AI phát đi những “phát súng cảnh báo”, Trung Quốc chú ý hơn tới rủi ro an ninh quốc gia

Khả năng tấn công mạng ngày càng đáng lo ngại của các mô hình AI tiên tiến, cùng một loạt sự cố gần đây, đang khiến Trung Quốc mở rộng mối quan tâm từ những rủi ro xã hội trước mắt sang các vấn đề an ninh quốc gia…

Hợp tác giữa Trung Quốc và Mỹ trong đánh giá mức độ an toàn của các mô hình AI hoặc xây dựng hệ thống cảnh báo có thể bị cản trở bởi sự cạnh tranh gay gắt trong lĩnh vực này - Ảnh: AFP.

Trong khi giới nghiên cứu tại Mỹ ngày càng cảnh báo về những rủi ro dài hạn từ các hệ thống AI có khả năng tự cải thiện, Trung Quốc lâu nay tập trung nhiều hơn vào các vấn đề cụ thể như deepfake, bảo vệ trẻ em và việc sử dụng AI trong đời sống. Tuy nhiên, những bước tiến nhanh về năng lực của AI đang khiến cách tiếp cận này dần thay đổi.

Đáng chú ý, khả năng các mô hình AI tiên tiến được sử dụng để thực hiện những cuộc tấn công mạng phức tạp đang trở thành một mối quan tâm mới tại Bắc Kinh. Người đứng đầu cơ quan tình báo Trung Quốc trong tuần này cảnh báo AI có thể tạo ra những rủi ro đối với an ninh quốc gia.

TỪ RỦI RO XÃ HỘI ĐẾN AN NINH QUỐC GIA

Một trong những dấu hiệu cho thấy mối quan tâm đang thay đổi là vụ việc liên quan tới WeChat, ứng dụng được sử dụng rộng rãi tại Trung Quốc.

Gần đây, một nhóm nhỏ các lập trình viên tại California cho biết họ đã sử dụng AI để xây dựng một “con sâu” tấn công mạng. Nếu được triển khai, công cụ này có khả năng tự động khai thác lỗ hổng và xâm nhập một số lượng lớn tài khoản WeChat.

Sự việc cho thấy các mô hình AI không chỉ có thể được sử dụng để tạo nội dung hoặc hỗ trợ các công việc thông thường, mà còn có khả năng hỗ trợ những hoạt động tấn công mạng với quy mô và tốc độ lớn hơn.

Kevin Xu, nhà sáng lập quỹ đầu tư công nghệ Interconnected Capital tại Mỹ, nhận định các vấn đề an toàn AI ở Trung Quốc và Mỹ có nhiều điểm tương đồng hơn là khác biệt.

Tuy nhiên, theo ông Xu, khác với Mỹ, những vấn đề này tại Trung Quốc thường không trở thành chủ đề tranh luận công khai hoặc lan truyền rộng rãi trên mạng xã hội.

Đối với Chính phủ Trung Quốc, một trong những vấn đề đáng quan tâm nhất là sự xuất hiện của các “AI agent” có khả năng thực hiện nhiệm vụ mà không cần sự giám sát liên tục của con người.

Khi những hệ thống này ngày càng có khả năng tự lập kế hoạch, sử dụng công cụ và thực hiện nhiều bước liên tiếp, nguy cơ chúng bị lợi dụng cho các cuộc tấn công mạng cũng trở nên đáng chú ý hơn.

Brian Tse, Giám đốc điều hành Concordia AI, một công ty tư vấn tại Bắc Kinh chuyên về an toàn AI, cho rằng chính sách AI của Trung Quốc hiện tập trung nhiều hơn vào những tác động thực tế, đang diễn ra đối với xã hội và con người.

Theo ông, Bắc Kinh coi AI là một công nghệ đa dụng, tương tự điện hoặc ô tô, có khả năng tạo ra những lợi ích rất lớn cho xã hội và công nghiệp nhưng vẫn có thể được quản lý thông qua các quy định.

Tuy nhiên, những bước nhảy gần đây về năng lực của AI, các sự cố nổi bật đóng vai trò như những “phát súng cảnh báo”, cùng tốc độ phát triển nhanh nhờ tự động hóa đang khiến vấn đề an toàn AI được đặt ở vị trí cao hơn trong chương trình nghị sự.

CẠNH TRANH AI VÀ BÀI TOÁN HỢP TÁC AN TOÀN

Những rủi ro mới cũng đặt ra một bài toán khó đối với quan hệ Mỹ - Trung: hai nước vừa cạnh tranh quyết liệt về năng lực AI, vừa có những lợi ích chung trong việc kiểm soát các rủi ro do công nghệ này tạo ra.

Trong bối cảnh đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình được kỳ vọng thảo luận về những mối đe dọa từ AI đối với cả hai nước trong cuộc gặp trực tiếp dự định vào thứ Năm này.

Ông Sun Chenghao, thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và An ninh quốc tế của Đại học Thanh Hoa, nhận định Mỹ và Trung Quốc đang hình thành nhận thức thực tế và tương đồng hơn về những rủi ro AI. Điều này đồng thời làm gia tăng nhu cầu hợp tác giữa hai nước.

Một trong những lĩnh vực có thể hợp tác là xây dựng các phương thức đánh giá chung về mức độ an toàn của các mô hình AI, hoặc thiết lập hệ thống cảnh báo khi xảy ra những tình huống có nguy cơ gây khủng hoảng.

Tuy nhiên, sự cạnh tranh công nghệ gay gắt có thể trở thành trở ngại đối với những nỗ lực này.

Khi được hỏi về lời kêu gọi từ một số phòng thí nghiệm AI hàng đầu của Mỹ nhằm phối hợp làm chậm quá trình phát triển các công nghệ tiên tiến, ông Trump nói Mỹ đang dẫn đầu Trung Quốc về AI và ông muốn duy trì vị thế đó.

Ở chiều ngược lại, ông Sun cho rằng Trung Quốc lo ngại khái niệm “an ninh” có thể được sử dụng như một công cụ để hạn chế sự phát triển công nghệ của nước này.

Điều này tạo ra một nghịch lý: những rủi ro AI có thể thúc đẩy nhu cầu hợp tác giữa Mỹ và Trung Quốc, nhưng chính sự cạnh tranh về công nghệ cũng có thể khiến việc xây dựng các cơ chế hợp tác trở nên khó khăn hơn.

“PHÁT SÚNG CẢNH BÁO” TỪ NHỮNG KHẢ NĂNG MỚI CỦA AI

Một cảnh báo mạnh mẽ về những rủi ro dài hạn của AI gần đây đã làm dấy lên tranh luận trên toàn cầu. Một nhà nghiên cứu sau khi rời công ty khởi nghiệp AI Anthropic của Mỹ đã đăng trên mạng xã hội X cảnh báo về nguy cơ từ những hệ thống AI trong tương lai có khả năng tự cải thiện.

Tại Trung Quốc, cách tiếp cận hiện nay vẫn thiên về việc kiểm soát những tác động cụ thể. Chẳng hạn, nước này đã ban hành các quy định hạn chế việc tạo hình đại diện bằng AI mô phỏng hình ảnh một người mà không có sự đồng ý của người đó.

Tuy nhiên, những tiến bộ nhanh chóng về năng lực AI đang làm xuất hiện những dạng rủi ro mới.

Tại Thượng Hải, AFP ghi nhận người dân có cách nhìn khá thực tế về vấn đề này. Xie Zongbo, 42 tuổi, cho rằng không có công nghệ mới nào phát triển hoàn toàn suôn sẻ.

Theo ông, việc phát hiện một công cụ AI có khả năng tạo ra “con sâu” tấn công WeChat cũng có thể được nhìn nhận theo hướng tích cực, bởi việc xác định và khắc phục lỗ hổng cuối cùng sẽ góp phần nâng cao năng lực an ninh mạng.

Một nữ nhân viên ngành dược 50 tuổi, tự giới thiệu tên là Jenny, cũng cho rằng cần có các quy định chặt chẽ đối với AI. Theo bà, các doanh nghiệp khó có thể tự đặt ra những giới hạn cho chính mình nếu không có quy định bên ngoài. Bà lấy giao thông làm ví dụ: các tài xế sẽ không tự yêu cầu tất cả đèn giao thông chuyển sang màu đỏ.

Trong khi đó, Jia Zijian, nhà sáng lập Inspired AI tại Singapore, cho rằng một trong những mối quan tâm lớn nhất là khả năng các mô hình AI có năng lực cao học cách phá những mật khẩu phức tạp.

Nếu AI có thể dễ dàng phá các mật khẩu quan trọng hoặc mã khóa liên quan tới an ninh quốc gia, cả Trung Quốc và Mỹ đều có thể đứng trước những rủi ro tương tự.

Những diễn biến này cho thấy câu chuyện về an toàn AI đang dần dịch chuyển từ phạm vi quản lý nội dung và tác động xã hội sang một vấn đề rộng hơn liên quan tới an ninh mạng, an ninh quốc gia và cạnh tranh công nghệ.

Đối với Trung Quốc và Mỹ, thách thức không chỉ nằm ở việc phát triển những mô hình AI có năng lực cao hơn, mà còn là xây dựng các cơ chế đủ hiệu quả để nhận diện, cảnh báo và kiểm soát những rủi ro mới xuất hiện khi các hệ thống này ngày càng tự chủ.