Hà Nội: Triển lãm “Ký ức những năm tháng không quên”- Tái hiện khí thế kiến thiết đất nước qua di sản mỹ thuật

Sáng 25/8, tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam (Hà Nội) đã diễn ra Lễ khai mạc triển lãm chuyên đề “Ký ức những năm tháng không quên”. Đây là hoạt động thiết thực hướng tới kỷ niệm 81 năm Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2/9/1945 - 2/9/2026).

Lễ khai mạc triển lãm “Ký ức những năm tháng không quên”.

Triển lãm lựa chọn giới thiệu hơn 50 tác phẩm tiêu biểu thuộc nhiều thể loại và chất liệu khác nhau như sơn dầu, sơn mài, lụa, bột màu, chì… thuộc bộ sưu tập mỹ thuật hiện đại của Bảo tàng. Các tác phẩm hội họa, đồ họa, điêu khắc về chủ đề xây dựng đất nước đã đưa công chúng trở về với ký ức của công cuộc kiến thiết quê hương những thập niên 1950 - 1980. 

Phát biểu tại lễ khai mạc, ông Nguyễn Anh Minh, Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam cho biết, đề tài lao động sản xuất, xây dựng đất nước từ lâu đã trở thành nguồn cảm hứng sáng tác của nhiều thế hệ nghệ sĩ tạo hình. Từ các nhà máy, xí nghiệp, công trường, nông trường đến những vùng nông thôn, miền núi, nhiều họa sĩ và nhà điêu khắc đã trực tiếp đi sâu vào thực tế đời sống để ghi lại không khí lao động, sản xuất và tinh thần cống hiến trong những năm tháng kiến thiết đất nước.

Ông Nguyễn Anh Minh, Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam phát biểu tại buổi lễ.

Theo ông Nguyễn Anh Minh, triển lãm giới thiệu hơn 50 tác phẩm được chọn lọc từ bộ sưu tập mỹ thuật hiện đại của Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, với mong muốn tái hiện hình ảnh con người Việt Nam trong lao động, học tập, sản xuất và xây dựng đất nước.

Tinh thần ấy được thể hiện qua nhiều tác phẩm như Cấy của Nguyễn Văn Bình, Tát nước chống hạn của Nguyễn Tư Nghiêm, Trên đồng cỏ nông trường Đồng Giao của Tạ Thúc Bình, Đóng thuyền của Hoàng Kiệt hay Gieo mạ - Gặt mùa của Huỳnh Phương Đông.

Bên cạnh hình ảnh lao động trên đồng ruộng, triển lãm còn gợi lại những năm tháng miền Bắc vừa là hậu phương vững chắc cho tiền tuyến, vừa tập trung kiến thiết đất nước. Những tác phẩm như Việt Bắc (đắp đường) của Đào Đức, Tiếp vận Tây Nguyên của Nguyễn Như Huân hay Lao động vì miền Nam của Thanh Ngọc và Trọng Cát đã khắc họa tinh thần đoàn kết, sự sẻ chia và ý chí chung của cả dân tộc.

Ông Nguyễn Anh Minh, Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam giới thiệu một số tác phẩm tại triển lãm.

Bước vào thời kỳ công nghiệp hóa, vẻ đẹp của người lao động tiếp tục được thể hiện qua hình ảnh những công nhân tại nhà máy, công trường và hầm mỏ. Trong khi đó, những hoạt động đời thường cũng được đưa vào các sáng tác như Đưa cơm ra đồng của Nguyễn Quốc Hùng, Bé cho gà ăn của Nguyễn Phú Cường hay Không tham của rơi của Đào Văn Can. Tinh thần hiếu học cũng được tôn vinh qua các tác phẩm Học hỏi lẫn nhau của Nguyễn Đỗ Cung và Nữ công nhân đứng đọc sách của Cần Thư Công.

“Di sản mỹ thuật như một kho tàng ký ức, ký thác của dân tộc. Mỗi tác phẩm là một di sản của thời đại, góp phần bảo tồn những giá trị lịch sử, văn hóa và nghệ thuật, giúp công chúng hôm nay và mai sau hiểu sâu sắc hơn về quá khứ, thêm trân trọng hiện tại và hướng tới tương lai”, ông Nguyễn Anh Minh nhấn mạnh.

Theo Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, triển lãm không chỉ là hành trình trở về với ký ức lịch sử mà còn hướng tới việc tôn vinh tình yêu lao động, sự cống hiến và những phẩm chất tốt đẹp của con người Việt Nam qua các thế hệ.

Các bức tranh tiêu biểu được trưng bày tại triển lãm.

Đồng quan điểm, Họa sĩ Vi Kiến Thành, Phó Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam cho rằng, các tác phẩm được lựa chọn lần này là những tư liệu nghệ thuật quý giá về một giai đoạn đặc biệt của đất nước.

Nhiều tác phẩm được sáng tác trong thời kỳ miền Bắc xây dựng chủ nghĩa xã hội, đồng thời làm hậu phương lớn cho miền Nam trong cuộc đấu tranh thống nhất đất nước. Đây cũng là giai đoạn các họa sĩ, nhà điêu khắc trực tiếp đến hợp tác xã, công trường, nhà máy để cùng sống, cùng làm việc và tìm kiếm chất liệu sáng tác.

Họa sĩ Vi Kiến Thành, Phó Chủ tịch hội Mỹ thuật Việt Nam phát biểu tại buổi triển lãm.

Theo Họa sĩ, đây là thời kỳ rất nhiều họa sĩ, nhà điêu khắc trực tiếp đến hợp tác xã, công trường, nhà máy để cùng chung sống, làm việc và sáng tác. Hình ảnh người công nhân, nông dân đang miệt mài lao động trên đồng ruộng, công trường hay trong hầm lò đã trở thành một nguồn cảm hứng to lớn và quan trọng của nghệ thuật thời kỳ đó. 

“Thông qua các tác phẩm mỹ thuật, thế hệ hôm nay có thể cảm nhận được một thời kỳ gian khổ và hào hùng của những con người lao động trong sự nghiệp xây dựng đất nước”, ông chia sẻ.

Ông cũng đánh giá cao hoạt động tổ chức các triển lãm chuyên đề của Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam thời gian qua. Việc lựa chọn và biên tập các tác phẩm trong bộ sưu tập theo những chủ đề khác nhau được xem là một cách để đưa các giá trị di sản mỹ thuật đến gần hơn với công chúng.

Từ hành trình đi thực tế của họa sĩ đến ký ức của ngày hôm nay

Chia sẻ với phóng viên về ý tưởng xây dựng triển lãm, bà Vương Lê Mỹ Học, Trưởng phòng Trưng bày, Giáo dục, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, cho biết chủ đề “Ký ức những năm tháng không quên” tập trung vào hành trình xây dựng đất nước, đặc biệt từ sau năm 1954. 

Theo đó, trong nhiều thập niên, các họa sĩ đã đến trực tiếp các công trường, nhà máy, xí nghiệp, hợp tác xã để quan sát và ghi chép về thực tế lao động, sản xuất. Từ những tư liệu tích lũy trong quá trình đi thực tế, nhiều tác phẩm đã được sáng tác và trở thành một phần trong bộ sưu tập của Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam ngày nay.

“Bảo tàng luôn mong muốn giới thiệu những tác phẩm đó như một lời nhắc nhở nhớ về hành trình xây dựng đất nước, đặt biệt là với thế hệ trẻ ngày hôm nay, khi các bạn lớn lên trong hòa bình và khó có thể hình dung được những năm tháng cha ông ta đã xây dựng đất nước như thế nào”, bà Vương Lê Mỹ Học chia sẻ. 

Không gian triển lãm được tổ chức với sự đa dạng về thể loại, phong cách và chất liệu. Qua đó, đơn vị tổ chức mong muốn công chúng có thể tiếp cận chủ đề một cách gần gũi hơn, đồng thời hiểu thêm về nền mỹ thuật Việt Nam cũng như cả một quá trình xây dựng đất nước được phản ánh qua nghệ thuật.

Khách tham quan trải nghiệm một số hoạt động liên quan đến kỹ thuật sáng tác và tạo hình.

Điều khiến đại diện đơn vị tổ chức ấn tượng là sự quan tâm của nhiều bạn trẻ đối với triển lãm. Không chỉ đến tham quan, nhiều sinh viên còn dành thời gian tìm hiểu về lịch sử, các tác phẩm mỹ thuật và tham gia hoạt động trải nghiệm.

“Các bạn trẻ đặc biệt thích tìm hiểu về lịch sử, về những điều ông cha chúng ta đã làm. Tôi rất mừng khi ngày hôm nay có nhiều sinh viên đến đây. Ngoài việc tham quan triển lãm, các bạn cũng tham gia các hoạt động trải nghiệm để hiểu thêm về lịch sử và mỹ thuật Việt Nam”, bà Mỹ Học chia sẻ.

Là một trong những sinh viên tham quan triển lãm, bạn Thanh Huyền -  sinh viên Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp cho biết, dù đã nhiều lần đến Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, nhưng chủ đề triển lãm lần này để lại cho bạn rất nhiều cảm xúc.

Theo bạn, việc lựa chọn tổ chức triển lãm vào dịp hướng tới ngày Quốc khánh khiến các tác phẩm có thêm sự kết nối với người xem.

“Mình cảm thấy chủ đề lần này rất dễ chạm đến cảm xúc của nhiều người, bởi vì nó liên quan đến ngày 2/9, một ngày rất có ý nghĩa đối với mỗi người Việt Nam và là một cột mốc đáng nhớ trong lịch sử dân tộc”, bạn Thanh Huyền chia sẻ.

Sau khi tham quan, bạn Huyền cho rằng triển lãm đã gợi mở một cái nhìn bao quát về giai đoạn đất nước sau khi giành được độc lập và bắt đầu bước vào quá trình xây dựng, tái thiết.

Điều khiến bạn ấn tượng là cách các tác phẩm không chỉ tái hiện những khoảnh khắc lớn của lịch sử, mà còn đi sâu vào những lát cắt rất đời thường của cuộc sống trong những năm đầu xây dựng đất nước. Từ người nông dân trên cánh đồng, công nhân trong nhà máy đến những sinh hoạt bình dị của con người, các tác phẩm tại triển lãm đã tạo nên một bức tranh về một thời kỳ mà lao động và khát vọng dựng xây trở thành một phần quan trọng trong đời sống xã hội.

Qua đó có thể thấy, “Ký ức những năm tháng không quên” không chỉ tái hiện lại những dấu mốc trong lịch sử mà còn lưu giữ những câu chuyện về con người trong hành trình dựng xây đất nước. Qua hơn 50 tác phẩm, những ký ức về một giai đoạn lao động, sản xuất đầy gian khó nhưng cũng giàu niềm tin và khát vọng tiếp tục được kể lại, để công chúng hôm nay, đặc biệt là thế hệ trẻ, có thêm một cách nhìn về hành trình kiến thiết quê hương của các thế hệ đi trước.