Từ độc lập dân tộc đến tự chủ và chủ quyền trên không gian số

Mùa thu năm 1945, bản Tuyên ngôn Độc lập vang lên trên quảng trường Ba Đình đã khẳng định quyền tự do, độc lập thiêng liêng của dân tộc Việt Nam. Tròn 81 năm nhìn lại, dòng chảy độc lập ấy chưa bao giờ ngưng nghỉ. Trong kỷ nguyên bùng nổ của AI và không gian mạng, cuộc chiến bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ đã mang một diện mạo mới. Muốn giữ vững nền độc lập thực sự trong kỷ nguyên mới, Việt Nam bắt buộc phải làm chủ không gian số.

Ảnh minh họa do AI tạo

Mở rộng nội hàm của độc lập tự chủ

Lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam là lịch sử của những cuộc đấu tranh không ngơi nghỉ để bảo vệ chủ quyền. Ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tuyên bố với thế giới về một Việt Nam tự do và độc lập. Giá trị cốt lõi của Tuyên ngôn Độc lập năm ấy trước hết là quyền tự quyết vận mệnh dân tộc trên từng tấc đất, thước biển, khoảng trời của Tổ quốc.

Thế nhưng, lịch sử luôn vận động liên tục. Mỗi thời đại đều đặt ra một định nghĩa hoàn chỉnh hơn về năng lực tự chủ và độc lập của một quốc gia.

Nếu như ở thế kỷ trước, độc lập được đo bằng việc đánh đuổi ách thống trị ngoại xâm, bảo vệ toàn vẹn đất liền, hải đảo và không phận, thì bước sang giai đoạn phát triển hiện đại, không gian sống và hoạt động của con người đã mở rộng mạnh mẽ trên môi trường số. Đây là môi trường gắn liền, đan cài và ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh, kinh tế và đời sống xã hội của mỗi quốc gia.

Một dân tộc chỉ có thể giữ vững độc lập toàn diện khi làm chủ được môi trường phát triển mới này.

Bản chất của chủ quyền số

Lập luận chính luận đòi hỏi phải nhìn thẳng vào bản chất: Chủ quyền trên không gian số không phải là một thuật ngữ lý thuyết, mà là yêu cầu cấp thiết gắn liền với sự phát triển bền vững của đất nước.

Dữ liệu là tài nguyên chiến lược: Dữ liệu quốc gia quyết định sự sống còn của nền kinh tế số và sự an toàn thông tin. Khi dữ liệu hành vi, tư duy, tài chính, y tế và nhân sự của hơn 100 triệu người dân không được quản trị an toàn, quốc gia đó đối mặt với rủi ro bị can thiệp và khai thác thông tin từ xa.

Hạ tầng mạng là mạch máu vận hành: Một quốc gia không chủ động được phần mềm nền tảng, hệ điều hành và các giải pháp an toàn thông tin sẽ luôn ở thế thụ động. Chỉ cần một sự cố gián đoạn hạ tầng hoặc thay đổi chính sách từ các nhà cung cấp nền tảng, toàn bộ hệ thống giao thông, tài chính, năng lượng và quản trị hành chính đều có thể chịu ảnh hưởng dây chuyền.

Độc lập về chính trị và kinh tế đòi hỏi phải có một nền móng công nghệ vững chắc do chính người Việt làm chủ.

Tự lực - Tự cường: Mệnh lệnh hành động của kỷ nguyên mới

Tinh thần Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là bài học vô giá về việc chủ động quyết định vận mệnh của mình. Trải qua 81 năm, bài học ấy phải được cụ thể hóa thành quyết tâm: Đem trí tuệ và công nghệ Việt Nam để tự chủ và bảo vệ không gian số Việt Nam.

Tự chủ trên không gian số không phải là tự khép kín, mà là năng lực chủ động hội nhập từ vị thế tự cường:

Làm chủ công nghệ lõi và hạ tầng do Việt Nam sản xuất: Phải kiên quyết xây dựng các nền tảng số quốc gia, hạ tầng dữ liệu dùng chung, phát triển trí tuệ nhân tạo và an toàn thông tin dựa trên năng lực nội sinh. Các tập đoàn công nghệ trong nước phải đảm nhận sứ mệnh tiên phong xây dựng năng lực số quốc gia.

Xây dựng thể chế và hành lang pháp lý vững chắc: Hoàn thiện hệ thống pháp luật để bảo vệ dữ liệu người Việt, đảm bảo mọi nền tảng hoạt động trên lãnh thổ đều tuân thủ quy định pháp luật Việt Nam.

Đào tạo thế hệ công dân số bản lĩnh: An toàn thông tin bắt đầu từ nhận thức của mỗi cá nhân. Một thế hệ công dân số có tư duy phản biện, có khả năng tự đề kháng trước thông tin sai lệch và biết sử dụng công nghệ để phụng sự đất nước chính là lớp lá chắn vững chắc nhất.

Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: "Không có gì quý hơn độc lập, tự do". Lời tuyên ngôn ấy luôn là kim nam chỉ nam qua mọi thời kỳ.

Nếu 81 năm trước, các thế hệ đi trước đã hy sinh để giành lại nền độc lập, xác lập ranh giới quốc gia; thì ngày nay, thế hệ hiện tại có trách nhiệm bảo vệ và phát triển nền độc lập ấy bằng tri thức, công nghệ và bản lĩnh số.

Tự chủ công nghệ, xác lập vững chắc chủ quyền trên không gian số chính là sự tiếp nối truyền thống giữ nước, tạo nền tảng vững chắc để Việt Nam tự tin bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc./.