Thương mại điện tử 2026 - 2030: Tăng trưởng nhanh phải đi cùng chuẩn hóa và minh bạch

Giai đoạn 2026 - 2030, Việt Nam đặt mục tiêu đưa doanh số bán lẻ thương mại điện tử (TMĐT) tăng trưởng 20 - 30% mỗi năm và chiếm 20% tổng mức bán lẻ hàng hóa vào năm 2030. Tuy nhiên, khác với giai đoạn phát triển “nóng” trước đây, TMĐT trong giai đoạn mới được định hình trên nền tảng chuẩn hóa, minh bạch và phát triển bền vững.

Ông Hoàng Ninh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương)

Trong tiến trình hoàn thiện thể chế và chuẩn hóa thị trường, Luật Thương mại điện tử dự kiến có hiệu lực từ năm 2026 được xem là bước ngoặt quan trọng, tạo hành lang pháp lý mới, siết chặt kỷ cương thị trường và định hình mô hình phát triển TMĐT theo hướng lành mạnh, minh bạch, có trách nhiệm.

Xoay quanh các động lực tăng trưởng, chương trình hỗ trợ doanh nghiệp và cơ chế phối hợp liên ngành trong giai đoạn mới, Tạp chí Thương Trường đã có cuộc trao đổi với ông Hoàng Ninh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương).

Phóng viên: Thưa ông, để đạt mục tiêu đưa doanh số bán lẻ TMĐT tăng trưởng 20 - 30% mỗi năm và chiếm 20% tổng mức bán lẻ hàng hóa cả nước vào năm 2030, theo Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, đâu sẽ là những động lực then chốt thúc đẩy thị trường trong giai đoạn 2026 - 2030?

Ông Hoàng Ninh: Giai đoạn 2021 - 2025, TMĐT tại Việt Nam được thúc đẩy phát triển theo hướng phổ cập và mở rộng quy mô thị trường, với khoảng 55% dân số tham gia mua sắm trực tuyến, tốc độ tăng trưởng trung bình đạt 20 - 25%/năm, chiếm khoảng 10% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng. Hạ tầng số, các nền tảng TMĐT và hệ thống thanh toán không dùng tiền mặt từng bước được hoàn thiện, tạo nền tảng quan trọng hỗ trợ người tiêu dùng và doanh nghiệp tham gia hiệu quả vào môi trường mua sắm trực tuyến.

Từ chủ trương, định hướng của Đảng, Nhà nước và thực tiễn phát triển của thị trường, mục tiêu phát triển TMĐT quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 được xác định theo hướng xanh, tuần hoàn và bền vững, chuyển trọng tâm từ mở rộng quy mô sang nâng cao chất lượng, hiệu quả và bao trùm. Cụ thể, đến năm 2030 phấn đấu 70% dân số trưởng thành tham gia mua sắm trực tuyến; 100% giao dịch trên nền tảng số được lập hóa đơn điện tử; chi phí giao hàng chặng cuối giảm xuống còn 8 -15% doanh thu; đồng thời quy mô thị trường TMĐT tại các địa phương ngoài Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh chiếm khoảng 50% tổng giao dịch B2C, góp phần thúc đẩy phát triển TMĐT cân bằng giữa các vùng, miền.

PV: Vậy theo ông, đâu là những động lực then chốt thúc đẩy phát triển thị trường TMĐT giai đoạn 2026 – 2030?

Ông Hoàng Ninh: Những động lực then chốt thúc đẩy phát triển thị trường TMĐT giai đoạn 2026 - 2030:

Thứ nhất, thể chế và chính sách tiếp tục được khai thông mạnh mẽ, tạo nền tảng ổn định và dư địa phát triển dài hạn cho thị trường TMĐT. Thời gian gần đây, Bộ Chính trị đã ban hành nhiều nghị quyết quan trọng, hình thành khung chủ trương xuyên suốt, đồng bộ, hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư, đổi mới mô hình kinh doanh và mở rộng thị trường trên môi trường số. Tiêu biểu như Nghị quyết 57 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết 59 về hội nhập quốc tế trong tình hình mới; Nghị quyết 66 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật; Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân; Nghị quyết 71 về phát triển giáo dục và đào tạo. Các chủ trương này không chỉ tháo gỡ “điểm nghẽn” thể chế mà còn tạo hành lang pháp lý rõ ràng, ổn định để TMĐT phát triển theo hướng dài hạn, bền vững.

Thứ hai, hạ tầng số và các nền tảng số liên thông, đồng bộ tiếp tục là động lực quan trọng. Việc đầu tư hoàn thiện hạ tầng viễn thông, trung tâm dữ liệu, nền tảng số dùng chung và cơ sở dữ liệu quốc gia, cùng với khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các hệ thống, giúp doanh nghiệp vận hành thuận lợi hơn trên môi trường số, giảm chi phí tuân thủ, tối ưu quy trình kinh doanh và nâng cao năng suất, hiệu quả hoạt động TMĐT.

Thứ ba, minh bạch hóa giao dịch và tăng cường bảo vệ người tiêu dùng là điều kiện tiên quyết để TMĐT phát triển bền vững trong giai đoạn mới. Việc Luật TMĐT được ban hành đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng nhằm chuẩn hóa hoạt động giao dịch, làm rõ trách nhiệm của các chủ thể tham gia thị trường và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng. Trên cơ sở đó, việc thúc đẩy sử dụng hóa đơn điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt và các cơ chế truy vết giao dịch sẽ góp phần giảm rủi ro gian lận, nâng cao niềm tin thị trường và củng cố nền tảng phát triển TMĐT lành mạnh, minh bạch.

Thứ tư, phát triển các dịch vụ hỗ trợ thị trường và mở rộng không gian phát triển TMĐT tiếp tục là động lực then chốt giai đoạn 2026 - 2030. Hạ tầng logistics ngày càng được hoàn thiện sẽ giúp giảm chi phí giao nhận, nâng cao chất lượng dịch vụ và rút ngắn thời gian giao hàng. Bên cạnh đó, tăng cường liên kết vùng sẽ phát huy lợi thế so sánh của từng địa phương, thúc đẩy hình thành các chuỗi cung ứng TMĐT liên vùng, liên ngành. Đồng thời, đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong TMĐT sẽ tạo điều kiện kết nối với các nền tảng, đối tác nước ngoài, mở rộng kênh tiêu thụ, hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào thị trường TMĐT xuyên biên giới và chuỗi giá trị toàn cầu.

PV: Việc đạt tốc độ tăng trưởng 20 - 30% mỗi năm không chỉ phụ thuộc vào thị trường mà còn vào khả năng tham gia của doanh nghiệp. Cục dự kiến triển khai những chương trình hỗ trợ nào nhằm nâng cao năng lực số, mở rộng kênh bán hàng online và thúc đẩy chuyển đổi số trong doanh nghiệp vừa và nhỏ?

Ông Hoàng Ninh: Để thực hiện mục tiêu tăng trưởng TMĐT từ 20 - 30%/năm đến năm 2030, nâng cao năng lực của doanh nghiệp được xác định là yếu tố trung tâm, mang tính then chốt. Trong giai đoạn 2026 - 2030, Bộ Công Thương tập trung tổ chức triển khai 05 nhóm nhiệm vụ trọng tâm, nhằm hỗ trợ doanh nghiệp phát triển bền vững, mở rộng quy mô và nâng cao năng lực cạnh tranh trên môi trường số, cụ thể như sau:

Một là, nâng cao năng lực số và năng lực vận hành hoạt động TMĐT của doanh nghiệp. Tổ chức các chương trình đào tạo, tư vấn chuyên sâu theo ngành hàng, gắn với chuẩn đầu ra cụ thể về vận hành gian hàng trên sàn TMĐT, marketing số, quản trị đơn hàng kho vận, chăm sóc khách hàng và tuân thủ quy định pháp luật. Đồng thời, tăng cường hoạt động thực hành, trải nghiệm trực tiếp thông qua hợp tác với các nền tảng và sàn TMĐT nhằm giúp doanh nghiệp nhanh chóng áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

Hai là, hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng thị trường và đa dạng hóa kênh bán hàng. Triển khai các hoạt động kết nối cung cầu, tổ chức tuần hàng, phiên kết nối theo vùng, theo ngành hàng; hỗ trợ doanh nghiệp phát triển mô hình bán hàng đa kênh, kết hợp giữa trực tuyến và trực tiếp, từng bước tham gia TMĐT xuyên biên giới, mở rộng thị trường tiêu thụ trong và ngoài nước.

Ba là, hướng dẫn doanh nghiệp chuẩn hóa sản phẩm, truy xuất nguồn gốc và phát triển thương hiệu. Hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các yêu cầu về tiêu chuẩn, chất lượng sản phẩm, bao bì nhãn mác, nội dung số; thúc đẩy ứng dụng truy xuất nguồn gốc, minh bạch thông tin sản phẩm. Đồng thời, khuyến khích xây dựng và phát triển các mô hình sản phẩm chủ lực theo vùng, theo ngành hàng nhằm nâng cao giá trị gia tăng, khả năng nhận diện và sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên môi trường số.

Bốn là, kết nối hệ sinh thái dịch vụ hỗ trợ TMĐT nhằm giảm chi phí cho doanh nghiệp. Tăng cường kết nối doanh nghiệp với các đơn vị cung cấp dịch vụ logistics, thanh toán số và giải pháp quản trị doanh nghiệp; hỗ trợ tối ưu hóa chi phí giao nhận, chi phí vận hành, rút ngắn thời gian xử lý đơn hàng và nâng cao chất lượng chuỗi cung ứng phục vụ hoạt động TMĐT.

Năm là, củng cố môi trường kinh doanh TMĐT an toàn, minh bạch và bền vững. Đẩy mạnh công tác truyền thông, phổ biến quy định pháp luật, hướng dẫn doanh nghiệp tuân thủ, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và phòng, chống gian lận trên môi trường số. Đồng thời, thúc đẩy phát triển các cơ chế, nền tảng hỗ trợ giao dịch an toàn, tạo điều kiện để doanh nghiệp mở rộng quy mô, cạnh tranh bình đẳng, minh bạch, hướng tới phát triển TMĐT bền vững trong dài hạn.

PV: Để bảo đảm tăng trưởng TMĐT mang tính bền vững, những thách thức về logistics, gian lận, tiêu chuẩn chất lượng và nền tảng xuyên biên giới cần được xử lý đồng bộ. Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số sẽ triển khai cơ chế phối hợp liên ngành ra sao để nâng cao tính minh bạch và ổn định của thị trường?

Ông Hoàng Ninh: Trong thời gian qua, chúng tôi đã chủ động, tăng cường phối hợp liên ngành nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động TMĐT, qua đó góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định và phát triển bền vững. Trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ được giao, Cục đã phối hợp với các cơ quan quản lý chuyên ngành triển khai nhiều hoạt động cụ thể:

Thứ nhất, tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu phục vụ công tác quản lý thuế và hậu kiểm. Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số đã thực hiện kết nối, chia sẻ dữ liệu liên quan đến hơn 900 sàn giao dịch TMĐT và khoảng 40.600 nền tảng TMĐT bán hàng với cơ quan thuế. Thông qua việc phối hợp rà soát, đối chiếu dữ liệu, đã chấm dứt hoạt động cung cấp dịch vụ TMĐT đối với hơn 120 website và 48 ứng dụng không còn hoạt động hoặc không thực hiện nghĩa vụ khai báo với cơ quan thuế theo quy định.

Thứ hai, phối hợp với lực lượng Công an và Quản lý thị trường trong công tác phát hiện, xử lý vi phạm pháp luật. Trong năm 2025, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số đã cung cấp thông tin liên quan đến gần 300 website và ứng dụng TMĐT có dấu hiệu vi phạm pháp luật để phục vụ công tác điều tra, xác minh và xử lý theo thẩm quyền, góp phần phòng ngừa và răn đe các hành vi vi phạm trên môi trường số.

Thứ ba, phối hợp với các cơ quan quản lý chuyên ngành trong lĩnh vực y tế và an toàn thực phẩm. Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số đã phối hợp chặt chẽ với Cục Quản lý Dược và Cục An toàn thực phẩm trong việc yêu cầu các sàn TMĐT rà soát, gỡ bỏ các sản phẩm vi phạm thuộc nhóm thuốc, mỹ phẩm, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và các sản phẩm có nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng.

Thứ tư, phối hợp với cơ quan Hải quan trong quản lý TMĐT xuyên biên giới. Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số đã phối hợp với Cục Hải quan nhằm ngăn chặn việc nhập khẩu các sản phẩm được kinh doanh trên nền tảng TMĐT xuyên biên giới nhưng chưa đáp ứng đầy đủ quy định pháp luật của Việt Nam, góp phần phòng ngừa hàng hóa vi phạm, bảo vệ thị trường trong nước và quyền lợi người tiêu dùng.

PV: Ông có thể chia sẻ trong thời gian tới, nhiệm vụ của Cục sẽ rất nặng nề, vậy Cục sẽ có kế hoạch phối hợp với các bộ, ban, ngành ra sao?

Ông Hoàng Ninh: Năm 2026 sẽ đánh dấu bước chuyển quan trọng khi Luật TMĐT chính thức có hiệu lực, với kỳ vọng hình thành hành lang pháp lý chặt chẽ, hiện đại, phù hợp thực tiễn, tạo nền tảng cho TMĐT Việt Nam phát triển minh bạch, an toàn và bền vững trong bối cảnh chuyển đổi số ngày càng sâu rộng.

Trên cơ sở đó, trong thời gian tới, dự kiến tập trung triển khai một số nội dung phối hợp trọng tâm như sau:

Thứ nhất, phối hợp với các cơ quan chuyên môn của Bộ Công an hướng dẫn các chủ quản nền tảng TMĐT trung gian thực hiện định danh người bán bằng phương thức điện tử, nhằm minh bạch hóa thông tin người bán, tăng khả năng truy vết và xử lý khi phát sinh vi phạm pháp luật.

Thứ hai, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chuyên môn của Bộ Tài chính trong công tác quản lý thu thuế đối với người bán trên các nền tảng TMĐT trung gian; đồng thời ngăn chặn việc thông quan đối với các nền tảng TMĐT xuyên biên giới không tuân thủ quy định pháp luật của Việt Nam.

Thứ ba, đẩy mạnh trao đổi, chia sẻ thông tin với các cơ quan chuyên môn của Bộ Y tế đối với các sản phẩm thuốc, mỹ phẩm, thực phẩm bảo vệ sức khỏe không bảo đảm điều kiện sản xuất, lưu hành, qua đó phối hợp kịp thời với các nền tảng TMĐT để ngăn chặn ngay từ khâu đăng bán.

Thứ tư, xây dựng Hệ thống quản lý hoạt động TMĐT, cơ sở dữ liệu TMĐT, thực hiện kết nối, liên thông và chia sẻ dữ liệu với các bộ, cơ quan ngang bộ và địa phương, bảo đảm phục vụ hiệu quả công tác quản lý theo ngành, lĩnh vực và địa bàn.

Thứ năm, tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành liên quan trong công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về TMĐT, nhằm nâng cao nhận thức, ý thức tuân thủ pháp luật của người bán và người tiêu dùng, đồng thời góp phần khơi dậy tinh thần ưu tiên sử dụng hàng hóa trong nước có chất lượng, thúc đẩy TMĐT phát triển lành mạnh, bền vững.

PV: Trân trọng cảm ơn Ông đã dành thời gian trả lời phỏng vấn. Nhân dịp Xuân Bính Ngọ 2026, chúc Ông và Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số một năm mới An khang – Thịnh vượng!