Gỡ bỏ rào cản pháp lý để quyền sở hữu trí tuệ trở thành 'tài sản sống'

Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã có văn bản trả lời Công văn số 7712/BKHCN-TĐC của Bộ Khoa học và Công nghệ về việc góp ý dự thảo báo cáo rà soát quy định pháp luật về sở hữu trí tuệ (SHTT) và các tổ chức tín dụng.

Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, để quyền SHTT thực sự đi vào đời sống kinh tế, khung pháp luật hiện hành cần được nhìn nhận lại một cách toàn diện hơn, sát với thực tiễn doanh nghiệp và tổ chức tín dụng.

Theo đó, Mục II.2.1 Dự thảo đã đề cập đến việc một số quy định của Bộ luật Dân sự 2015 (BLDS), Nghị định 21/2021/NĐ-CP và Nghị định 99/2022/NĐ-CP “chưa có điều chỉnh riêng biệt phù hợp với bản chất vô hình, dễ chuyển biến và biến động giá trị của quyền SHTT, dẫn đến thiếu hiệu quả thực tiễn trong việc sự dụng làm tài sản bảo đảm”. Đồng thời, Mục II.1 (Đề xuất và kiến nghị) Dự thảo đã đề xuất xây dựng khung pháp lý chuyên biệt cho quyền SHTT làm tài sản bảo đảm.

Ảnh minh họa 

Tuy nhiên, từ phản ánh của cộng đồng doanh nghiệp, VCCI cho rằng vẫn còn những bất cập quan trọng chưa được đề cập đầy đủ. Đó là sự thiếu vắng các quy định cụ thể về phương thức xử lý quyền SHTT khi phát sinh nghĩa vụ bảo đảm (bán, chuyển nhượng, sang tên cho bên thứ ba); trình tự xử lý thông qua cơ quan thi hành án dân sự; cũng như cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý như Bộ Khoa học và Công nghệ, Cục Sở hữu trí tuệ và cơ quan đăng ký giao dịch bảo đảm.

Việc thiếu vắng các quy định chuyên biệt này dẫn đến tình trạng khung pháp lý về thế chấp quyền SHTT chưa hoàn chỉnh, làm gia tăng rủi ro pháp lý và hạn chế khả năng áp dụng trên thực tế. Do vậy, VCCI đề nghị bổ sung các nội dung vướng mắc này và đề xuất xây dựng thêm khung pháp lý chuyên biệt để tháo gỡ các vấn đề nêu trên.

Về vấn đề định giá, VCCI cho rằng cách giải thích trong dự thảo chưa phản ánh đúng đặc tính rủi ro của quyền SHTT. Do là tài sản vô hình, không có thị trường giao dịch tập trung và giá trị phụ thuộc lớn vào vòng đời công nghệ cũng như hiệu quả khai thác thương mại, nên giá trị quyền SHTT thường biến động mạnh và khó dự báo. Điều này không chỉ gây khó cho các tổ chức tín dụng trong việc xác định giá trị tài sản mà còn hạn chế sự tham gia của các tổ chức thẩm định giá, đồng thời làm tăng chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Bên cạnh đó, việc quản lý và giám sát quyền SHTT trong thời gian thế chấp cũng là một thách thức lớn. Hiện nay, quyền SHTT vẫn do bên thế chấp nắm giữ và khai thác. Khi có hành vi xâm phạm từ bên thứ ba làm suy giảm giá trị tài sản, các tổ chức tín dụng khó có khả năng can thiệp trực tiếp do thiếu cơ chế bảo vệ pháp lý đầy đủ cho bên nhận thế chấp.

Đối với các tổ chức tín dụng, VCCI nhấn mạnh, quyền SHTT là tài sản vô hình, không gắn với đối tượng vật chất hay dòng tiền cụ thể, dẫn đến khó khăn trong việc xây dựng quy định nội bộ về thẩm định và quản lý. Hiện tại, việc thiếu hướng dẫn cụ thể từ Ngân hàng Nhà nước và thiếu các mô hình thực tiễn để tham khảo đang là rào cản khiến các ngân hàng e ngại khi chấp nhận quyền SHTT làm tài sản bảo đảm.

Trên cơ sở phân tích thực trạng, VCCI đã đưa ra các kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện dự thảo. Cần xác định rõ các điều khoản viện dẫn trong đề xuất thuộc văn bản quy phạm pháp luật nào để bảo đảm tính chính xác. Bổ sung quy định rõ ràng về cách thức xử lý trong trường hợp quyền SHTT bị khiếu nại, chấm dứt hoặc hủy bỏ hiệu lực trong thời gian đang thế chấp.

Cân nhắc lộ trình và tần suất định giá lại tài sản bảo đảm theo hướng phù hợp với thực tiễn thị trường, tránh tạo gánh nặng chi phí quá lớn cho doanh nghiệp. Đồng thời ưu tiên hoàn thiện biện pháp thế chấp thành biện pháp chủ đạo, đi kèm với quy định về nghĩa vụ bổ sung tài sản khi giá trị sụt giảm và thủ tục xử lý tài sản nhanh chóng.

VCCI mong muốn Bộ Khoa học và Công nghệ cân nhắc các ý kiến trên để chỉnh sửa, hoàn thiện dự thảo báo cáo, từ đó tạo tiền đề thúc đẩy việc sử dụng quyền SHTT làm tài sản bảo đảm một cách hiệu quả trong thực tế.