Sắp có Nghị quyết liên quan đến chấp nhận rủi ro nghiên cứu khoa học công nghệ

Chính phủ đã thống nhất sẽ trình Quốc hội ban hành một nghị quyết về cơ chế xử lý trách nhiệm đối với rủi ro trong hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ. Theo đó, những người làm khoa học thực hiện nhiệm vụ một cách vô tư, trong sáng, không vụ lợi, không tham ô, tham nhũng nhưng không đạt kết quả như kỳ vọng sẽ được miễn trừ trách nhiệm...

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng phát biểu chỉ đạo - Ảnh:MST.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho biết tại Hội nghị "Thể chế khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số - Tháo gỡ điểm nghẽn và kiến tạo phát triển" do Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức ngày 15/7. 

Phó Thủ tướng khẳng định Nghị quyết số 57/NQ-TW (ban hành 22/12/2024) ra đời, đã mở đầu cho thời kỳ phát triển mới của đất nước. Trong 18 tháng qua, rất nhiều văn bản, bao gồm cả văn bản mới và văn bản sửa đổi đã được ban hành để hoàn thiện thể chế nhằm đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới của đất nước.

Trong đó, Quốc hội đã thông qua 30 luật; Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành hơn 70 nghị định, 30 nghị quyết, 72 quyết định; các bộ, ngành đã ban hành hơn 80 thông tư cùng nhiều văn bản hướng dẫn triển khai.

Phó Thủ tướng cho biết trong thời gian tới, Quốc hội sẽ ban hành thêm nghị quyết "chống lưng" để thúc đẩy tinh thần chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Chính phủ thống nhất quan điểm làm khoa học và công nghệ không thể việc nào cũng thành công. Có những nghiên cứu thành công, nhưng cũng có những nghiên cứu thất bại. Nhiều lĩnh vực các tổ chức đang nghiên cứu cũng là những lĩnh vực chưa từng được khám phá, chưa từng được kiểm chứng.

Do đó, nếu đầu tư nghiên cứu thành công thì được ghi nhận, khen thưởng; nhưng nếu thất bại mà lại xử lý trách nhiệm thì không phù hợp. Vì vậy, Chính phủ đã thống nhất sẽ trình Quốc hội ban hành thêm một nghị quyết về cơ chế xử lý trách nhiệm. Theo đó, những người làm khoa học, làm việc vô tư, trong sáng, không vụ lợi, không tham ô, tham nhũng nhưng không thành công thì sẽ được miễn trừ trách nhiệm.

Thời gian qua, ngân sách dành cho khoa học và công nghệ đã được bố trí ở mức 3%, tương đương khoảng 103.000 tỷ đồng. Có thể thấy, nguồn lực dành cho khoa học và công nghệ hiện nay là rất dồi dào. Trong bối cảnh đất nước còn nhiều khó khăn, việc bố trí được nguồn lực như vậy là nỗ lực rất lớn của Đảng và Nhà nước. Vấn đề còn lại là tổ chức triển khai thực hiện như thế nào. 

Tuy nhiên, hiện vẫn còn khoảng 18.000 tỷ đồng chưa thể phân bổ do thiếu các nhiệm vụ, đề án cụ thể. 

Phó Thủ tướng cũng yêu cầu thể chế đã xây dựng, nguồn lực và trí tuệ đã bỏ ra phải lượng hóa bằng kết quả cụ thể. Đầu tư như vậy thì tới đây chúng ta phải làm chủ được bao nhiêu công nghệ, có bao nhiêu sản phẩm được thương mại hóa. Bao nhiêu doanh nghiệp đổi mới sáng tạo sẽ tiếp tục được hình thành, phát triển và đồng hành cùng đất nước. Quan trọng hơn là phải trả lời được câu hỏi: khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đóng góp như thế nào vào tiến trình tăng trưởng của đất nước. 

Do đó, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đề nghị 4 chủ thể quan trọng nhất của hệ sinh thái khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cùng hành động với quyết tâm cao hơn, trách nhiệm lớn hơn và tinh thần đổi mới mạnh mẽ hơn.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cùng các đại biểu - Ảnh:MST. 

Thứ nhất, đối với Nhà nước, cần tiếp tục đổi mới tư duy quản lý theo hướng kiến tạo phát triển, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ. Các bộ, ngành, địa phương phải tổ chức thực hiện nghiêm túc, đồng bộ và nhất quán các quy định của pháp luật; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đi đôi với phân bổ nguồn lực, tăng cường kiểm tra, giám sát và kiểm soát quyền lực. 

Bên cạnh đó, các cơ quan nhà nước phải khắc phục cho được tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm và tâm lý sợ sai trong thực thi công vụ.

"Tôi đề nghị các đồng chí không đổ lỗi cho cơ chế. Nếu chúng ta làm việc trong sáng, vì lợi ích chung thì sẽ không bị xử lý những rủi ro phát sinh trong quá trình thực hiện. Quan điểm này cần được quán triệt để mỗi cán bộ dám đổi mới, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung", Phó Thủ tướng nhấn mạnh. 

Thứ hai, đối với đội ngũ các nhà khoa học, cần tiếp tục phát huy tinh thần sáng tạo, khát vọng cống hiến, chủ động tham gia giải quyết những bài toán lớn của quốc gia. Nghiên cứu khoa học phải xuất phát từ yêu cầu phát triển đất nước, từ nhu cầu của doanh nghiệp, của địa phương và của người dân; lấy hiệu quả ứng dụng, khả năng thương mại hóa và tác động đối với phát triển kinh tế - xã hội làm một trong những tiêu chí quan trọng để đánh giá kết quả nghiên cứu, phát triển.

Nhà khoa học không chỉ là người tạo ra tri thức mới mà còn phải là người đồng hành cùng doanh nghiệp, góp phần chuyển tri thức thành của cải vật chất và năng lực cạnh tranh của quốc gia.

Thứ ba, đối với các Viện nghiên cứu, các trường học, cần chủ động xây dựng mô hình đổi mới sáng tạo gắn liền với nhu cầu thực tiễn của xã hội, tăng cường chất lượng nghiên cứu khoa học, đẩy mạnh chuyển giao công nghệ và thương mại hóa các sản phẩm trí tuệ. 

Nhà trường cần cải tiến chương trình đào tạo, phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo ngay trong khuôn viên nhà trường để khơi dậy tư duy đột phá của học sinh, sinh viên. Sự phối hợp chặt chẽ giữa "4 nhà: Nhà nước - Nhà trường, Viện nghiên cứu - Doanh nghiệp" sẽ là chìa khóa để hiện thực hóa các ý tưởng sáng tạo thành giá trị kinh tế cụ thể phục vụ cho đất nước phát triển.

Phó Thủ tướng đề nghị các viện, trường phải đi đầu trong việc ứng dụng công nghệ số và phương pháp dạy học hiện đại, khẳng định vai trò là trung tâm tri thức và động lực phát triển bền vững của quốc gia.

Thứ tư, đối với cộng đồng doanh nghiệp, cần mạnh dạn đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, chủ động đổi mới công nghệ, tích cực đặt hàng các viện nghiên cứu, trường đại học và tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Doanh nghiệp không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách mà phải trở thành trung tâm của quá trình đổi mới sáng tạo, là nơi tiếp nhận, làm chủ, hoàn thiện và thương mại hóa công nghệ. 

Phó Thủ tướng tin tưởng rằng với khát vọng cống hiến, trách nhiệm, khi doanh nghiệp thực sự coi khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực phát triển thì mới có thể hình thành những doanh nghiệp công nghệ lớn của Việt Nam, đủ sức cạnh tranh trong khu vực và trên thế giới.

Tại hội nghị, Phó Thủ tướng cũng trao đổi về vấn đề giải ngân nguồn vốn cho khoa học và công nghệ. Theo báo cáo, tỷ lệ giải ngân cho khoa học công nghệ hiện mới đạt khoảng 28%, trong khi mức giải ngân chung của đầu tư công là khoảng 36%.

Phó Thủ tướng đề nghị: “Các bộ, ngành và địa phương phải quyết liệt hơn trong công tác giải ngân nguồn vốn này. Kinh phí giải ngân chậm không đơn thuần là nguồn vốn chưa được sử dụng. Mỗi khoản kinh phí chưa được giải ngân đồng nghĩa với việc một công nghệ chưa được nghiên cứu, một sản phẩm chậm được hình thành, một doanh nghiệp mất đi cơ hội đổi mới và một động lực tăng trưởng của đất nước bị bỏ lỡ. Vì vậy, công tác giải ngân có ý nghĩa hết sức quan trọng. Trong thời gian còn lại của năm, chúng ta phải nỗ lực giải ngân đạt 100%”.

Phó Thủ tướng yêu cầu phải coi tiến độ và kết quả giải ngân là một trong những thước đo quan trọng đối với lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Bộ Khoa học và Công nghệ được giao chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan nghiên cứu, xây dựng cơ chế theo dõi và hệ thống KPI để đánh giá kết quả giải ngân nguồn vốn khoa học và công nghệ. Đơn vị nào làm tốt sẽ được biểu dương, đơn vị nào thực hiện không tốt sẽ bị phê bình và xem xét trách nhiệm.