Vì sao vụ Getty Images kiện Stability AI chưa thể giải đáp toàn bộ vấn đề bản quyền AI tại Anh?

20:29, 15/11/2026

Phán quyết phúc thẩm trong vụ Getty Images kiện Stability AI được kỳ vọng làm rõ một số vấn đề pháp lý quan trọng, nhưng khó giải quyết triệt để những tranh cãi về cách luật bản quyền Anh áp dụng đối với các hệ thống trí tuệ nhân tạo tạo sinh (GenAI).

Vụ kiện giữa Getty Images và Stability AI tiếp tục thu hút sự chú ý của giới sáng tạo nội dung và ngành công nghiệp trí tuệ nhân tạo (AI), khi Getty Images đưa tranh chấp lên Tòa Phúc thẩm Anh và xứ Wales, đề nghị xem xét lại phán quyết của Tòa Thượng thẩm trước đó.

Phiên phúc thẩm diễn ra ngày 11/11, tập trung vào cáo buộc Stability AI xâm phạm quyền tác giả đối với các hình ảnh thuộc sở hữu của Getty Images tại Anh. Tuy nhiên, dù kết quả xét xử có thể tạo ra những hướng dẫn pháp lý đáng chú ý, giới sáng tạo và các nhà phát triển AI không nên kỳ vọng phán quyết này sẽ trả lời toàn bộ câu hỏi về việc áp dụng luật bản quyền đối với công nghệ AI tạo sinh.

CHoP_Insight_UK-High-Court-Getty-Stability_feature-768x432

Vì sao vụ Getty Images kiện Stability AI chưa thể giải đáp toàn bộ vấn đề bản quyền AI tại Anh? 

Những khoảng trống trong vấn đề xâm phạm bản quyền trực tiếp

Getty Images cho rằng Stability AI đã sử dụng trái phép các hình ảnh được bảo hộ quyền tác giả của công ty để huấn luyện hệ thống AI Stable Diffusion.

Tuy nhiên, trở ngại lớn mà Getty Images gặp phải tại Tòa Thượng thẩm là không thể chứng minh quá trình huấn luyện mô hình diễn ra trên lãnh thổ Anh. Điều này khiến các yêu cầu về hành vi xâm phạm bản quyền trực tiếp theo pháp luật Anh không thể được tiếp tục xem xét.

Theo Đạo luật Bản quyền, Kiểu dáng và Bằng sáng chế năm 1988 (CDPA), hành vi xâm phạm bản quyền trực tiếp có thể bao gồm nhiều dạng vi phạm, trong đó có sao chép trái phép hoặc truyền đạt tác phẩm được bảo hộ tới công chúng. Tuy nhiên, để xác lập trách nhiệm theo quy định này, hành vi bị cáo buộc vi phạm phải diễn ra tại Anh.

Trong quá trình xét xử, Stability AI phản đối các cáo buộc xâm phạm trực tiếp, với lập luận rằng hoạt động huấn luyện Stable Diffusion không diễn ra tại Anh. Do Getty Images không có đủ bằng chứng chứng minh điều ngược lại, công ty đã rút các yêu cầu liên quan đến hành vi xâm phạm trực tiếp ngay trong phiên tòa, chuyển trọng tâm sang những căn cứ pháp lý khác.

Việc rút yêu cầu này để lại một vấn đề chưa được giải quyết: Nếu hoạt động huấn luyện mô hình AI thực sự diễn ra tại Anh và sử dụng tác phẩm có bản quyền mà không được phép, liệu hành vi đó có cấu thành xâm phạm bản quyền trực tiếp hay không?

Đến nay, các tòa án Anh chưa đưa ra kết luận xác nhận vấn đề này. Đáng chú ý, đây cũng không phải nội dung dự kiến được giải quyết trong phiên phúc thẩm vụ Getty Images, đồng nghĩa với việc chủ sở hữu quyền tác giả vẫn phải đối mặt với sự thiếu chắc chắn về cơ sở pháp lý để bảo vệ tác phẩm trước hoạt động huấn luyện AI.

Xâm phạm bản quyền thứ cấp, trọng tâm của phiên phúc thẩm

Sau khi rút các cáo buộc xâm phạm trực tiếp, Getty Images tiếp tục theo đuổi yêu cầu xác định trách nhiệm của Stability AI đối với hành vi xâm phạm bản quyền thứ cấp. Đây chính là nội dung trọng tâm của phiên phúc thẩm.

Khác với quy định về xâm phạm trực tiếp, các quy định về xâm phạm thứ cấp trong CDPA đề cập đến những hành vi tiếp theo liên quan đến bản sao vi phạm, tạo cơ sở để chủ sở hữu quyền tác giả yêu cầu xử lý những chủ thể nhập khẩu, sở hữu, tiếp thị, bán hoặc phân phối một “vật phẩm” (article) có chứa “bản sao vi phạm” (infringing copy) tác phẩm được bảo hộ.

Phán quyết của Tòa Thượng thẩm trước đó đã đưa ra một số hướng dẫn đáng chú ý về cách áp dụng các quy định này trong bối cảnh AI.

Trước hết, tòa bác bỏ lập luận của Stability AI cho rằng khái niệm “vật phẩm” chỉ áp dụng đối với những vật thể hữu hình. Đây là điểm có lợi cho các chủ sở hữu quyền tác giả, bởi nó làm rõ rằng quy định về xâm phạm thứ cấp có thể áp dụng đối với phần mềm, trong đó có các hệ thống AI, chứ không chỉ giới hạn ở những bản sao vi phạm tồn tại trong sách hoặc các phương tiện vật lý khác.

Tuy nhiên, Getty Images lại không đáp ứng được một điều kiện pháp lý quan trọng khác.

Thẩm phán Joanna Smith cho rằng hai khái niệm “vật phẩm” và “bản sao vi phạm” không thể được xem xét tách rời. Theo đó, để xác lập hành vi xâm phạm bản quyền thứ cấp, cần chứng minh chính “vật phẩm” đó cấu thành một “bản sao vi phạm”.

Trong vụ việc này, tòa xác định Stable Diffusion không đáp ứng điều kiện trên. Theo nhận định của thẩm phán, một mô hình AI chỉ có thể được coi là “bản sao vi phạm” nếu tại một thời điểm nào đó, mô hình có chứa bản sao, dù là bản sao được lưu trữ lâu dài hay tạm thời, của những tác phẩm có bản quyền được sử dụng để huấn luyện.

Khó khăn đối với Getty Images xuất phát từ một tình tiết đã được hai bên thống nhất trong quá trình xét xử: Stable Diffusion không trực tiếp lưu trữ dữ liệu được sử dụng để huấn luyện mô hình. Thỏa thuận này được đưa ra sau khi các bên cung cấp chứng cứ chuyên môn.

Do hệ thống AI không lưu trữ dữ liệu huấn luyện, Tòa Thượng thẩm kết luận không có cơ sở xác định các hình ảnh của Getty Images tồn tại dưới dạng “bản sao vi phạm” bên trong Stable Diffusion.

Tranh luận về khả năng ghi nhớ dữ liệu của mô hình AI

Nhận định của Tòa Thượng thẩm chạm tới một trong những vấn đề phức tạp nhất trong tranh luận về bản quyền AI hiện nay: Các hệ thống AI tạo sinh thực sự lưu giữ và tái tạo dữ liệu huấn luyện theo cách nào?

Giới chuyên gia chưa có sự thống nhất về vấn đề này. Một nghiên cứu của các học giả Đại học Stanford cho rằng có thể trích xuất một lượng lớn dữ liệu huấn luyện được bảo hộ bản quyền từ các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) đang được triển khai thực tế. Nghiên cứu dẫn lại những công trình trước đó cho thấy dữ liệu huấn luyện có thể được mô hình ghi nhớ và mã hóa trong các trọng số của mô hình.

Những quan điểm khác nhau về cơ chế lưu giữ dữ liệu đã dẫn đến các cách tiếp cận khác nhau trong những vụ tranh chấp bản quyền AI tại nhiều quốc gia.

Tại Đức, Tòa án khu vực Munich gần đây đã đứng về phía tổ chức cấp phép bản quyền âm nhạc GEMA trong hai vụ kiện liên quan đến các nhà cung cấp AI. Tòa án cho rằng những tác phẩm có bản quyền được sử dụng trong quá trình huấn luyện vẫn có thể tồn tại bên trong mô hình AI thông qua cơ chế ghi nhớ có hệ thống.

Trong khi đó, một cố vấn của Tòa án Công lý Liên minh châu Âu (CJEU) gần đây lại đặt vấn đề đối với quan điểm cho rằng dữ liệu huấn luyện được lưu trữ hoặc ghi nhớ bên trong mô hình AI. Theo vị cố vấn này, khi một tác phẩm có bản quyền được tái tạo toàn bộ trong đầu ra của AI, nguyên nhân có thể là mô hình đã tiếp xúc quá nhiều lần với cùng một thông tin trong tập dữ liệu huấn luyện, sau đó tái tạo nội dung dựa trên sự kết hợp giữa quá trình học và xác suất thống kê.

Trong bối cảnh quan điểm của Tòa án Munich thu hút sự quan tâm, họa sĩ minh họa Axel Scheffler, người thực hiện hình ảnh cho bộ sách The Gruffalo, được cho là đang cân nhắc khởi kiện liên quan đến AI tại Đức.

Trở lại vụ Getty Images, do hai bên đã thống nhất rằng Stable Diffusion không lưu trữ dữ liệu huấn luyện, khả năng Tòa Phúc thẩm xem xét lại tình tiết này là rất hạn chế. Theo quy định tố tụng, những sự kiện đã được các bên thống nhất trước tòa sơ thẩm chỉ có thể được tranh luận lại trong những trường hợp rất giới hạn.

Vì vậy, phiên phúc thẩm nhiều khả năng sẽ tập trung đánh giá liệu thẩm phán Joanna Smith có áp dụng đúng các quy định pháp luật liên quan khi đưa ra phán quyết về hành vi xâm phạm thứ cấp hay không, thay vì giải quyết tận gốc vấn đề ghi nhớ dữ liệu của các mô hình AI.

Tại phiên sơ thẩm, Getty Images từng lập luận rằng việc công ty thừa nhận Stable Diffusion không lưu trữ dữ liệu huấn luyện không đồng nghĩa với việc các yêu cầu về xâm phạm thứ cấp phải bị bác bỏ. Công ty đưa ra cách diễn giải khác đối với quy định pháp luật, theo đó, hành vi xâm phạm thứ cấp có thể được xác lập nếu việc huấn luyện Stable Diffusion sẽ cấu thành hành vi xâm phạm bản quyền trong trường hợp hoạt động này diễn ra tại Anh.

Getty Images dự kiến tiếp tục đưa lập luận này ra trước Tòa Phúc thẩm như một vấn đề cần được giải thích về mặt pháp lý.

Áp lực cải cách luật bản quyền đối với Chính phủ Anh

Bên cạnh những tranh luận tại tòa án, vụ kiện Getty Images cũng làm gia tăng sức ép đối với các nhà hoạch định chính sách Anh trong việc xem xét lại khuôn khổ pháp luật về bản quyền trước sự phát triển của AI.

Một số ý kiến cho rằng phán quyết của Tòa Thượng thẩm đã bộc lộ khoảng trống tiềm ẩn trong hệ thống bảo hộ bản quyền của Anh khi áp dụng đối với công nghệ AI.

Báo cáo do Viện Đạo đức AI thuộc Đại học Oxford công bố tháng 10/2026, tập trung vào những nguy cơ đối với lĩnh vực sáng tạo của Anh và các giải pháp chính sách cần thiết, đã đề xuất một loạt thay đổi đối với khuôn khổ pháp luật hiện hành.

Báo cáo kêu gọi Chính phủ Anh cải cách các quy định về xâm phạm bản quyền trực tiếp và thứ cấp, nhằm bảo đảm các quy định này có thể xử lý phù hợp cách thức tác phẩm có bản quyền được sử dụng trong quá trình phát triển mô hình và sản phẩm AI.

Một đề xuất đáng chú ý là xây dựng cơ chế cấp phép có tính ràng buộc pháp lý, cho phép chủ sở hữu quyền tác giả thể hiện rõ sự cho phép, các điều kiện sử dụng và quyền từ chối đồng ý đối với việc khai thác tác phẩm của mình.

Báo cáo cũng đề nghị loại trừ rõ ràng các ngoại lệ liên quan đến khai phá văn bản và dữ liệu (text and data mining), cơ chế tự động cho phép từ chối (opt-out) và ngoại lệ nghiên cứu thương mại nếu những cơ chế này không đáp ứng các tiêu chuẩn bảo vệ quyền tác giả được đề xuất.

Theo đề xuất, mọi sản phẩm, mô hình hoặc dịch vụ được nhập khẩu vào hoặc cung cấp tại thị trường Anh đều phải có đầy đủ giấy phép và sự đồng ý cần thiết để sử dụng tác phẩm có bản quyền của Anh, bất kể nội dung đó được thu thập từ đâu.

Khung pháp lý mới cũng được đề xuất đi kèm nghĩa vụ minh bạch đối với các nhà cung cấp AI, thiết lập những hành vi vi phạm mới nhằm hỗ trợ thực thi quyền và thành lập cơ quan quản lý chuyên trách. Cơ quan này sẽ chịu trách nhiệm giám sát, thực thi các tiêu chuẩn pháp lý về quyền sở hữu, sự đồng ý, tính minh bạch, khả năng truy xuất nguồn gốc và công bố thông tin.

Tuy nhiên, Chính phủ Anh trước đó đã bày tỏ quan điểm không ủng hộ việc áp dụng một yêu cầu cấp phép rõ ràng và bắt buộc, do lo ngại chính sách này có thể khiến Anh giảm sức cạnh tranh đáng kể so với những khu vực pháp lý khác như Liên minh châu Âu (EU) và Mỹ trong việc thúc đẩy phát triển AI.

Tháng 3/2026, Chính phủ Anh cũng xác nhận không tiếp tục theo đuổi những phương án cải cách khác từng được đưa ra tham vấn, trong đó có cơ chế dựa trên nghĩa vụ minh bạch về việc sử dụng tác phẩm có bản quyền và quyền từ chối của chủ sở hữu. Thay vào đó, Chính phủ lựa chọn tiếp tục thu thập bằng chứng và theo dõi diễn biến tại các quốc gia khác trước khi quyết định bước đi tiếp theo.

Dù vậy, sức ép thay đổi chính sách đang gia tăng. Nghị sĩ Đảng Bảo thủ Damian Hinds đã trình một dự luật riêng tại Quốc hội Anh, nhằm yêu cầu các nhà xuất bản trực tuyến được cung cấp thông tin rõ ràng hơn về việc nội dung của họ bị các bot trực tuyến thu thập dữ liệu. Dự luật mang tên Automated Online Software (Access and Transparency) Bill dự kiến được đưa ra đọc lần thứ hai tại Hạ viện vào ngày 27/11.

Tranh chấp quốc tế có thể định hình lại cách tiếp cận của Anh

Sức ép đối với Chính phủ Anh không chỉ đến từ những tranh luận trong nước mà còn từ diễn biến pháp lý tại các quốc gia khác.

Mới đây, một tòa phúc thẩm tại Mỹ đã phán quyết rằng việc sử dụng tác phẩm có bản quyền mà không được phép để huấn luyện một công cụ tìm kiếm phục vụ nghiên cứu pháp lý có tích hợp AI không thuộc phạm vi ngoại lệ sử dụng hợp lý (fair use) trong luật bản quyền Mỹ.

Đặt cạnh các phán quyết của Tòa án khu vực Munich tại Đức và so sánh với phán quyết sơ thẩm trong vụ Getty Images, một số ý kiến có thể cho rằng khuôn khổ pháp luật hiện hành của Anh đang đặt chủ sở hữu quyền tác giả vào vị thế bất lợi hơn so với Mỹ và Đức, thậm chí có thể cả EU.

Trước đây, Chính phủ Anh kiên trì thận trọng với cải cách luật bản quyền và AI do không muốn ban hành các quy định đi chệch khỏi xu hướng quốc tế. Tuy nhiên, những người ủng hộ cải cách hiện cho rằng chính việc duy trì hiện trạng mới có nguy cơ khiến Anh trở nên khác biệt so với định hướng pháp lý đang hình thành tại các nền kinh tế lớn.

Trong bối cảnh đó, phán quyết phúc thẩm vụ Getty Images kiện Stability AI khó có thể làm thay đổi đáng kể những tranh luận chính sách hiện nay.

Chính phủ Anh cho biết dự định thúc đẩy sự đồng thuận quốc tế về các vấn đề AI khi đảm nhiệm chức Chủ tịch Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20) vào tháng 1/2027. Tuy nhiên, khi phần lớn thảo luận quốc tế về AI hiện tập trung vào vấn đề an ninh, vẫn chưa rõ bản quyền có trở thành nội dung trọng tâm trong chương trình nghị sự hay không, chưa kể khả năng đạt được đồng thuận giữa các nhà lãnh đạo.

Vụ việc vì thế không chỉ là tranh chấp giữa một công ty sở hữu kho hình ảnh lớn và một nhà phát triển AI, mà còn phản ánh thách thức rộng hơn đối với hệ thống pháp luật trong việc bảo vệ quyền tác giả trước những phương thức khai thác dữ liệu và tạo nội dung mới bằng trí tuệ nhân tạo.

theo Pinsent Mason