Sau Samsung, ai sẽ mua điện xanh?

DPPA không thay đổi bản chất giao dịch điện, nhưng chuyển quyền quyết định dòng tiền từ chính sách sang thị trường, nơi nhu cầu của người mua định hình tương lai điện xanh.

Cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) không làm thay đổi hạ tầng vật lý của hệ thống điện, nhưng đang đảo chiều hoàn toàn dòng tiền đầu tư: Quyền quyết định không còn nằm ở chính sách hỗ trợ mà thuộc về những "gã khổng lồ" tiêu thụ điện. Sau hợp đồng lịch sử của Samsung, thị trường điện xanh Việt Nam đang đứng trước cơ hội bứt phá chưa từng có.

Người mua bước vào thị trường

Khi Samsung Electronics Thái Nguyên đặt bút ký hợp đồng mua điện mặt trời trực tiếp từ Nhà máy TTC Đức Huệ 2 vào đầu tháng 6/2026, điểm đột phá không chỉ nằm ở con số 70 GWh điện mỗi năm. Điều quan trọng hơn cả: đây là lần đầu tiên tại Việt Nam, một khách hàng công nghiệp quy mô lớn chủ động chọn mua điện xanh hoàn toàn theo tín hiệu thị trường.

Thương vụ này đánh dấu cột mốc lịch sử. Quyền quyết định dòng tiền của các dự án năng lượng tái tạo đang dịch chuyển từ các khung chính sách trợ giá (FiT) sang tay người tiêu dùng cuối cùng. Sau nhiều năm phụ thuộc vào cơ chế quản lý, thị trường năng lượng Việt Nam bắt đầu định hình các giao dịch tự nguyện xuất phát từ nhu cầu nội tại của doanh nghiệp.

"Hợp đồng đầu tiên cho thấy cơ chế mua bán điện trực tiếp đã đi vào thực tế, mở thêm kênh giao dịch giữa đơn vị phát điện và khách hàng sử dụng điện lớn", ông Nguyễn Quốc Trung, Phó Tổng giám đốc Công ty Vận hành Hệ thống điện và Thị trường điện Quốc gia (NSMO), nhận định.

Giá trị của DPPA không nằm ở sản lượng điện giao dịch, mà ở việc thị trường lần đầu có khách hàng đủ lớn để lựa chọn nguồn điện sử dụng. Thay đổi lớn nhất không diễn ra trên đường dây truyền tải, mà trong cách dòng vốn được hình thành và phân bổ.

Trong nhiều năm, các dự án điện gió và điện mặt trời phụ thuộc đáng kể vào cơ chế giá và chính sách hỗ trợ để bảo đảm doanh thu. Với DPPA, khả năng thu hồi vốn ngày càng gắn với việc có hay không khách hàng sẵn sàng ký hợp đồng mua điện dài hạn.

Nhà nước vẫn giữ vai trò xây dựng thể chế, quy hoạch hệ thống và bảo đảm cạnh tranh minh bạch. Nhưng quyết định đầu tư ngày càng phụ thuộc vào tín hiệu thị trường. Chính doanh nghiệp sử dụng điện, thay vì chính sách, sẽ quyết định dự án nào thu hút dòng vốn.

Thị trường trở thành động lực đầu tư

Samsung không phải đích đến của thị trường, dù doanh nghiệp này đã tạo tín hiệu ban đầu. Điều thị trường chờ đợi là sự xuất hiện của lớp khách hàng mới đủ lớn để biến những hợp đồng tiên phong thành nhu cầu ổn định.

Hiện, các pháp nhân khác của Samsung tại Bắc Ninh và TP. Hồ Chí Minh cũng quan tâm đến DPPA. Cùng với đó là Foxconn, Pegatron, Luxshare, LG và Intel, những tập đoàn tiêu thụ lượng điện lớn, chịu sức ép từ RE100, ESG và yêu cầu giảm phát thải của chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nửa đầu năm 2026, tổng sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu toàn hệ thống đạt 171,54 tỷ kWh, tăng 9,85% so với cùng kỳ 2025. Nguồn EVN.

Điện xanh không còn chỉ là lựa chọn về môi trường. Với nhiều doanh nghiệp FDI, đây đang trở thành điều kiện để duy trì đơn hàng, đáp ứng yêu cầu của khách hàng quốc tế và giữ lợi thế cạnh tranh trong chuỗi giá trị toàn cầu.

DPPA cũng buộc các nhà phát triển năng lượng tái tạo thay đổi cách tiếp cận. Nếu trước đây mục tiêu lớn nhất là chờ cơ chế giá phù hợp, thì nay bài toán quan trọng không kém là tìm khách hàng đủ năng lực tài chính đồng hành suốt vòng đời dự án.

Nếu các tập đoàn công nghiệp tạo lực cầu, DPPA buộc bên cung phải thích ứng. Giá trị của dự án điện tái tạo không còn chỉ nằm ở công suất hay sản lượng, mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng ký những hợp đồng mua bán điện dài hạn, tin cậy.

DPPA tác động trực tiếp đến quyết định của các tổ chức tín dụng. Nhiều năm qua, ngân hàng đánh giá rủi ro chủ yếu dựa trên cơ chế giá và chính sách hỗ trợ. Khi thị trường điện cạnh tranh phát triển, chất lượng hợp đồng mua bán điện và năng lực tài chính của khách hàng sẽ trở thành căn cứ huy động vốn.

Ông Bùi Văn Thịnh, Chủ tịch Hiệp hội Điện gió và Điện mặt trời Bình Thuận (Lâm Đồng), cho rằng điều doanh nghiệp mong đợi không chỉ là một cơ chế giao dịch mới, mà còn là những hợp đồng đủ minh bạch và ổn định để nhà đầu tư và tổ chức tín dụng yên tâm đồng hành trong dài hạn.

Thay đổi lớn nhất của thị trường năng lượng nằm ở dòng tiền. Chính sách mở đường, nhưng không thay thế quyết định của người mua trong việc tạo nguồn thu cho dự án. Các dự án điện phải cạnh tranh bằng năng lực đáp ứng nhu cầu thực tế.

Nhìn rộng hơn, đây không chỉ là chuyện của ngành điện. Khi tiêu chuẩn carbon chi phối thương mại toàn cầu, lựa chọn điện sạch quyết định sức cạnh tranh sản xuất. Điện xanh trở thành chiến lược công nghiệp, thay vì chỉ là mục tiêu môi trường.

Thành công của DPPA không đo bằng hợp đồng đầu tiên hay số GWh điện giao dịch, mà ở khả năng hình thành lớp khách hàng đủ lớn với nhu cầu ổn định. Samsung tạo tín hiệu ban đầu, nhưng chuyển dịch năng lượng chỉ tăng tốc khi thị trường có đủ người mua và động lực đầu tư điện xanh.