Hàn Quốc hạn chế quyền thương lượng của công đoàn về tiền thưởng từ lợi nhuận AI, chip

Làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI) đang mang lại lợi nhuận kỷ lục cho các doanh nghiệp công nghệ Hàn Quốc, nhưng hướng dẫn mới của chính phủ có thể khiến người lao động khó yêu cầu được hưởng một phần thành quả này hơn...

Các thành viên Công đoàn Samsung Electronics trong một cuộc biểu tình quy mô lớn tại cơ sở sản xuất bán dẫn chủ lực của công ty ở thành phố Pyeongtaek, tỉnh Gyeonggi, hồi tháng 4 - Ảnh: Korea Times

Bộ Việc làm và Lao động Hàn Quốc vừa ban hành văn bản hướng dẫn, theo đó tiền thưởng gắn với lợi nhuận doanh nghiệp không thuộc các nội dung bắt buộc phải thương lượng tập thể.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh Samsung Electronics và SK Hynix vừa chi cho nhân viên các khoản thưởng bình quân lên tới hàng trăm nghìn USD, sau khi nhu cầu chip phục vụ AI tăng mạnh giúp lợi nhuận của hai công ty tăng vọt.

Theo hướng dẫn mới, doanh nghiệp vẫn có thể trả thưởng dựa trên lợi nhuận nếu muốn, nhưng không có nghĩa vụ phải đàm phán với người lao động về việc chia sẻ khoản lợi nhuận này.

Hướng dẫn được chính quyền của Tổng thống Lee Jae Myung ban hành giữa lúc các công đoàn và giới doanh nghiệp Hàn Quốc tranh luận gay gắt về việc ai nên được hưởng thành quả từ sự bùng nổ của AI và ngành bán dẫn. 

Các công đoàn cảnh báo việc người lao động không được chia sẻ tương xứng lợi nhuận từ AI và chip có thể làm gia tăng chênh lệch thu nhập, trong khi giới doanh nghiệp muốn chủ động hơn và dễ dự tính các khoản chi trả cho nhân viên.

Do cuộc tranh luận chưa có dấu hiệu lắng xuống, hướng dẫn mới có thể khiến người lao động được hưởng phần nhỏ hơn trong lợi nhuận của ngành công nghệ.

“Hướng dẫn này có nguy cơ tạo ra một tiền lệ làm tình trạng bất bình đẳng ăn sâu hơn trong xã hội Hàn Quốc”, bà Yolanda Lannquist, phụ trách quản trị toàn cầu tại Windfall Trust, nhận định với tờ báo Nikkei Asia. Windfall Trust là tổ chức phi lợi nhuận giúp các nền kinh tế chuẩn bị ứng phó với những biến động do AI gây ra.

Theo bà Lannquist, lợi nhuận từ AI và chip đang tăng rất nhanh. Nếu không sớm xây dựng cơ chế chia sẻ thành quả này với người lao động và toàn xã hội, lợi ích sẽ ngày càng tập trung vào tay một nhóm nhỏ.

Còn theo ông Park Ji-soon, giáo sư luật tại Đại học Korea, điểm quan trọng nhất của hướng dẫn là công đoàn không được đình công để gây sức ép buộc doanh nghiệp trả thưởng.

“Doanh nghiệp vẫn có thể tham vấn công đoàn và trả thưởng theo kết quả kinh doanh như thông lệ hiện nay. Tuy nhiên, hướng dẫn làm rõ rằng đây không phải là vấn đề có thể dùng làm căn cứ đình công”, ông Park nói với Nikkei Asia.

Ông Park cho rằng nếu người lao động thường xuyên đình công để yêu cầu doanh nghiệp dành khoảng 10% lợi nhuận hàng năm trả thưởng, điều này có thể gây xung đột với quyền lợi của cổ đông hoặc chủ nợ.

Trong năm nay, người lao động có công đoàn đại diện tại Samsung Electronics và SK Hynix đã nhiều lần thương lượng với ban lãnh đạo về tiền thưởng. Họ cho rằng mình xứng đáng được chia sẻ thành quả tương xứng với nguồn thu và lợi nhuận đang tăng mạnh của các hãng chip.

Tại bộ phận chip nhớ của Samsung, người lao động đã thương lượng thành công khoản thưởng bình quân 600 triệu won (khoảng 443.000 USD), được chi trả bằng cổ phiếu công ty. Nhân viên tại các bộ phận khác được hưởng mức thưởng thấp hơn nhiều.

SK Hynix cũng thông báo sẽ dành 10% lợi nhuận hoạt động năm 2026 để trả thưởng vào đầu năm sau. Nhân viên có thể lựa chọn nhận tiền mặt hoặc cổ phiếu công ty, với mức thưởng bình quân khoảng 400 triệu won mỗi người.

Ban lãnh đạo và người lao động SK Hynix hiện vẫn đàm phán về tiền lương năm nay. Người lao động gần đây thành lập một công đoàn mới, đại diện cho nhân viên tại nhiều bộ phận hơn, nhằm tăng sức mạnh thương lượng. Công đoàn này ra đời sau khi công ty đề xuất trả tiền thưởng năm nay bằng cổ phiếu thay vì tiền mặt.

Các tổ chức lao động nhanh chóng phản đối hướng dẫn mới. Liên đoàn Công đoàn Hàn Quốc (KCTU), một tổ chức công đoàn lớn, gọi đây là hướng dẫn “chống lại người lao động”.

“Thành quả kinh doanh của doanh nghiệp có được nhờ sự đóng góp của người lao động. Vì vậy, yêu cầu chia sẻ thành quả dưới hình thức tiền thưởng là một nội dung hoàn toàn hợp lý trong thương lượng giữa người lao động và ban lãnh đạo”, KCTU khẳng định trong một tuyên bố.

Trong khi đó, các tổ chức đại diện doanh nghiệp hoan nghênh hướng dẫn mới. Liên đoàn Công nghiệp Hàn Quốc cho rằng hướng dẫn mới sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng dự toán, đồng thời đề nghị chính phủ tiến thêm một bước bằng cách ban hành nghị định có tính ràng buộc pháp lý.

Theo Nhật báo Kinh tế Maeil, hướng dẫn vừa ban hành không có giá trị bắt buộc thi hành.

“Để mang lại sự rõ ràng và khả năng dự toán tốt hơn cho doanh nghiệp, chính phủ cần tiếp tục lấy ý kiến giới quản lý và thúc đẩy ban hành các quy định bổ sung có tính ràng buộc pháp lý”, tờ báo viết.

Theo tờ báo này, nếu không có luật cụ thể, doanh nghiệp có thể bị cuốn vào các vụ kiện tụng với người lao động, khiến tòa án phải đứng ra phân xử những vấn đề phát sinh trong quá trình thương lượng giữa hai bên.