AI cũng cần phải mua bản quyền như con người?

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo đang làm lung lay mô hình kinh doanh phần mềm truyền thống, một lãnh đạo cấp cao của Microsoft đưa ra góc nhìn mới: Thay vì làm giảm doanh thu, AI có thể mở rộng thị trường bằng cách trở thành “người dùng” trả phí như con người.

Khi làn sóng AI ngày càng mạnh mẽ, nhiều nhà đầu tư bắt đầu lo ngại rằng mô hình “phần mềm dạng dịch vụ” (SaaS) dựa trên số lượng người dùng sẽ bị phá vỡ. Nếu AI giúp doanh nghiệp tinh giản nhân sự, số lượng giấy phép phần mềm bán ra cũng có thể sụt giảm đáng kể.

Tuy nhiên, Rajesh Jha, Phó Chủ tịch phụ trách Experiences & Devices của Microsoft, lại đưa ra một cách tiếp cận hoàn toàn khác: hãy coi các AI agent như những “nhân viên số” và tính phí bản quyền cho chính chúng.

Rajesh Jha, Phó Chủ tịch phụ trách Experiences & Devices của Microsoft 

Các tác nhân trí tuệ nhân tạo sẽ trở thành “người dùng số”

Theo ông Jha, trong tương lai gần, các AI agent (tác nhân trí tuệ nhân tạo) sẽ không chỉ là công cụ hỗ trợ mà sẽ hoạt động như những thực thể độc lập trong hệ thống doanh nghiệp. Mỗi agent có thể sở hữu tài khoản đăng nhập, hộp thư điện tử, quyền truy cập và vai trò riêng, tương tự một nhân viên thực thụ.

Điều này đồng nghĩa với việc mỗi AI agent cũng có thể trở thành một “seat”, tức một giấy phép sử dụng phần mềm phải trả phí.

Ông nhấn mạnh: tất cả những AI agent này đều là cơ hội gia tăng số lượng người dùng trả tiền.

Bài toán doanh thu: giảm người, tăng license?

Lập luận của Microsoft dựa trên một phép tính khá rõ ràng. Ví dụ, một doanh nghiệp có 20 nhân viên sẽ cần 20 giấy phép phần mềm. Nếu ứng dụng AI giúp giảm xuống còn 10 nhân viên, doanh thu phần mềm tưởng như sẽ giảm một nửa.

Nhưng nếu 10 nhân viên đó quản lý 50 AI agent, và mỗi agent cũng cần một giấy phép, tổng số “seat” lại tăng lên 60. Như vậy, thay vì giảm, doanh thu thậm chí còn có thể tăng mạnh.

Cách tiếp cận này được xem là lời giải cho nỗi lo mà giới công nghệ gọi là “Claude fears”, nỗi lo rằng các mô hình AI mạnh như Anthropic với sản phẩm Claude sẽ khiến nhu cầu phần mềm truyền thống sụt giảm.

Không phải ai cũng đồng tình

Dù vậy, không phải chuyên gia nào cũng tin vào viễn cảnh này. Một số ý kiến cho rằng AI có thể làm giảm đáng kể số người trực tiếp tương tác với phần mềm, từ đó kéo theo nhu cầu giấy phép giảm xuống.

Quan điểm này cho rằng trong tương lai, chỉ cần một người giám sát một hệ thống AI agent, thay vì cả một đội ngũ nhân sự, từ đó gây áp lực buộc các công ty phần mềm phải điều chỉnh mô hình giá.

Tương lai của SaaS sẽ ra sao?

Cuộc tranh luận cho thấy ngành phần mềm đang đứng trước một bước ngoặt lớn. Nếu mô hình “AI cũng phải mua bản quyền” trở thành hiện thực, SaaS có thể không những không suy giảm mà còn mở rộng quy mô theo cách chưa từng có.

Ngược lại, nếu AI giúp doanh nghiệp tối giản triệt để nhu cầu sử dụng phần mềm, toàn bộ cấu trúc định giá hiện tại có thể phải thay đổi.

Dù kịch bản nào xảy ra, một điều rõ ràng là: AI không chỉ thay đổi cách làm việc, mà còn đang định hình lại cả nền kinh tế phần mềm toàn cầu.