Doanh nghiệp cần chủ động bảo vệ bí mật kinh doanh và tài sản trí tuệ

Cục An ninh mạng (Bộ Công an) khuyến cáo doanh nghiệp tăng cường kiểm soát dữ liệu, bảo vệ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ và tài sản trí tuệ, nhất là trong quá trình ứng dụng trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số.

Trong bối cảnh khoa học, công nghệ, thương mại điện tử và kinh tế số phát triển nhanh, hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp ngày càng phụ thuộc vào dữ liệu, hệ thống thông tin, nền tảng số và các giao dịch điện tử. Cùng với những cơ hội phát triển, môi trường này cũng làm gia tăng nguy cơ rò rỉ thông tin, xâm phạm bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ và quyền sở hữu trí tuệ.

Theo khuyến cáo của Cục An ninh mạng (Bộ Công an), doanh nghiệp cần chủ động nhận diện nguy cơ vi phạm pháp luật ngay từ bên trong hoạt động của mình, đồng thời coi tuân thủ pháp luật là một bộ phận quan trọng trong quản trị, điều hành và bảo đảm an toàn hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Thu thập và sử dụng dữ liệu cá nhân phải đúng mục đích, phạm vi. 

Kiểm soát dữ liệu để bảo vệ bí mật kinh doanh

Một trong những vấn đề được Cục An ninh mạng lưu ý là việc thu thập, lưu trữ, sử dụng và chia sẻ dữ liệu cá nhân phải đúng mục đích, phạm vi và tuân thủ quy định pháp luật.

Theo Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15, sự đồng ý của chủ thể dữ liệu chỉ có hiệu lực khi được đưa ra trên cơ sở tự nguyện, đồng thời chủ thể phải biết rõ loại dữ liệu được xử lý, mục đích xử lý và bên kiểm soát hoặc bên kiểm soát, xử lý dữ liệu cá nhân. Sự đồng ý phải được thể hiện rõ ràng, cụ thể đối với từng mục đích.

Trong hoạt động doanh nghiệp, dữ liệu cá nhân hiện diện ở hầu hết các khâu, từ hồ sơ tuyển dụng, thông tin người lao động, số điện thoại khách hàng, địa chỉ giao hàng đến thông tin tài khoản, lịch sử giao dịch, hình ảnh và thông tin tài chính. Việc quản lý thiếu chặt chẽ những dữ liệu này không chỉ tiềm ẩn nguy cơ vi phạm quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân mà còn có thể tạo điều kiện để thông tin nội bộ, dữ liệu khách hàng và các lợi thế kinh doanh bị khai thác trái phép.

Các tình huống có thể phát sinh gồm thu thập quá nhiều thông tin người lao động nhưng không xác định rõ mục đích; tiếp tục lưu giữ hồ sơ ứng viên không được tuyển dụng; sử dụng số điện thoại khách hàng để quảng cáo khi chưa đáp ứng điều kiện pháp luật; chuyển danh sách khách hàng cho đối tác sử dụng không đúng mục đích hoặc để nhân viên tự ý sao chép dữ liệu ra khỏi hệ thống.

Đáng chú ý, dữ liệu khách hàng, thông tin giao dịch, danh sách đối tác và các thông tin phục vụ hoạt động kinh doanh có thể gắn liền với lợi thế cạnh tranh, bí mật kinh doanh của doanh nghiệp. Nếu bị tiết lộ hoặc sử dụng trái phép, doanh nghiệp không chỉ đối mặt với nguy cơ mất an toàn thông tin mà còn có thể chịu thiệt hại về kinh tế, uy tín và khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Vì vậy, doanh nghiệp cần rà soát toàn bộ quy trình thu thập, lưu trữ, sử dụng, chia sẻ và xóa, hủy dữ liệu; xác định rõ cá nhân, bộ phận được quyền tiếp cận, mục đích sử dụng và thời hạn lưu giữ. Đối với dữ liệu người lao động, việc lưu trữ phải tuân thủ thời hạn theo quy định pháp luật hoặc thỏa thuận, đồng thời thực hiện xóa, hủy khi chấm dứt hợp đồng, trừ trường hợp có quy định khác.

Ứng dụng AI phải gắn với bảo vệ bí mật công nghệ và quyền sở hữu trí tuệ

Bên cạnh quản lý dữ liệu, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong doanh nghiệp cũng đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt chẽ thông tin được đưa vào các hệ thống và nền tảng công nghệ.

Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15 quy định việc xử lý dữ liệu cá nhân trong môi trường dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, chuỗi khối, vũ trụ ảo và điện toán đám mây phải tuân thủ pháp luật. Hệ thống phải tích hợp các biện pháp bảo mật, xác thực và phân quyền truy cập phù hợp.

Thực tế, để phục vụ công việc, nhân viên có thể đưa danh sách khách hàng vào công cụ AI để phân tích, tải hợp đồng chứa thông tin đối tác lên nền tảng trực tuyến, sử dụng hồ sơ ứng viên để tạo nội dung tuyển dụng hoặc đưa tài liệu nội bộ vào hệ thống AI bên ngoài. Nếu không có cơ chế kiểm soát, những thao tác này có thể khiến dữ liệu cá nhân, thông tin kinh doanh và tài liệu có tính bảo mật của doanh nghiệp bị tiết lộ hoặc sử dụng ngoài phạm vi cho phép.

Đặc biệt, dưới góc độ sở hữu trí tuệ, các tài liệu nội bộ, dữ liệu nghiên cứu, bản thiết kế, quy trình sản xuất, giải pháp kỹ thuật và thông tin công nghệ có thể chứa đựng những giá trị tài sản trí tuệ quan trọng. Việc đưa các tài liệu này lên nền tảng AI mà không đánh giá đầy đủ điều kiện bảo mật có thể làm phát sinh nguy cơ lộ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ, ảnh hưởng đến lợi thế cạnh tranh và khả năng khai thác thương mại các kết quả sáng tạo của doanh nghiệp.

Ngoài ra, việc sử dụng hình ảnh, dữ liệu cá nhân của khách hàng để tạo nội dung quảng cáo bằng AI khi chưa kiểm tra cơ sở pháp lý cũng có thể dẫn đến những vi phạm liên quan đến quyền của cá nhân và quyền sở hữu trí tuệ.

Cục An ninh mạng cũng lưu ý quy định tại khoản 2 Điều 29 Luật Trí tuệ nhân tạo về trách nhiệm bồi thường thiệt hại. Theo đó, trường hợp hệ thống AI có rủi ro cao được quản lý, vận hành và sử dụng đúng quy định nhưng vẫn gây thiệt hại thì bên triển khai phải chịu trách nhiệm bồi thường cho người bị thiệt hại.

Trước những rủi ro này, doanh nghiệp cần ban hành quy định nội bộ về sử dụng AI, trong đó xác định rõ loại dữ liệu được phép đưa vào hệ thống, những thông tin tuyệt đối không được tải lên nền tảng bên ngoài, cá nhân được quyền sử dụng và mục đích sử dụng. Đồng thời, cần có quy trình kiểm tra kết quả do AI tạo ra trước khi đưa vào hoạt động thực tế.

Sử dụng trí tuệ nhân tạo phải đi đôi với trách nhiệm pháp lý. 

Đưa bảo vệ tài sản trí tuệ vào quản trị doanh nghiệp

Theo Cục An ninh mạng, trong điều kiện kinh tế số phát triển nhanh, một doanh nghiệp có thể đồng thời là đơn vị xử lý dữ liệu cá nhân, chủ sở hữu tài sản trí tuệ, người sử dụng công nghệ, người kinh doanh trên nền tảng thương mại điện tử và chủ quản nhiều tài khoản số. Vì vậy, chỉ một thiếu sót trong khâu quản lý cũng có thể kéo theo nhiều hệ quả pháp lý khác nhau.

Đối với lĩnh vực sở hữu trí tuệ, yêu cầu đặt ra không chỉ dừng ở việc đăng ký xác lập quyền đối với sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, nhãn hiệu hay quyền tác giả, mà còn bao gồm bảo vệ các thông tin, dữ liệu và tri thức có giá trị thương mại chưa được công khai. Trong đó, bí mật kinh doanh và bí mật công nghệ cần được quản lý như những tài sản quan trọng, gắn với cơ chế phân quyền tiếp cận, bảo mật thông tin và kiểm soát việc sử dụng trong nội bộ cũng như khi hợp tác với bên ngoài.

Doanh nghiệp cần xác định rõ những thông tin nào thuộc diện bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ; xây dựng quy chế quản lý, lưu trữ và khai thác; giới hạn quyền truy cập theo vị trí công việc; đồng thời tăng cường trách nhiệm của người lao động trong việc bảo mật thông tin. Cùng với đó, cần kiểm soát việc chia sẻ tài liệu với đối tác, nhà cung cấp dịch vụ công nghệ và các nền tảng trực tuyến.

Việc bảo vệ tài sản trí tuệ cũng cần được triển khai đồng bộ với các biện pháp bảo đảm an toàn thông tin và tuân thủ quy định về dữ liệu cá nhân. Đây là cơ sở để hạn chế nguy cơ thất thoát tri thức, công nghệ, dữ liệu kinh doanh, đồng thời bảo vệ thành quả đầu tư nghiên cứu, sáng tạo và lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp.

Cục An ninh mạng nhấn mạnh, tuân thủ pháp luật không phải là yếu tố cản trở hoạt động kinh doanh mà là một phần thiết yếu của quản trị doanh nghiệp. Chủ động kiểm soát rủi ro, bảo vệ dữ liệu, bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ và tài sản trí tuệ sẽ giúp doanh nghiệp hạn chế nguy cơ bị xử phạt, tranh chấp, bồi thường, đồng thời củng cố uy tín và tạo nền tảng cho hoạt động sản xuất, kinh doanh bền vững trong môi trường số.