Bán hàng không biên giới cơ hội đi cùng áp lực

Thương mại điện tử xuyên biên giới đang mở ra một chương mới cho nền kinh tế khi giúp hàng hóa nội địa vượt qua mọi rào cản địa lý để tiếp cận trực tiếp với người tiêu dùng toàn cầu. Đây không chỉ là cơ hội để các doanh nghiệp mở rộng quy mô thị trường mà còn là thách thức buộc họ phải chuyên nghiệp hóa quy trình vận hành nhằm nâng cao vị thế của thương hiệu quốc gia.

Triển lãm thương mại điện tử xuyên biên giới thu hút đông đảo doanh nghiệp tham gia, phản ánh nhu cầu kết nối thị trường và xuất khẩu số ngày càng gia tăng trong kỷ nguyên kinh tế số (Ảnh: IDEA)

Cơ hội từ thương mại điện tử xuyên biên giới

Theo Hội nghị Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD), thương mại điện tử đã trở thành một trong những động lực chính của kinh tế số toàn cầu, với giá trị giao dịch chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong tổng thương mại hàng hóa và dịch vụ. Trong bối cảnh đó, thương mại điện tử xuyên biên giới không chỉ mở ra cơ hội tăng trưởng cho doanh nghiệp mà còn đặt ra những thách thức mang tính cấu trúc về chính sách, logistics và quản trị rủi ro.

Cơ hội lớn nhất của thương mại điện tử xuyên biên giới nằm ở khả năng mở rộng thị trường với chi phí biên thấp. Trước đây, việc xuất khẩu hàng hóa đòi hỏi doanh nghiệp phải có hệ thống phân phối, đối tác nhập khẩu và hiểu biết sâu về thị trường sở tại. Thương mại điện tử xuyên biên giới đã làm giảm đáng kể các rào cản này. Thông qua các nền tảng quốc tế như Amazon, Alibaba hay eBay, một doanh nghiệp nhỏ cũng có thể tiếp cận hàng triệu người tiêu dùng tại nhiều quốc gia chỉ với một gian hàng trực tuyến và hệ thống thanh toán tích hợp.

Thương mại điện tử xuyên biên giới đặc biệt có ý nghĩa đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ. Nhóm doanh nghiệp này thường hạn chế về nguồn lực tài chính và kinh nghiệm xuất khẩu, nhưng lại có lợi thế về tính linh hoạt, khả năng đổi mới sản phẩm và tiếp cận nhanh các công cụ tiếp thị số. Thông qua kênh trực tuyến, họ có thể thử nghiệm sản phẩm ở các thị trường mới với quy mô nhỏ, điều chỉnh chiến lược dựa trên phản hồi của khách hàng và từng bước mở rộng hoạt động kinh doanh.

Một cơ hội quan trọng khác đến từ sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng toàn cầu. Người tiêu dùng ngày càng quen thuộc với việc mua hàng từ nước ngoài, đặc biệt là các sản phẩm có tính khác biệt về mẫu mã, văn hóa hoặc giá cả. Theo khảo sát của UNCTAD về thương mại điện tử người tiêu dùng, tỷ lệ người mua sắm trực tuyến từng thực hiện giao dịch xuyên biên giới đã tăng đều qua các năm, đặc biệt tại châu Âu và khu vực châu Á Thái Bình Dương. Xu hướng này tạo điều kiện cho các sản phẩm mang bản sắc địa phương như thủ công mỹ nghệ, thời trang, thực phẩm chế biến hoặc sản phẩm sáng tạo tiếp cận thị trường toàn cầu.

Về mặt công nghệ, sự phát triển của logistics xuyên biên giới và các giải pháp thanh toán số đã củng cố nền tảng cho thương mại điện tử xuyên biên giới. Các hệ thống quản lý kho trung gian, theo dõi vận đơn theo thời gian thực và tự động hóa khai báo hải quan giúp rút ngắn thời gian giao hàng và tăng độ tin cậy. Đồng thời, các cổng thanh toán quốc tế cho phép xử lý nhiều loại tiền tệ và phương thức thanh toán địa phương, từ thẻ quốc tế đến ví điện tử. Những yếu tố này làm giảm đáng kể chi phí giao dịch và nâng cao trải nghiệm người mua.

Đối với các nền kinh tế đang phát triển, trong đó có Việt Nam, thương mại điện tử xuyên biên giới còn mang ý nghĩa chiến lược trong quá trình tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Thay vì chỉ xuất khẩu nguyên liệu thô hoặc gia công cho các thương hiệu nước ngoài, doanh nghiệp có thể xây dựng thương hiệu riêng và tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng cuối cùng. Cách tiếp cận này giúp tăng giá trị gia tăng, cải thiện năng lực cạnh tranh và thúc đẩy quá trình chuyển đổi số của nền kinh tế.

Những thách thức mang tính cấu trúc

Bên cạnh cơ hội, thương mại điện tử xuyên biên giới cũng đối mặt với hàng loạt thách thức phức tạp và đa chiều. Một trong những thách thức lớn nhất là vấn đề chính sách và pháp lý. Mỗi quốc gia có hệ thống luật pháp riêng liên quan đến thuế, hải quan, bảo vệ người tiêu dùng và quản lý dữ liệu. Khi doanh nghiệp bán hàng xuyên biên giới, họ đồng thời chịu sự điều chỉnh của nhiều khuôn khổ pháp lý khác nhau. Theo WTO, sự thiếu hài hòa trong quy định là một trong những rào cản chính đối với thương mại điện tử quốc tế.

Vấn đề thuế và hải quan luôn đặc biệt nhạy cảm. Nhiều quốc gia đang xem xét lại cách đánh thuế đối với các bưu kiện thương mại điện tử giá trị thấp nhằm đảm bảo công bằng giữa hàng nhập khẩu qua kênh trực tuyến và hàng hóa nhập khẩu truyền thống. Các báo cáo của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) cho thấy xu hướng siết chặt quản lý thuế đối với thương mại điện tử xuyên biên giới đang gia tăng, kéo theo chi phí tuân thủ cao hơn cho doanh nghiệp. Đối với doanh nghiệp nhỏ, chi phí này có thể làm xói mòn lợi nhuận và giảm sức cạnh tranh.

Logistics cũng là một thách thức mang tính then chốt khác. Mặc dù hạ tầng vận chuyển quốc tế đã có nhiều cải thiện, chi phí giao hàng xuyên biên giới vẫn cao hơn đáng kể so với giao hàng trong nước. Thời gian vận chuyển kéo dài, thủ tục hoàn trả phức tạp và rủi ro thất lạc hàng hóa ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm khách hàng. Theo các nghiên cứu của Ngân hàng thế giới (WB), logistics là yếu tố quyết định khả năng mở rộng của thương mại điện tử xuyên biên giới, đặc biệt đối với các mặt hàng có giá trị thấp hoặc vòng đời sản phẩm ngắn.

Vấn đề thanh toán và gian lận cũng đặt ra không ít thách thức. Giao dịch xuyên biên giới thường đi kèm với rủi ro về tỷ giá, phí chuyển đổi tiền tệ và an ninh thông tin. Các báo cáo ngành cho thấy gian lận trong thương mại điện tử có xu hướng gia tăng khi giao dịch vượt qua biên giới quốc gia, do sự khác biệt về hệ thống pháp luật và khả năng thực thi. Điều này buộc doanh nghiệp và nền tảng trung gian phải đầu tư nhiều hơn vào các giải pháp xác thực danh tính và quản lý rủi ro.

Một thách thức ngày càng nổi bật trong những năm gần đây là quản trị dữ liệu và bảo vệ quyền riêng tư. Nhiều quốc gia đã ban hành hoặc đang xây dựng các quy định nghiêm ngặt về bảo vệ dữ liệu cá nhân và yêu cầu lưu trữ dữ liệu trong nước. UNCTAD nhận định rằng sự phân mảnh của không gian số có nguy cơ làm chậm lại đà tăng trưởng của thương mại điện tử quốc tế nếu không có các cơ chế hợp tác và tiêu chuẩn chung.

Giải pháp chiến lược và triển vọng cho doanh nghiệp Việt

Nhận định về tiềm năng phát triển trong nước, theo bà Lại Việt Anh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số thuộc Bộ Công Thương, dư địa phát triển thương mại điện tử của Việt Nam vẫn còn rất lớn nhờ cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là khu vực doanh nghiệp vừa và nhỏ, có khả năng thích ứng nhanh và sẵn sàng thử nghiệm công nghệ mới. Trên bình diện khu vực, Việt Nam cũng được các tổ chức quốc tế đánh giá thuộc nhóm dẫn đầu về kỹ năng ứng dụng thương mại điện tử của doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Tuy nhiên, để tận dụng được những cơ hội đó trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, doanh nghiệp Việt Nam cần chuyển dịch từ tư duy bán hàng đơn thuần sang tư duy phát triển thương hiệu và giá trị dài hạn. Thương mại điện tử xuyên biên giới không chỉ là kênh phân phối, mà còn là không gian cạnh tranh về uy tín, chất lượng và trải nghiệm khách hàng.

Bên cạnh đó, việc nâng cao năng lực nghiên cứu thị trường và thấu hiểu hành vi tiêu dùng bản địa là yêu cầu mang tính nền tảng. Sự hỗ trợ của các công nghệ phân tích dữ liệu và tự động hóa giúp doanh nghiệp điều chỉnh sản phẩm, chiến lược tiếp thị và định vị thương hiệu phù hợp hơn với từng thị trường mục tiêu.

Ở góc độ vận hành, logistics tiếp tục là yếu tố quyết định khả năng mở rộng bền vững của thương mại điện tử xuyên biên giới. Việc tối ưu hóa chuỗi cung ứng, tận dụng các dịch vụ logistics chuyên nghiệp và tăng cường liên kết giữa các doanh nghiệp được xem là hướng đi quan trọng nhằm giảm chi phí và nâng cao chất lượng dịch vụ.

Song song với đó, áp lực tuân thủ các quy định pháp lý và tiêu chuẩn phát triển bền vững ngày càng gia tăng. Việc đáp ứng các yêu cầu về môi trường, xã hội và quản trị (ESG) đang trở thành điều kiện cần để doanh nghiệp tiếp cận các thị trường lớn, đặc biệt là châu Âu và Bắc Mỹ. Điều này đòi hỏi sự chủ động thay đổi từ phía doanh nghiệp, đồng thời cần sự hỗ trợ về chính sách và thông tin từ các cơ quan quản lý nhà nước.

Trong dài hạn, sự phát triển của thương mại điện tử xuyên biên giới tại Việt Nam phụ thuộc vào khả năng kết hợp hài hòa giữa công nghệ, năng lực quản trị và bản sắc sản phẩm. Chỉ khi giải quyết tốt các thách thức mang tính cấu trúc, doanh nghiệp Việt Nam mới có thể biến thương mại điện tử xuyên biên giới thành động lực tăng trưởng bền vững và nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Thương mại điện tử xuyên biên giới đang và sẽ tiếp tục là dòng chảy chủ đạo của thương mại toàn cầu trong thập kỷ tới, mang lại cơ hội vàng cho nền kinh tế Việt Nam bứt phá. Tuy nhiên để hiện thực hóa giấc mơ vươn ra biển lớn, các doanh nghiệp cần trang bị cho mình một tâm thế vững vàng, kiến thức sâu rộng và chiến lược kinh doanh bài bản, linh hoạt thích ứng với những biến động không ngừng của thị trường.