Thẩm phán Yvonne Gonzalez Rogers: Người nắm giữ quyết định trong vụ kiện Meta của các bang tại Mỹ

Bốn tháng vừa qua là khoảng thời gian vô cùng bận rộn đối với Thẩm phán Yvonne Gonzalez Rogers.

Thẩm phán Yvonne Gonzalez Rogers, thẩm phán tòa án quận Hoa Kỳ khu vực Bắc California, tham dự một buổi thảo luận nhóm tại Hội nghị mùa xuân về chống độc quyền thường niên của Hiệp hội Luật sư Hoa Kỳ (ABA) ở Washington, DC

Thẩm phán của Tòa án Quận Bắc California đã dành cuối tháng 4 và phần lớn tháng 5 tại phòng xử án ở trung tâm thành phố Oakland để chủ trì cuộc chiến pháp lý thu hút nhiều sự chú ý giữa Elon Musk và Sam Altman.

Hiện tại, vị thẩm phán 61 tuổi này đang chuẩn bị bước vào tuần thứ hai của phiên tòa có thể quyết định số phận mảng kinh doanh quảng cáo của Meta, trong bối cảnh Tổng Chưởng lý bang California Rob Bonta dẫn đầu một liên minh gồm tổng chưởng lý các bang khởi kiện vụ việc được coi là "khoảnh khắc Big Tobacco" của ngành mạng xã hội.

Giữa hai phiên tòa, Thẩm phán Gonzalez Rogers đã được bổ nhiệm làm Chánh án của tòa án này, 15 năm sau khi bà được Tổng thống Barack Obama đề cử phục vụ tại đây. Bà tiếp quản vị trí từ Thẩm phán Richard Seeborg, người đã giữ chức vụ này trong 5 năm, và nhận nhiệm vụ vào thời điểm các công ty công nghệ có quy mô và quyền lực lớn hơn bao giờ hết, còn trí tuệ nhân tạo (AI) đang đưa nhiều cuộc tranh chấp gay gắt vào phòng xử án.

Địa bàn của tòa án bao gồm San Francisco, nơi OpenAI đặt trụ sở chính, cũng như toàn bộ Silicon Valley — "ngôi nhà" của Meta và nhiều tập đoàn công nghệ tương đương. Đối với Thẩm phán Gonzalez Rogers, vị trí này là đỉnh cao trong sự nghiệp pháp lý kéo dài 35 năm tại California, nơi bà bắt đầu làm việc tại các hãng luật tư nhân trước khi được Thống đốc Arnold Schwarzenegger bổ nhiệm vào Tòa Thượng thẩm Hạt Alameda năm 2008.

Được nhiều người biết đến với tên gọi YGR, Thẩm phán Gonzalez Rogers nổi tiếng là người thẳng thắn và không chấp nhận những chiêu trò vô lý.

"Tôi sẽ mô tả bà ấy là một người rất bản lĩnh và sắc sảo," Steve Berman, luật sư điều hành tại Hagens Berman, người từng là đồng luật sư dẫn đầu trong vụ kiện Big Tobacco vào những năm 1990 và đã tham gia nhiều vụ kiện chống lại Apple trước mặt Thẩm phán Gonzalez Rogers, cho biết. "Nếu các luật sư đưa ra những luận điểm vô căn cứ, bà ấy sẽ truy đến cùng."

Sinh ra tại Houston, Thẩm phán Gonzalez Rogers hoàn thành chương trình đại học tại Princeton và nhận bằng luật tại Đại học Texas. Sau đó, bà gia nhập hãng luật Cooley vào năm 1991, trở thành nữ luật sư người gốc Mỹ Latinh (Latina) đầu tiên tại đây.

Trong thời gian làm thẩm phán bang, bà đã thu hút sự chú ý của Thượng nghị sĩ Dianne Feinstein, một thành viên Đảng Dân chủ tại California. Bà Feinstein, người qua đời năm 2023, sau đó đã tiến cử Thẩm phán Gonzalez Rogers với Tổng thống Obama để bổ nhiệm vào tòa án liên bang.

Lịch sử đối đầu pháp lý với Apple

Trước các vụ kiện gần đây liên quan đến Meta và Musk, Thẩm phán Gonzalez Rogers đã rất quen thuộc với những người theo dõi Apple.

Năm 2012, bà thụ lý vụ kiện Pepper v. Apple, một cuộc chống đối độc quyền sớm nhắm vào App Store. Những người sở hữu iPhone cáo buộc Apple buộc họ chỉ được mua ứng dụng qua cửa hàng của hãng, cho phép công ty thu mức hoa hồng 30% và đẩy giá lên cao. Thẩm phán Gonzalez Rogers ban đầu đã bác bỏ vụ kiện, dù Tòa án Tối cao sau đó đã xem xét lại và phán quyết rằng người tiêu dùng có quyền kiện công ty.

Cùng khoảng thời gian đó, Thẩm phán Gonzalez Rogers đã chủ trì một vụ kiện chống độc quyền khác liên quan đến cáo buộc Apple ngăn chặn người dùng phát nhạc từ các nguồn khác ngoài iTunes một cách bất công và loại bỏ các đối thủ cạnh tranh. Apple đã giành chiến thắng trong vụ này.

Tuy nhiên, phiên tòa nổi tiếng nhất của bà liên quan đến Apple đã diễn ra 5 năm trước, trong vụ kiện chống lại Epic Games.

Năm 2020, Epic đã kích hoạt tùy chọn thanh toán riêng bên trong ứng dụng Fortnite, bỏ qua hệ thống thanh toán của Apple và mức hoa hồng 30%. Epic đã kiện Apple sau khi hãng sản xuất iPhone xóa Fortnite khỏi App Store, cáo buộc công ty kiểm soát bất hợp pháp cách phân phối ứng dụng và xử lý thanh toán trên iPhone.

Sau phiên tòa xét xử không có bồi thẩm đoàn kéo dài ba tuần vào năm 2021, Thẩm phán Gonzalez Rogers phần lớn đứng về phía Apple, cho rằng Epic đã thất bại trong việc chứng minh Apple là tập đoàn độc quyền phi pháp. Bà cũng xác định rằng các quy định "chống chuyển hướng" của Apple đã vi phạm luật cạnh tranh của bang California và yêu cầu công ty cho phép các nhà phát triển hướng người dùng đến các tùy chọn thanh toán bên ngoài.

Nhưng mọi chuyện chưa dừng lại ở đó.

Năm ngoái, Thẩm phán Gonzalez Rogers tuyên bố Apple đã cố tình vi phạm lệnh cấm, ghi rõ trong tài liệu của tòa án rằng phó chủ tịch tài chính của công ty đã "nói dối trắng trợn" trước tòa về thời điểm công ty quyết định thu phí 27% đối với một số giao dịch liên kết từ App Store.

"Cả Apple lẫn luật sư của họ đều không đính chính những lời nói dối giờ đây đã quá rõ ràng," Thẩm phán Rogers viết, đồng thời cho biết bà xem Apple "đã chấp nhận những lời nói dối và sự trình bày sai sự thật này trước Tòa án."

Thẩm phán Rogers đã chuyển vụ việc cho các công tố viên Mỹ để điều tra xem liệu có nên tiến hành tố tụng hình sự về tội coi thường tòa án hay không, dù sau đó không có cuộc truy tố nào diễn ra.

Vụ kiện Musk v. Altman

Thẩm phán Gonzalez Rogers tiếp tục trở thành tâm điểm chú ý vào đầu năm nay, khi cuộc mối thù kéo dài giữa Musk và Altman được đưa ra phòng xử án.

Năm 2024, Musk đã kiện Altman, OpenAI và người đồng sáng lập Greg Brockman vì cáo buộc "đánh cắp một tổ chức từ thiện." Sau phiên tòa kéo dài ba tuần, bồi thẩm đoàn tư vấn phán quyết rằng Musk, người đã giúp thành lập OpenAI dưới dạng tổ chức phi lợi nhuận vào năm 2015, đã không nộp đơn kiện đúng thời hạn, kết thúc vụ án mà không giải quyết các cáo buộc của Musk.

Musk gọi phán quyết này là "chiêu trò kỹ thuật" và tuyên bố sẽ kháng án, nhưng Thẩm phán Gonzalez Rogers, khi kết thúc phiên tòa, cho biết có "một lượng bằng chứng đáng kể hỗ trợ cho kết luận của bồi thẩm đoàn."

Một người phát ngôn của Thẩm phán Gonzalez Rogers chia sẻ với CNBC rằng nữ thẩm phán thường tặng các bồi thẩm viên một cuốn Hiến pháp bỏ túi từ hiệu sách của Tòa án Tối cao kèm theo thư cảm ơn có chữ ký vì sự phục vụ của họ.

CEO của OpenAI, Sam Altman, đến tòa án tại Tòa nhà Liên bang Ronald V. Dellums vào ngày 12 tháng 5 năm 2026 tại Oakland, California.

Giống như trong vụ Musk-Altman, Thẩm phán Gonzalez Rogers đang chủ trì một phiên tòa không có bồi thẩm đoàn chính thức khi tổng chưởng lý các bang đối đầu với Meta. Một bồi thẩm đoàn tư vấn sẽ lắng nghe bằng chứng và đưa ra phán quyết, nhưng quyết định này không có giá trị ràng buộc pháp lý, và Thẩm phán Gonzalez Rogers vẫn là người giữ quyền quyết định cuối cùng.

Steven Baicker-McKee, giáo sư luật tại Đại học Duquesne và là một chuyên gia về tố tụng dân sự, nhận định với CNBC rằng bồi thẩm đoàn tư vấn đóng vai trò như một yếu tố bổ sung cho phiên tòa xét xử bởi thẩm phán.

"Bạn chỉ có bồi thẩm đoàn tư vấn trong các trường hợp các bên không có quyền yêu cầu bồi thẩm đoàn, và thẩm phán có thể tự mình quyết định vụ việc," giáo sư Baicker-McKee cho biết. "Bồi thẩm đoàn tư vấn cho phép thẩm phán đánh giá góc nhìn của cộng đồng đối với một sự kiện hoặc hành vi nhất định."

Thẩm phán Gonzalez Rogers đã mô tả điều này trong một văn bản gửi tòa án như sau:

"Các vấn đề đang xem xét ở đây ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống hàng ngày của công chúng trên khắp các bang liên quan," bà viết. "Vì vậy, Tòa án nhận thấy việc triệu tập một bồi thẩm đoàn tư vấn là điều cần thiết để tham khảo 'tiêu chuẩn của cộng đồng'."

Về tác động tiềm tàng từ phán quyết cuối cùng của Thẩm phán Gonzalez Rogers, đây có thể là vụ án quan trọng nhất của bà từ trước đến nay.

Meta ước tính các khoản phạt tiềm tàng từ vụ kiện của các bang có thể lên tới 1.400 tỷ USD, mặc dù ông Bonta cho biết các bang không yêu cầu số tiền lớn đến như vậy.

Tiền bạc không phải là mối bận tâm lớn nhất của Meta.

Các bang cáo buộc Meta cố tình sử dụng các tính năng như cuộn vô tận, tự động phát, nút thích, thông báo đẩy và nội dung tự biến mất để "làm nghiện" người dùng trẻ tuổi trên các ứng dụng của mình dù biết rõ những tác hại tiềm ẩn. Họ cũng cáo buộc Meta thu thập thông tin từ trẻ em mà không có sự đồng ý của phụ huynh và đánh lừa công chúng về các rủi ro trên nền tảng của mình. Meta đã phủ nhận các cáo buộc này.

Ông Bonta cùng Tổng Chưởng lý các bang Colorado, New Jersey và Kentucky đang đồng dẫn đầu phiên tòa, đại diện cho một nhóm lưỡng đảng gồm 29 tổng chưởng lý yêu cầu thay đổi thuật toán — điều có thể buộc Meta phải thay đổi cách thiết kế và vận hành các tính năng dành cho người dùng trẻ tuổi trên Facebook và Instagram. Meta phụ thuộc rất lớn vào các thuật toán này để định hướng quảng cáo, mảng đóng góp 98% doanh thu và là nguồn tăng trưởng cốt lõi khi công ty đang đầu tư mạnh vào AI.

Lời mở đầu đã bắt đầu vào thứ Ba, và ông Bonta đã nhắc nhở các phóng viên sau ngày đầu tiên rằng phiên tòa tập trung vào "các khoản phạt dân sự, bồi thường và sự bóp méo," chứ không đơn thuần là về tiền bạc.

Phiên tòa tại phòng xử án của Thẩm phán Gonzalez Rogers dự kiến kéo dài từ sáu đến bảy tuần. Đây là tâm điểm của một nhiệm vụ tư pháp rộng lớn hơn.

Thẩm phán Gonzalez Rogers đang giám sát vụ kiện đa quận mở rộng, hợp nhất gần 3.000 đơn kiện đang chờ xử lý chống lại Meta, TikTok, Snap và YouTube liên quan đến các cáo buộc gây hại cho trẻ em và thanh thiếu niên.

"Bà ấy cực kỳ thông minh và tôi nghĩ bà ấy luôn thăng hoa trong các vụ án đầy thách thức," luật sư Berman nói. "Không phải lúc nào tôi cũng đồng ý với bà ấy trong những vụ tôi không thắng. Nhưng tôi biết chắc chắn rằng bà ấy rất thông minh."