậy," ông Futter nhấn mạnh.

Thị trường mua bán lại sụt giảm

Động thái của Sony tác động trực tiếp đến nền kinh tế game chuyền tay (second-hand). Dataintelo ước tính thị trường nền tảng game cũ toàn cầu bao gồm game đã qua sử dụng, máy console, phụ kiện và thiết bị ngoại vi đạt trị giá 7,2 tỷ USD vào năm 2025 và dự kiến đạt 13,8 tỷ USD vào năm 2034.

Hình ảnh chụp tại Athens, Hy Lạp, ngày 14 tháng 7 năm 2026, cho thấy một tay cầm PlayStation 5 và một hộp đựng game bán lẻ trống rỗng, bên trong có một tấm thẻ ghi “Chỉ bản kỹ thuật số”, cùng với dòng chữ “kết thúc thời kỳ bán lẻ” hiển thị trên màn hình phía sau. Sony Interactive Entertainment thông báo sẽ ngừng sản xuất đĩa vật lý cho tất cả các game PlayStation mới vào cuối năm 2027

"Thực tế là trong lịch sử, ít nhất 1/3 số game được bán ra dưới dạng đồ cũ, và việc bán game cũ cũng cung cấp nguồn tiền cho game thủ để họ tiếp tục mua game mới," ông Patcher từ Wedbush đánh giá. "Các đại lý bán lẻ game truyền thống cầm chắc kết cục sụp đổ."

Mặc dù các tựa game cũ vẫn có thể tiếp tục lưu thông sau khi việc sản xuất đĩa dừng lại, nhưng điều đó là không thể đối với các bản game kỹ thuật số.

Ông Ito từ Morningstar dự báo thị trường game cũ sẽ "tiếp tục thu hẹp và cuối cùng sẽ biến mất."

Các nhà phát triển cũng sẽ có ít sự linh hoạt hơn trong việc giảm giá so với các nền tảng PC nơi game có thể được bán trên Steam, Epic Games Store, GOG và nhiều cửa hàng khác, theo ông Futter.

Tuy nhiên, những người ủng hộ Sony có thể tranh luận rằng thị trường đã thay đổi rất nhiều so với năm 2013. Báo cáo kết quả kinh doanh cả năm 2025 của Sony cho thấy doanh thu từ đĩa game vật lý của PlayStation 4 và 5 kém gần 10 lần so với doanh thu từ việc tải xuống các bản game kỹ thuật số hoàn chỉnh.

Trong thông báo của mình, Sony khẳng định quyết định này là "hướng đi tự nhiên để Sony Interactive Entertainment thích ứng với xu hướng của người tiêu dùng, khi sự ưu ái chung dành cho phương tiện kỹ thuật số đã vượt xa đĩa vật lý."

Vào năm 2024, ông Philippe Tremblay, một lãnh đạo của Ubisoft, từng gây ra làn sóng phẫn nộ khi tuyên bố game thủ nên tập quen với "việc không thực sự sở hữu trò chơi của mình."

Mới đây, Sony cũng thông báo cửa hàng PlayStation Store trên PS3 và PS Vita sẽ ngừng hoạt động mua sắm tại hầu hết các quốc gia vào tháng 7 năm 2027.

Ngoài ra, hơn 500 bộ phim người dùng từng mua sẽ bị xóa khỏi thư viện PlayStation do hết hạn hợp đồng bản quyền, và thông báo của Sony hoàn toàn không đề cập đến bất kỳ khoản bồi thường nào.

Dù vậy, nhiều người vẫn lo ngại về những gì bước đi này có thể dẫn đến trong tương lai.

"Điều gì sẽ ngăn PlayStation thực hiện hành động tương tự đối với những tựa game mà chúng ta đã bỏ tiền ra mua?" ông Futter đặt câu hỏi.

Ông Ito cũng bày tỏ sự quan ngại tương tự.

"Có sự khác biệt rất lớn giữa việc người chơi chủ động chấp nhận sự thay đổi vì thấy được giá trị của nó, và việc họ bị ép buộc chấp nhận do phương án thay thế bị tước bỏ," ông nói.

"Hầu hết mọi người đều muốn thực hiện sự chuyển giao đó theo cách riêng và tốc độ riêng của mình, thay vì bị thúc ép bởi sự kết thúc của đĩa vật lý," ông nói thêm.