Đại học Quốc gia Hà Nội lộ bất cập trong quản lý

Thu học phí vượt quy định, trích lập quỹ học bổng thiếu hơn 94 tỷ đồng, phân bổ ngân sách sai hơn 215 tỷ đồng, cùng hàng loạt bất cập trong đầu tư công, quản lý tài sản và nghiên cứu khoa học trong giai đoạn 2021-2024.

Quản lý tài chính, ngân sách còn nhiều lỗ hổng

Theo Thông báo số 3989/TB-TTCP về kết luận thanh tra trách nhiệm của ĐHQGHN trong thực hiện cơ chế tự chủ giai đoạn 2021-2024, Thanh tra Chính phủ đã chỉ ra nhiều vi phạm hành chính, tồn tại và hạn chế tại cơ quan này cũng như các đơn vị thành viên, trực thuộc.

Đáng chú ý, trong lĩnh vực đào tạo, một số trường đã thu học phí không đúng quy định. Trường Quản trị và Kinh doanh áp dụng mức thu từ 6-7 triệu đồng/tháng đối với hệ cử nhân, 6,75-7,5 triệu đồng/tháng đối với thạc sĩ và 11 triệu đồng/tháng đối với tiến sĩ cho 8 chương trình chưa đạt kiểm định chất lượng, chưa ban hành định mức kinh tế - kỹ thuật. Trong khi đó, mức học phí theo quy định lần lượt là 3,125 triệu đồng, 4,6875 triệu đồng và 7,8125 triệu đồng/tháng.

Đại học Quốc gia Hà Nội - Ảnh: Danh Trọng

Trường Đại học Kinh tế thu học phí văn bằng hai ngành kinh tế ở mức 450.000 đồng/tín chỉ, cao hơn mức 360.000 đồng/tín chỉ theo quy định. Trường Đại học Giáo dục cũng thu 470.000 đồng/tín chỉ đối với các ngành đào tạo giáo viên, trong khi mức quy định dao động từ 303.000-427.200 đồng/tín chỉ.

Một bất cập khác liên quan đến quỹ học bổng khuyến khích học tập. Trong giai đoạn 2021-2024, 8 trường được kiểm tra phải trích lập tổng cộng gần 333 tỷ đồng theo quy định, nhưng thực tế chỉ trích lập gần 238 tỷ đồng, tương đương 5,73%, còn thiếu 2,27%. Ngoài ra, ba trường đã sử dụng quỹ này để chi cho những nội dung thuộc các quỹ khác, gồm Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật gần 1,6 tỷ đồng, Trường Quản trị và Kinh doanh hơn 742 triệu đồng và Trường Đại học Công nghệ gần 597 triệu đồng.

Đáng chú ý hơn, công tác quản lý nguồn kinh phí trích chuyển tại ĐHQGHN bị đánh giá có nhiều thiếu sót. Đơn vị không tổ chức hạch toán kế toán đầy đủ, không lập báo cáo tài chính riêng hằng năm cho nguồn kinh phí này để gửi Bộ Tài chính.

Trong giai đoạn 2021-2024, ĐHQGHN cấp kinh phí trích chuyển cho 66 khoản chi với tổng số là hơn 138 tỷ đồng. Trong đó có các khoản chi sai, chi trùng với nhiệm vụ thường xuyên đã được ngân sách nhà nước cấp. Ban Kế hoạch - Tài chính không thực hiện đầy đủ việc kiểm tra, quyết toán và thu hồi hơn 18 tỷ đồng còn dư tại các đơn vị.

Việc xác định mức độ tự chủ tài chính của một số đơn vị cũng chưa chính xác, dẫn đến ngân sách nhà nước hỗ trợ chi thường xuyên cao hơn mức quy định tạm tính gần 216 tỷ đồng trong giai đoạn 2021-2024.

Không chỉ vậy, ĐHQGHN còn cấp, quyết toán 6 tỷ đồng kinh phí chi thường xuyên từ ngân sách nhà nước cho Trường THPT Khoa học Giáo dục thuê cơ sở vật chất, dù đây là đơn vị tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư.

Đầu tư công, tài sản và nghiên cứu khoa học còn nhiều bất cập

Trong lĩnh vực đầu tư công, kết luận thanh tra chỉ ra những sai sót tại nhiều dự án, gói thầu. Đối với dự án mua sắm trang thiết bị y tế và dự án xây dựng Tòa nhà trung tâm khoa khám bệnh, kỹ thuật nghiệp vụ của Bệnh viện Đại học Y Dược, ĐHQGHN đã thay đổi quy mô đầu tư nhưng không thực hiện thủ tục điều chỉnh chủ trương đầu tư trước khi phê duyệt dự án.

Việc phê duyệt tổng mức đầu tư không đúng khiến số vốn thực hiện được ngân sách nhà nước giao cao hơn mức quy định tạm tính là gần 27 tỷ đồng. Đến hết tháng 4/2026, dự án đã giải ngân và đề nghị quyết toán gần 494 tỷ đồng; trong đó có gần 11 tỷ đồng mua thiết bị hành chính không nằm trong danh mục chủ trương đầu tư. Dự án có nguy cơ quyết toán vượt tổng mức đầu tư gần 21 tỷ đồng.

Tại gói thầu công trình nhà D7 và D8 thuộc dự án ký túc xá Hòa Lạc, Ban Quản lý dự án phê duyệt đơn giá dự toán phát sinh không đúng quy định, khiến giá trị dự toán phát sinh cao hơn mức quy định tạm tính hơn 450 triệu đồng. Việc nghiệm thu đơn giá xây dựng không đúng còn dẫn đến giá trị quyết toán A-B sai lệch khoảng hơn 765 triệu đồng.

Đối với các gói thầu xây lắp, cải tạo, sửa chữa do 5 trường làm chủ đầu tư, việc nghiệm thu không đúng khối lượng và đơn giá đối với phần phát sinh đã dẫn đến giá trị quyết toán cao hơn quy định tạm tính gần 790 triệu đồng. Một số hồ sơ quyết toán vốn dự án hoàn thành tại Trường Đại học Ngoại ngữ và Trường Đại học Công nghệ cũng bị lập, trình phê duyệt chậm từ 5-24 tháng.

Trong quản lý tài sản công, Trường Quản trị và Kinh doanh cùng Trường Đại học Giáo dục đã mua sắm ô tô có giá cao hơn mức tối đa 720 triệu đồng/xe theo quy định được viện dẫn trong kết luận thanh tra.

Đáng chú ý, Văn phòng ĐHQGHN, Trường Quản trị và Kinh doanh và Trường Đại học Ngoại ngữ đã cho thuê, liên doanh, liên kết tài sản công khi chưa có đề án được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Riêng mặt bằng 100 m² do Trường Quản trị và Kinh doanh sử dụng để liên doanh, liên kết với Công ty TNHH Đầu tư Phát triển Việt Liên Hoa vẫn bị doanh nghiệp chiếm dụng sau khi hoạt động liên doanh, liên kết chấm dứt từ tháng 10/2022.

Ở lĩnh vực nghiên cứu khoa học, kết luận thanh tra nêu hai đề tài cấp quốc gia do Trường Đại học Kinh tế chủ trì có hồ sơ thuê khoán chuyên đề không phản ánh đầy đủ, đúng thực tế các tác giả thực hiện; nội dung chuyên đề có phần trùng lặp với các ấn phẩm đã xuất bản. Thanh tra Chính phủ xác định đây là hành vi có dấu hiệu lừa dối trong hoạt động khoa học và công nghệ, dẫn đến ngân sách nhà nước đã thanh toán, quyết toán hằng trăm triệu đồng cho hai đề tài.

Ngoài các vấn đề trên, 8 trường được kiểm tra có tổng doanh thu đào tạo và các hoạt động khác ước tính gần 1.784 tỷ đồng chưa thực hiện đầy đủ việc kê khai, nộp thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế giá trị gia tăng đối với một số khoản thu. Cơ quan thanh tra yêu cầu tiếp tục rà soát, phối hợp với cơ quan thuế để xử lý theo quy định.

Thanh tra Chính phủ cũng chỉ ra tình trạng thành lập 3 trường khi chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện về số lượng ngành đào tạo và quy mô người học; 6/8 trường tuyển sinh vượt chỉ tiêu được giao hoặc phê duyệt; việc bổ nhiệm, tuyển dụng, phê duyệt vị trí việc làm tại một số đơn vị còn chưa đúng thẩm quyền, tiêu chuẩn.

Đáng lưu ý, Trung tâm Khảo thí xây dựng dự toán chi đánh giá năng lực trùng ở cả nguồn ngân sách nhà nước và nguồn thu phí đánh giá năng lực, dẫn đến đã chi và quyết toán gần 3 tỷ đồng từ ngân sách nhà nước cho nhiệm vụ đã có chênh lệch thu - chi. Kết luận yêu cầu hoàn trả khoản tiền này. Đồng thời, khoản chênh lệch thu - chi từ hoạt động đánh giá năng lực trong giai đoạn 2021-2024 được xác định tạm tính là gần 46 tỷ đồng, cần tiếp tục rà soát các yếu tố hình thành giá và xử lý theo quy định.

Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành và ĐHQGHN tổ chức thực hiện đầy đủ kết luận thanh tra, xử lý vi phạm, khắc phục hậu quả, thu hồi tiền và tài sản, đồng thời làm rõ trách nhiệm của tập thể, cá nhân liên quan. Bộ Giáo dục và Đào tạo được giao chủ trì kiểm tra, chỉ đạo xử lý các vấn đề về tài chính, ngân sách, tài sản và hoạt động đào tạo; các cơ quan chức năng tiếp tục rà soát, xác định nghĩa vụ thuế và những khoản kinh phí phải hoàn trả.

ĐHQGHN có trách nhiệm xây dựng kế hoạch thực hiện kết luận thanh tra, rà soát các sai phạm, chấn chỉnh công tác quản lý và báo cáo kết quả trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày công khai kết luận thanh tra.