Vệ tinh Interenet Rassvet của Nga cạnh tranh với Starlink đang được triển khai ra sao?

Nga đang phát triển mạng Internet vệ tinh quỹ đạo Trái đất tầm thấp (LEO) Rassvet, nhằm xây dựng hệ thống kết nối riêng trong nước và cạnh tranh với Starlink, mạng Internet vệ tinh do SpaceX vận hành…

Minh họa hoạt động của các vệ tinh Rassvet. Nguồn: Bureau 1440.

Dự án chòm vệ tinh Rassvet được Bureau 1440, một công ty hoạt động trong lĩnh vực công nghệ vũ trụ của Nga, phát triển từ năm 2023. Rassvet hiện có hơn 30 thiết bị trên quỹ đạo, dự kiến mở rộng lên 292 chiếc vào cuối năm 2027 và khoảng 900 chiếc vào năm 2035.

Tổng vốn đầu tư cho Rassvet đến năm 2030 dự kiến đạt khoảng 5,2 tỷ USD. Trong đó, khoảng 103 tỷ rúp (1,2 tỷ USD) được hỗ trợ từ nhà nước, còn khoảng 329 tỷ rúp (4 tỷ USD) được doanh nghiệp tự đầu tư.

Theo thiết kế, mỗi vệ tinh của Rassvet có khối lượng khoảng 80 kg, sử dụng công nghệ truyền dữ liệu bằng tia laser giữa các vệ tinh, cho phép trao đổi thông tin trực tiếp với những vệ tinh khác trên quỹ đạo.

Bureau 1440 cho biết công ty từng thử nghiệm thành công kết nối laser giữa hai vệ tinh cách nhau hơn 1.000 km, với tốc độ truyền dữ liệu đạt 10 Gbps. Công nghệ này cho phép dữ liệu được chuyển tiếp qua các vệ tinh khác trên quỹ đạo thay vì phải truyền trực tiếp từ từng vệ tinh xuống trạm mặt đất. Nhờ đó, mạng lưới có thể tăng khả năng truyền dẫn dữ liệu và mở rộng phạm vi kết nối.

Rassvet có thể cung cấp tốc độ Internet lên tới 1 Gbps, với độ trễ tối đa khoảng 70 mili giây, cao hơn so với độ trễ của Starlink được công bố (20-40 ms).

Rassvet sử dụng công nghệ 5G NTN (mạng phi mặt đất), cho phép mở rộng khả năng kết nối thông qua vệ tinh. Các thiết bị đầu cuối của mạng có thể được lắp đặt tại những vị trí cố định hoặc tích hợp trên phương tiện giao thông, máy bay và tàu biển.

Trung tâm phát triển dự án Rassvet. Nguồn: Bureau 1440. 

Về tiến độ triển khai, theo thông tin từ các nguồn quân sự Ukraine được một số hãng truyền thông dẫn lại, Nga đã phóng tổng cộng 32 vệ tinh liên quan đến chương trình trong năm 2026. Trong đó, 16 vệ tinh được đưa lên quỹ đạo vào tháng 3 và 16 vệ tinh tiếp theo vào tháng 7, từ sân bay vũ trụ Plesetsk ở khu vực tây bắc nước Nga.

Trước đó, Bureau 1440 đã đưa ba vệ tinh đầu tiên thuộc chương trình Rassvet-1 lên quỹ đạo vào tháng 6/2023. Sau đó, ba vệ tinh Rassvet-2 được phóng vào tháng 5/2024. Các vệ tinh nhanh chóng đạt độ cao mục tiêu 800 km, đồng thời thử nghiệm thành công khả năng truyền dữ liệu giữa các vệ tinh với nhau và giữa vệ tinh với mặt đất.

Tuy nhiên, quá trình triển khai vệ tinh Rassvet-3, thế hệ không còn mang tính thử nghiệm, lại không diễn ra thuận lợi. Ban đầu, Nga dự kiến phóng lô đầu tiên gồm 16 vệ tinh vào năm 2025. Kế hoạch này sau đó bị trì hoãn đến tháng 3/2026.

Theo thiết kế, sau khi được tên lửa đưa lên độ cao khoảng 300 km, các vệ tinh sẽ sử dụng hệ thống động cơ đẩy riêng để tiếp tục nâng quỹ đạo lên mức 800 km. Tuy nhiên, đến nay không vệ tinh nào trong lô này đạt được độ cao thiết kế.

Một vệ tinh đã hạ độ cao và cuối cùng bị đốt cháy khi đi vào khí quyển Trái đất. Trong số 15 vệ tinh còn lại, 13 chiếc đang hoạt động ở độ cao khoảng 510 km, trong khi hai chiếc chỉ ở khoảng 360 km.

Việc thay đổi độ cao quỹ đạo có thể phần nào làm giảm phạm vi phủ sóng hiệu quả của từng vệ tinh, nhưng không đồng nghĩa chúng hoàn toàn mất khả năng hoạt động. Trên thực tế, Starlink cũng từng điều chỉnh, đưa nhiều vệ tinh xuống quỹ đạo thấp hơn so với vị trí ban đầu.

Lô vệ tinh thứ hai trong năm nay gồm 16 chiếc được phóng vào tháng 7/2026 cũng gặp những vấn đề tương tự. Trong đó, 13 vệ tinh đang tăng độ cao với tốc độ tương tự lô đầu tiên, trong khi ba chiếc đã hạ xuống độ cao 300 km hoặc thấp hơn và có nguy cơ không thể tiếp tục hoạt động.

Còn theo thông tin cập nhật mới nhất, vào ngày 30/10, vệ tinh Rassvet-3, số hiệu 17 mã định danh NORAD 100083, đã bốc cháy trong khí quyển.

Việc một số vệ tinh gặp sự cố không phải điều bất thường trong quá trình phát triển các chòm vệ tinh quy mô lớn. Những vệ tinh Starlink đầu tiên cũng từng ghi nhận tỷ lệ thất bại lên tới 13%. Tuy nhiên, theo đánh giá một số chuyên gia hàng không vũ trụ, tỷ lệ vệ tinh gặp sự cố của Rassvet có phần đáng lo ngại hơn.

Trung tâm kiểm soát dự án Rassvet. Nguồn: Bureau 1440. 

Rassvet dù được xem là dự án viễn thông quan trọng của Nga, tuy nhiên, để cạnh tranh với những mạng lưới đã triển khai ở quy mô lớn như Starlink, nước này còn phải phát triển đồng bộ phương tiện phóng, trung tâm điều khiển, trạm mặt đất, thiết bị đầu cuối, linh kiện chuyên dụng và các nhà máy đủ năng lực sản xuất hàng loạt.

Trong khi, cho đến nay, Rassvet mới phóng 32 vệ tinh, thì mạng Starlink hiện có hơn 11.000 vệ tinh trên quỹ đạo và tiếp tục được mở rộng với tốc độ khoảng 200 vệ tinh mỗi tháng.

SpaceX cũng đã sản xuất và bán ra hàng triệu thiết bị đầu cuối Starlink. Trong khi đó, theo các nhà phân tích, thiết bị đầu cuối có thể trở thành một trong những điểm nghẽn quan trọng nhất trong quá trình mở rộng hệ thống Rassvet.

Một trong những bộ phận cốt lõi của thiết bị này là anten mảng pha, công nghệ cho phép anten điều chỉnh hướng thu, phát tín hiệu mà không cần xoay chuyển toàn bộ thiết bị theo cách truyền thống. Tuy nhiên, loại anten này có chi phí sản xuất cao, đòi hỏi nhiều linh kiện chuyên dụng, trong khi Nga còn thiếu năng lực sản xuất một số thành phần cần thiết. Vì vậy, một số linh kiện có thể phải nhập khẩu từ Trung Quốc.

Ngoài ra, do các vệ tinh Rassvet được bố trí thưa hơn và hoạt động ở độ cao lớn hơn so với nhiều vệ tinh Starlink, thiết bị đầu cuối có thể phải sử dụng ăng-ten lớn hơn, nặng hơn và có công suất mạnh hơn để duy trì kết nối.

Điều này khiến thiết bị khó tích hợp lên các phương tiện có kích thước nhỏ như máy bay không người lái, đồng thời làm tăng chi phí và độ phức tạp khi sản xuất hàng loạt.

Cuộc đua phát triển Rassvet phụ thuộc vào năng lực sản xuất công nghiệp, hệ thống hạ tầng mặt đất và khả năng bảo đảm toàn bộ chuỗi cung ứng hoạt động thông suốt. Tuy nhiên, các hệ thống hạ tầng mặt đất của nước này lại đang nằm trong mục tiêu tấn công từ bên ngoài, cho thấy rủi ro gián đoạn chuỗi cung ứng, khiến toàn bộ kế hoạch mở rộng mạng lưới vệ tinh có thể bị ảnh hưởng.