Hơn 247.000 tỷ đồng vốn đầu tư công chờ giải ngân cuối năm

Bộ Tài chính xác định công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tiếp tục là một trong những nguyên nhân chính làm chậm tiến độ thi công. Nhiều thửa đất đã qua nhiều đời chủ, hồ sơ pháp lý thiếu hoặc chưa đầy đủ, việc xác định đơn giá đất nông nghiệp và đất ở còn vướng mắc. Một số hộ dân chưa đồng thuận với mức bồi thường, yêu cầu hỗ trợ vượt quy định hoặc không cho kiểm đếm. Trong khi đó, lực lượng làm công tác giải phóng mặt bằng ở nhiều địa phương còn mỏng, phải cùng lúc xử lý nhiều dự án. Khó khăn về nguồn cung đất đắp, cát, đá, nhất là ở Đồng bằng sông Cửu Long, cùng chi phí xăng dầu, vận chuyển và nhân công tăng cũng ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của nhà thầu. Những đơn vị ký hợp đồng theo đơn giá cố định gặp khó khi chi phí thực tế tăng cao. Một số nhà thầu phải thi công cầm chừng, trong khi chủ đầu tư có thể phải cắt giảm khối lượng hoặc thu hẹp quy mô dự án nếu chi phí dự phòng không đủ bù đắp. Thời tiết bất lợi cũng khiến tiến độ nhiều công trình chậm thêm. Mưa lớn từ Quảng Trị đến Quảng Ngãi đầu tháng 10 và mùa gió chướng ở Cà Mau buộc các tuyến Cà Mau, Cái Nước và Cái Nước - Đất Mũi phải điều chỉnh giảm kế hoạch vốn.

Một vấn đề khác nằm ở số vốn đã giải ngân nhưng chưa được thu hồi tạm ứng. Đến hết ngày 31/10, số dư tạm ứng chưa thu hồi ước khoảng 240.000 tỷ đồng, tương đương 34% tổng vốn đầu tư công thuộc kế hoạch năm 2026 đã giải ngân. Tỷ lệ này cao nhất tại Kiểm toán Nhà nước với 98,7%, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh với 85,8% và Thông tấn xã Việt Nam với 82,9%. Như vậy, cứ 3 đồng vốn đã giải ngân thì có hơn 1 đồng vẫn nằm trong khoản tạm ứng, chưa được thu hồi thông qua khối lượng nghiệm thu. Theo báo cáo, tình trạng này xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Tiền bồi thường cho người dân chưa được nhận hoặc đang có tranh chấp được gửi ngân hàng nhưng pháp luật chưa quy định thời hạn gửi. Với các hợp đồng phần mềm, sản phẩm phải hoàn thiện cơ bản mới đủ điều kiện nghiệm thu. Ngoài ra, năm 2026 là năm đầu của kế hoạch đầu tư công trung hạn mới, nhiều dự án lớn phát sinh nhu cầu tạm ứng ngay từ giai đoạn đầu triển khai.

Thứ hạng giải ngân vốn đầu tư công của bộ, ngành và địa phương

Tính đến hết ngày 31/10/2026, so với kế hoạch Thủ tướng giao sau khi loại trừ 5% tiết kiệm ngân sách địa phương, cả nước có 8 bộ, cơ quan trung ương và 16 địa phương đạt tỷ lệ giải ngân cao hơn mức bình quân. Ở khối trung ương, các đơn vị này gồm Ngân hàng Chính sách xã hội, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Ngân hàng Phát triển Việt Nam, Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC), Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Bộ Công Thương, Bộ Công an và Bộ Quốc phòng. Ở khối địa phương, danh sách gồm Hà Tĩnh, Bắc Ninh, Hà Nội, Lào Cai, Hải Phòng, Thái Nguyên, Đà Nẵng, Quảng Ninh, Tây Ninh, Nghệ An, Khánh Hòa, Điện Biên, Cà Mau, TP HCM, Đồng Nai và Gia Lai.

Xét theo giá trị vốn đã giải ngân, Hà Nội dẫn đầu với khoảng 125.400 tỷ đồng, tiếp đến là TP HCM với 111.000 tỷ đồng. Trong khối bộ, ngành, Bộ Quốc phòng giải ngân 38.600 tỷ đồng, Bộ Công an 34.100 tỷ đồng và Bộ Xây dựng 21.700 tỷ đồng. Ở nhóm địa phương, Hải Phòng đạt 33.900 tỷ đồng, Hưng Yên 28.200 tỷ đồng, Tây Ninh 25.600 tỷ đồng và Đồng Nai 20.300 tỷ đồng.

Theo kết quả chấm điểm giải ngân kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026, nhóm hoàn thành rất tốt gồm 7 bộ, cơ quan trung ương và 13 địa phương. Trong khối trung ương, Ngân hàng Chính sách xã hội, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Ngân hàng Phát triển Việt Nam, Bộ Công an và Bộ Quốc phòng cùng đạt 100 điểm. Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh đạt 98,79 điểm, Bộ Công Thương đạt 93,62 điểm.

Ở khối địa phương, Điện Biên dẫn đầu với 100 điểm, tiếp đến là Hải Phòng với 99,97 điểm, Cà Mau 98,03 điểm, Gia Lai 97,97 điểm, Khánh Hòa 97,67 điểm, Lào Cai 97,35 điểm, Bắc Ninh 97,08 điểm, Tây Ninh 96,64 điểm, TP HCM 96,45 điểm, Thái Nguyên 95,10 điểm, Quảng Ninh 94,92 điểm, Nghệ An 94,32 điểm và Đồng Nai 90,66 điểm.

Nhóm hoàn thành tốt có 15 bộ, cơ quan trung ương và 16 địa phương. Nhóm trung bình gồm 7 bộ, cơ quan trung ương và 4 địa phương. Ở nhóm chưa tốt, Đại học Quốc gia TP HCM đạt 50,32 điểm, Liên minh Hợp tác xã Việt Nam 50 điểm, Đài Tiếng nói Việt Nam 47,49 điểm, Bộ Khoa học và Công nghệ 38,47 điểm.

Ba tháng nước rút để giải ngân cuối năm về đích

Bộ Tài chính xác định số vốn còn lại phải giải ngân trong giai đoạn từ tháng 11/2026 đến hết ngày 31/1/2027. Bình quân mỗi tháng, các bộ, ngành và địa phương cần giải ngân hơn 82.000 tỷ đồng, cao hơn mức 65.600 tỷ đồng của tháng 10, nhưng vẫn thấp hơn hai tháng có kết quả cao nhất là tháng 6 với 137.600 tỷ đồng và tháng 9 với 133.400 tỷ đồng. Khối lượng vốn cần giải ngân vẫn nằm trong khả năng thực hiện nếu các vướng mắc được xử lý kịp thời. Chính phủ đã bắt đầu tháo gỡ khó khăn về nguồn cung vật liệu xây dựng. Ngày 24/10/2026, Bộ Công Thương ban hành Quyết định 2800/QĐ-BCT về điều phối vật liệu xây dựng giữa các tỉnh. Ba ngày sau, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc yêu cầu chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố liên quan nghiêm túc triển khai quyết định này.

Để đẩy nhanh tiến độ, Bộ Tài chính đề nghị các địa phương bàn giao ngay những mặt bằng đã đủ điều kiện pháp lý, thay vì chờ giải phóng mặt bằng toàn tuyến; đẩy nhanh xây dựng khu tái định cư để người dân sớm ổn định cuộc sống; không tự đặt thêm thủ tục gây khó cho việc vận chuyển vật liệu xây dựng. Chủ đầu tư cần lập hồ sơ thanh toán ngay khi có khối lượng được nghiệm thu, nhà thầu phải hoàn trả các khoản tạm ứng quá hạn. Với những dự án giải ngân chậm, cơ quan quản lý cần kịp thời điều chuyển vốn sang dự án có khả năng giải ngân tốt hơn.

Bộ Tài chính cũng đề nghị các bộ, ngành và địa phương xác định giải ngân vốn đầu tư công là nhiệm vụ chính trị, đồng thời đưa kết quả thực hiện vào tiêu chí đánh giá KPI. Những đơn vị bị chấm điểm chưa tốt phải phân tích nguyên nhân và làm rõ trách nhiệm. Với hơn 247.000 tỷ đồng chưa được giải ngân, giai đoạn từ nay đến hết tháng 1/2027 đòi hỏi các cơ quan liên quan phải hành động quyết liệt và phối hợp chặt chẽ. Chậm xử lý mặt bằng, thiếu vật liệu hay chậm hoàn thiện hồ sơ thanh toán đều có thể kéo dài thời gian thi công, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng vốn và tiến độ đưa công trình vào khai thác.