Tăng tự chủ nguồn năng lượng, bảo đảm điện cho tăng trưởng kinh tế

Trong bối cảnh nhu cầu điện tăng cao, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đòi hỏi phải chủ động nguồn nhiên liệu trong nước, đẩy nhanh đầu tư các dự án điện và phát triển năng lượng tái tạo.

Ông Nguyễn Tài Anh, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) trình bày tham luận tại Diễn đàn - Ảnh: BTC

Trình bày tham luận tại Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia do Bộ Công Thương tổ chức ngày 10/11, ông Nguyễn Tài Anh, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho biết, năm 2026, nhu cầu điện tăng ở mức rất cao. Trong 10 tháng đầu năm, điện thương phẩm tăng 9,84%, lần đầu tiên ở mức xấp xỉ tốc độ tăng trưởng GDP. Trong đó, nhóm thương mại, dịch vụ tăng 13,8%, nhóm quản lý và tiêu dùng dân cư tăng 9,91%, nhóm công nghiệp, xây dựng tăng 8,84%. 

Riêng tháng 5 và tháng 6, phụ tải miền Bắc tăng 14,7% và 17,5%. Công suất cực đại toàn hệ thống lập kỷ lục 57.537 MW ngày 24/6/2026 (tăng 12,6%), miền Bắc đạt 30.279 MW (tăng 14,3%), tiệm cận giới hạn vận hành an toàn về ổn định điện áp. Ước cả năm 2026, sản lượng toàn hệ thống đạt khoảng 355-358 tỷ kWh, tăng 10-11% so với năm 2025.

Giai đoạn 2021-2025, tổng giá trị đầu tư toàn EVN đạt 492.483 tỷ đồng, bằng 102,8% kế hoạch 5 năm; riêng năm 2025 đạt 125.200 tỷ đồng, bằng 114% kế hoạch. Năm 2026, khối lượng đầu tư 9 tháng đạt 86.960 tỷ đồng, bằng 70,4% kế hoạch; Tập đoàn phấn đấu hoàn thành kế hoạch cả năm là 123.560 tỷ đồng.

Giai đoạn 2026-2030, Chiến lược phát triển EVN xác định tổng vốn đầu tư khoảng 830.000 tỷ đồng, bình quân 166.000 tỷ đồng mỗi năm - quy mô lớn nhất từ trước đến nay, thể hiện quyết tâm dành nguồn lực cao nhất cho nhiệm vụ bảo đảm điện.

Mặc dù đã bảo đảm cung ứng đủ điện trong năm 2026, lãnh đạo EVN nhận định tình hình cung ứng điện năm 2027 sẽ rất khó khăn, đặc biệt do ảnh hưởng của hiện tượng El Niño. Trước tình hình này, Tập đoàn đã chủ động triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo đảm cung ứng điện phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và sinh hoạt của nhân dân.

Trong đó, EVN phối hợp với Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO) theo dõi sát tình hình thủy văn, tích nước các hồ thủy điện lên xấp xỉ mực nước dâng bình thường và duy trì ở mức cao trong những tháng cuối năm 2026. Đồng thời, bố trí hợp lý lịch sửa chữa các nhà máy điện, phấn đấu hoàn thành toàn bộ kế hoạch sửa chữa lớn trước tháng 4/2027 để hạn chế rủi ro cung ứng điện trong mùa khô.

Đối với nhiên liệu phát điện, EVN cho biết toàn bộ các nhà máy nhiệt điện than của Tập đoàn đã ký hợp đồng cung ứng than cho năm 2027. Với các nhà máy sử dụng LNG, EVN dự kiến hoàn thành ký kết hợp đồng cung ứng nhiên liệu trong tháng 11/2026.

Cùng với đó, Tập đoàn đang đẩy nhanh tiến độ các dự án nguồn điện trọng điểm. Trong đó, phấn đấu đưa cả hai tổ máy Nhiệt điện Quảng Trạch I vào vận hành thương mại trong năm 2026, sẵn sàng bổ sung nguồn điện cho mùa khô năm 2027; đồng thời phấn đấu đưa Thủy điện Trị An mở rộng vào phát điện trong năm 2027.

EVN cũng đẩy mạnh đầu tư hệ thống pin lưu trữ năng lượng tại miền Bắc nhằm hỗ trợ cung ứng điện trong các giờ cao điểm. Theo kế hoạch, Tập đoàn phấn đấu đạt quy mô lũy kế 805 MW/1.610 MWh trong quý I/2027 và tiếp tục đầu tư bổ sung các dự án lưu trữ năng lượng trong thời gian tới.

Bên cạnh các giải pháp về nguồn cung, EVN tiếp tục đẩy mạnh tiết kiệm điện, điều chỉnh phụ tải, phấn đấu tiết kiệm tối thiểu 3% điện năng tiêu thụ cả năm và 10% trong các tháng cao điểm nắng nóng từ tháng 4 đến tháng 7.

Đẩy nhanh các dự án khí lớn

Ông Phạm Gia Minh, Phó Trưởng Ban Thăm dò – Khai thác dầu khí, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) cho biết, trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu liên tục biến động do căng thẳng địa chính trị, nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng và cạnh tranh nguồn nhiên liệu ngày càng gay gắt, việc gia tăng trữ lượng, sản lượng khai thác dầu khí trong nước và phát triển các chuỗi dự án khí - điện có ý nghĩa quan trọng đối với bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Hiện Petrovietnam đang khai thác dầu khí tại 36 mỏ thuộc 21 lô hợp đồng. Giai đoạn 2026-2030, Tập đoàn đặt mục tiêu gia tăng trữ lượng từ 15-20 triệu tấn quy dầu mỗi năm, trong đó gia tăng trữ lượng trong nước từ 13-17 triệu tấn/năm. Sản lượng khai thác dự kiến đạt 15-20 triệu tấn quy dầu/năm, riêng sản lượng khí trong nước từ 7-11 tỷ m³/năm.

Petrovietnam cùng các đối tác cũng đang đẩy nhanh tiến độ các chuỗi dự án khí - điện lớn, phấn đấu đưa dự án khí Lô B vào khai thác trong quý III/2027. Trong giai đoạn khai thác ổn định, dự án dự kiến cung cấp khoảng 5,06 tỷ m³ khí thô mỗi năm cho các hộ tiêu thụ điện ở khu vực Tây Nam Bộ.

Đối với mỏ khí Cá Voi Xanh, Petrovietnam đặt mục tiêu có thể đưa vào khai thác trong quý IV/2030 với sản lượng khoảng 7 tỷ m³ khí thô mỗi năm trong giai đoạn ổn định, phục vụ các hộ tiêu thụ điện khu vực miền Trung.

Tuy nhiên, việc gia tăng sản lượng dầu khí trong nước đang đối mặt với không ít khó khăn. Theo ông Phạm Gia Minh, tại các bể dầu khí truyền thống như Cửu Long và Nam Côn Sơn, những phát hiện mới chủ yếu có quy mô nhỏ, khó tạo đột biến về sản lượng, trong khi các mỏ chủ đạo có tốc độ suy giảm tự nhiên từ 10-20% mỗi năm. Trong khi đó, tiềm năng dầu khí lớn chưa được phát hiện chủ yếu nằm ở vùng nước sâu, xa bờ, nơi có điều kiện khai thác phức tạp, rủi ro cao và gặp nhiều khó khăn trong thu hút đầu tư nước ngoài.

Trước thực tế này, Petrovietnam xác định tiếp tục ưu tiên đầu tư cho hoạt động tìm kiếm, thăm dò và khai thác dầu khí; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, nâng cao hiệu quả khai thác, đồng thời thúc đẩy các dự án trọng điểm nhằm gia tăng nguồn cung năng lượng trong nước.

Theo đại diện Petrovietnam, việc củng cố nguồn cung dầu khí nội địa không chỉ góp phần bảo đảm nhiên liệu cho sản xuất điện và công nghiệp mà còn giúp Việt Nam giảm bớt tác động từ biến động giá năng lượng thế giới, hạn chế rủi ro từ thị trường nhập khẩu và nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế trước những cú sốc bên ngoài.

Ông Trần Hải Bình, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Than-Khoáng sản Việt Nam (TKV) trình bày tham luận tại Diễn đàn - Ảnh: BTC

Bảo đảm nguồn than cho điện

Ông Trần Hải Bình, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Than-Khoáng sản Việt Nam (TKV) cho biết, trong giai đoạn chuyển dịch năng lượng, than cho điện giữ vai trò quan trọng trong việc cung ứng điện. Theo số liệu của EVN công bố 9 tháng đầu năm 2026, nhiệt điện than cung cấp 132,63 tỷ kWh, chiếm 49,9% tổng sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu của toàn hệ thống; các nguồn năng lượng tái tạo không tính thủy điện chỉ chiếm 12,6%. Các số liệu này cho thấy nhiệt điện than vẫn đóng góp lớn vào sản lượng điện của hệ thống.

Ngoài ra, than nhập khẩu ngày càng có vai trò quan trọng trong cân đối cung cầu than cho sản xuất điện. Theo Quyết định số 363 ngày 28/02/2026 của Bộ trưởng Bộ Công Thương về điều chỉnh Quy hoạch tổng thể về năng lượng quốc gia: Đến năm 2030, nhu cầu than cho sản xuất điện khoảng 73 đến 86 triệu tấn, trong đó nhu cầu than nhập khẩu khoảng 38 đến 40 triệu tấn.

Với quy mô nhập khẩu như vậy, khó khăn lớn nhất hiện nay là khối lượng nhập khẩu tăng mạnh nhưng TKV chưa có hợp đồng mua than nhập khẩu dài hạn tương ứng với các cam kết cung cấp cho các nhà máy điện, trừ nguồn than từ Lào được triển khai trong khuôn khổ hợp tác giữa hai Chính phủ và các hợp đồng giữa doanh nghiệp hai nước.

Ngoài nguồn than Lào, việc tìm kiếm, đàm phán và thu xếp nguồn hàng vẫn theo diễn biến thị trường nên tiềm ẩn rủi ro về khối lượng, tiến độ, chất lượng và giá mua. Nguồn nhập khẩu tập trung ở một số thị trường chịu ảnh hưởng của chính sách xuất khẩu, biến động cung cầu và cơ chế quản lý giá của nước cung cấp. Giá than, tỷ giá và cước vận tải biển biến động làm thay đổi trực tiếp chi phí mua than. Khả năng tiếp nhận còn phụ thuộc vào cầu cảng, kho bãi, năng lực bốc dỡ, vận chuyển nội địa và thời tiết.

Bên cạnh đó, nhu cầu than thực tế thay đổi theo phương thức huy động điện: Nhà máy nhận ít hơn kế hoạch thì phát sinh chi phí lưu kho, điều chuyển hoặc phải điều chỉnh hợp đồng; nhu cầu tăng đột biến có thể vượt khả năng mua bổ sung và vận chuyển kịp thời.

Để đảm bảo nguồn than cho điện, lãnh đạo TKV cho biết đối với nguồn than trong nước, Tập đoàn sẽ tiếp tục đầu tư duy trì năng lực mỏ theo quy hoạch; nâng cao hiệu quả khai thác, sàng tuyển, chế biến; kết hợp hợp lý than trong nước với than nhập khẩu theo chất lượng từng nhà máy; đổi mới công nghệ, chuyển đổi số gắn với năng suất, an toàn, giảm hao hụt và giảm chi phí.

Đối với nhập khẩu, TKV sẽ từng bước tăng khối lượng được bảo đảm bằng hợp đồng mua dài hạn, kết hợp hợp đồng trung hạn và ngắn hạn. Hợp đồng mua vào phù hợp với cam kết bán ra, có cơ chế điều chỉnh giá, khối lượng và phân chia rủi ro rõ ràng. Cùng với đó là đa dạng hóa thị trường, nguồn hàng, tuyến vận chuyển; tiếp tục khai thác hợp tác về than với Lào.

Thúc đẩy phát triển điện gió ngoài khơi

Ông Trần Hoài Trang, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương) cho biết, Việt Nam có tiềm năng kỹ thuật phát triển điện gió ngoài khơi ước tính khoảng 600.000 MW. Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, mục tiêu phát triển điện gió ngoài khơi phục vụ nhu cầu điện trong nước đạt khoảng 6.000-17.000 MW trong giai đoạn 2030-2035 và định hướng đạt khoảng 113.000-139.000 MW vào năm 2050.

Để hiện thực hóa tiềm năng này, Phó Cục trưởng Cục Điện lực cho rằng yêu cầu quan trọng hiện nay là chuyển từ hoàn thiện khung pháp lý sang triển khai các dự án cụ thể, bảo đảm đồng bộ giữa phát triển nguồn điện, hạ tầng truyền tải và chuỗi cung ứng trong nước.

Theo đó, cần tiếp tục làm rõ trình tự, thủ tục và trách nhiệm của các cơ quan trong công tác khảo sát, chấp thuận chủ trương đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư, giao khu vực biển và triển khai dự án, hạn chế tình trạng chồng chéo, kéo dài thủ tục.

Đồng thời, cần xây dựng môi trường đầu tư minh bạch, ổn định, tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện cơ chế giá điện, hợp đồng mua bán điện, đấu nối và truyền tải nhằm tạo điều kiện thu hút các nguồn lực đầu tư.

Lãnh đạo Cục Điện lực cũng nhấn mạnh việc phát triển điện gió ngoài khơi không chỉ nhằm bổ sung nguồn điện sạch cho hệ thống mà còn mở ra cơ hội hình thành các ngành công nghiệp mới như cơ khí chế tạo, đóng tàu, xây dựng công trình biển, sản xuất thiết bị, logistics và dịch vụ kỹ thuật.

Việt Nam hiện đã có nền tảng nhất định trong các lĩnh vực cơ khí chế tạo, kết cấu thép, đóng tàu, dịch vụ dầu khí ngoài khơi, xây dựng công trình biển và sản xuất cáp điện. Tuy nhiên, năng lực chế tạo turbine công suất lớn, cáp điện ngầm biển sâu, thiết bị lắp đặt chuyên dụng, tàu chuyên dụng và hạ tầng cảng phục vụ điện gió ngoài khơi vẫn cần tiếp tục được đầu tư phát triển. 

Vì vậy, Cục Điện lực đề xuất khuyến khích doanh nghiệp trong nước liên doanh, liên kết với các tập đoàn công nghệ quốc tế để tiếp nhận và làm chủ công nghệ; phát triển hệ thống cảng biển, logistics, các trung tâm công nghiệp phục vụ chế tạo, lắp ráp và vận chuyển thiết bị; đồng thời đào tạo nhân lực chất lượng cao và xây dựng lộ trình nội địa hóa phù hợp.

Theo lãnh đạo Cục Điện lực, mục tiêu không chỉ là thu hút đầu tư xây dựng các nhà máy điện gió mà còn từng bước hình thành năng lực công nghiệp trong nước, nâng cao giá trị gia tăng và đưa doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu.