Danh mục miễn thuế giúp xuất khẩu Việt Nam giữ lợi thế trước chính sách thuế mới của Mỹ

Dù Mỹ chính thức áp dụng thuế bổ sung theo Điều 301 đối với hàng hóa nhập khẩu từ Việt Nam ở mức 12,5%, Agriseco Research cho rằng triển vọng xuất khẩu của Việt Nam chưa bị đảo chiều. Nguyên nhân là nhiều nhóm hàng xuất khẩu chủ lực, đặc biệt điện tử, công nghệ cao và máy móc, tiếp tục nằm trong danh mục miễn thuế, qua đó duy trì lợi thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Danh mục miễn thuế tiếp tục bảo vệ nhóm hàng xuất khẩu chủ lực

Ngày 24/7/2026, Cơ quan Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) chính thức áp dụng chính sách thuế quan mới theo Section 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, thay thế mức thuế tạm thời theo Section 122 hết hiệu lực cùng ngày. Việt Nam thuộc nhóm chịu thuế bổ sung 12,5%, ngoại trừ các mặt hàng nằm trong danh mục miễn trừ do Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) công bố.

Điểm đáng chú ý trong chính sách lần này là không phải toàn bộ hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ đều chịu mức thuế 12,5%. USTR tiếp tục duy trì cơ chế miễn thuế đối với nhiều nhóm hàng được xem là thiết yếu hoặc khó thay thế đối với nền kinh tế Mỹ.

Các nhóm được miễn thuế Section 301.

Theo Agriseco Research, nhóm được miễn trừ lớn nhất là điện tử, máy móc và công nghệ cao, bao gồm máy tính, linh kiện máy tính, điện thoại thông minh, thiết bị truyền dữ liệu, thiết bị bán dẫn cùng nhiều loại máy móc công nghiệp. Đây cũng là nhóm hàng có tỷ trọng lớn nhất trong cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ.

Bên cạnh đó, Mỹ cũng miễn thuế cho nhiều nhóm nguyên liệu và hàng hóa thiết yếu như dầu thô, khoáng sản, một số hóa chất, phân bón và nguyên liệu phục vụ sản xuất trong nước. Một số mặt hàng nông sản và thực phẩm như cà phê, hạt điều, hồ tiêu, chè, dừa, chuối, xoài, dứa cùng một số loại dầu thực vật và thực phẩm chế biến cũng nằm trong diện miễn trừ theo từng mã hàng cụ thể.

Ngoài ra, các sản phẩm phục vụ hàng không dân dụng, dược phẩm, thiết bị y tế, hàng viện trợ, tài liệu thông tin tiếp tục được miễn áp dụng Section 301. Đáng chú ý, các mặt hàng đã chịu thuế theo Section 232 như thép, nhôm, đồng, ô tô và linh kiện cũng không bị cộng thêm thuế Section 301, giúp tránh tình trạng chồng thuế.

Theo ước tính của Agriseco Research, nhiều mã hàng thuộc nhóm máy móc, thiết bị điện tử và linh kiện được miễn hoặc không bị áp thuế chồng, qua đó chiếm khoảng 55% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ trong 6 tháng đầu năm 2026. Đây được xem là yếu tố quan trọng giúp giảm đáng kể tác động của chính sách thuế mới đối với tổng kim ngạch xuất khẩu.

Áp lực tập trung ở các ngành xuất khẩu truyền thống

Trong khi nhóm công nghệ cao tiếp tục được bảo vệ, Agriseco Research cho rằng sức ép sẽ tập trung vào các ngành có tỷ trọng doanh nghiệp trong nước lớn và phụ thuộc nhiều vào thị trường Mỹ.

Theo đó, dệt may, da giày, thủy sản, gỗ và sản phẩm gỗ, cao su và sản phẩm cao su là các nhóm hàng phần lớn không nằm trong danh mục miễn thuế và sẽ chịu mức thuế bổ sung 12,5%.

Báo cáo cũng cho biết Việt Nam hiện chịu mức thuế cao hơn khoảng 2,5 điểm phần trăm so với một số đối thủ ASEAN như Malaysia, Indonesia và Campuchia, vốn được áp mức 10%. Chênh lệch này tạo thêm áp lực về giá đối với các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam trong quá trình cạnh tranh giành đơn hàng.

Đối với hoạt động xuất khẩu, Agriseco Research nhận định thuế Section 301 sẽ làm tăng chi phí đưa hàng hóa Việt Nam vào thị trường Mỹ, từ đó thu hẹp một phần lợi thế cạnh tranh về giá. Mức độ tác động sẽ phụ thuộc vào khả năng chia sẻ chi phí giữa doanh nghiệp xuất khẩu, nhà nhập khẩu và các nhà bán lẻ tại Mỹ.

Trong kịch bản bất lợi, doanh nghiệp có thể phải chấp nhận giảm biên lợi nhuận hoặc đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường xuất khẩu để bù đắp phần chi phí phát sinh.

Đáng chú ý, Agriseco Research đánh giá dệt may là nhóm chịu nhiều rủi ro nhất. Nguyên nhân là một số đối thủ cạnh tranh trực tiếp của Việt Nam như Campuchia, Indonesia và Malaysia được hưởng cơ chế hạn ngạch thuế quan, trong khi Việt Nam hiện chưa có ưu đãi này. Điều đó có thể làm giảm lợi thế cạnh tranh về chi phí của doanh nghiệp dệt may trong nước khi tiếp cận thị trường Mỹ.

Ở chiều ngược lại, báo cáo cũng lưu ý nếu trong tương lai Việt Nam đạt được cơ chế hạn ngạch tương tự thông qua đàm phán với phía Mỹ thì mức độ tác động đối với ngành dệt may có thể giảm đáng kể.

Xuất khẩu và thu hút FDI vẫn còn dư địa duy trì tích cực

Dù xuất hiện thêm áp lực đối với một số ngành truyền thống, Agriseco Research cho rằng chính sách Section 301 chưa làm thay đổi vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo báo cáo, Việt Nam vẫn là điểm đến hấp dẫn của dòng vốn đầu tư nước ngoài nhờ môi trường vĩ mô ổn định, năng lực sản xuất ngày càng hoàn thiện và mạng lưới các hiệp định thương mại tự do (FTA) rộng. Tuy nhiên, mức thuế 12,5% có thể khiến lợi thế cạnh tranh của Việt Nam thu hẹp phần nào so với các quốc gia chỉ chịu thuế 10%, đặc biệt ở các ngành thâm dụng lao động và nhạy cảm với chi phí.

Về triển vọng chung, Agriseco Research nhận định chính sách thuế mới chưa đủ để đảo ngược xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng vào Việt Nam, nhưng có thể khiến quá trình này diễn ra chậm hơn và tạo sự phân hóa rõ rệt giữa các nhóm ngành.

Những lĩnh vực thuộc diện miễn thuế như điện tử, công nghệ cao, máy móc và linh kiện được kỳ vọng tiếp tục hưởng lợi từ dòng vốn FDI cũng như nhu cầu nhập khẩu của Mỹ. Trong khi đó, các ngành xuất khẩu truyền thống như dệt may, da giày, gỗ, thủy sản và cao su sẽ phải đối mặt với áp lực lớn hơn về chi phí, cạnh tranh đơn hàng và biên lợi nhuận.

Agriseco Research cũng lưu ý rằng Việt Nam hiện là quốc gia duy nhất nằm trong cả ba hướng điều tra của Mỹ theo Section 301, gồm lao động cưỡng bức, dư thừa công suất và sở hữu trí tuệ. Trong đó, cuộc điều tra về lao động cưỡng bức đã có kết luận và là cơ sở để áp dụng mức thuế hiện nay, còn hai cuộc điều tra về dư thừa công suất và sở hữu trí tuệ vẫn chưa có kết luận cuối cùng. Đây sẽ tiếp tục là những yếu tố cần theo dõi trong thời gian tới.