Hướng tới Đại hội XIV: Nghị quyết 57 đưa khoa học, công nghệ thành động lực tăng trưởng

Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị được xem là tuyên ngôn cho bước chuyển mô hình phát triển, khi đặt khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo vào vai trò động cơ trung tâm, thay thế các động lực tăng trưởng truyền thống đã dần suy giảm hiệu quả, qua đó hướng tới tăng trưởng nhanh nhưng bền vững và bảo đảm tính tự chủ của nền kinh tế.

Điểm khác biệt căn bản của Nghị quyết 57 so với nhiều chủ trương trước đây nằm ở chỗ: khoa học và công nghệ không còn được nhìn nhận như một lĩnh vực hỗ trợ, mà được xác định là nền tảng cấu trúc lại toàn bộ mô hình tăng trưởng.

Đây là bước chuyển từ tư duy coi vốn, lao động và tài nguyên là đầu vào chính sang tư duy lấy tri thức, công nghệ và sáng tạo làm lực kéo chủ đạo, phù hợp với xu thế phát triển của kinh tế thế giới cũng như yêu cầu nội tại của Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.

Trên bình diện thể chế, Nghị quyết 57 nhấn mạnh việc hoàn thiện khung pháp lý bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, coi đây là điều kiện tiên quyết để nuôi dưỡng và bảo vệ sáng tạo. Thực tế cho thấy, khi quyền tài sản trí tuệ chưa được bảo đảm đầy đủ, doanh nghiệp và nhà khoa học khó có động lực đầu tư dài hạn cho nghiên cứu.

Cùng với đó, các chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng và đất đai cho hoạt động nghiên cứu và phát triển được xác định là công cụ then chốt để chuyển dòng vốn từ các lĩnh vực thâm dụng tài nguyên sang các lĩnh vực thâm dụng tri thức.

Quan trọng hơn, Nghị quyết 57 khẳng định doanh nghiệp là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Đây là sự điều chỉnh tư duy mang tính căn cơ, nhằm khắc phục tình trạng nghiên cứu tách rời thị trường, thiếu khả năng thương mại hóa.

Thực tiễn những năm gần đây cho thấy khu vực doanh nghiệp Việt Nam đã bắt đầu tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị công nghệ cao, từ sản xuất linh kiện điện tử, thiết bị viễn thông, phần mềm cho tới các ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và công nghệ tài chính.

Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị được xem là tuyên ngôn cho bước chuyển mô hình phát triển, khi đặt khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo vào vai trò động cơ trung tâm.

Những thành tựu thực tế đã và đang minh chứng cho hướng đi này. Việt Nam ngày càng trở thành điểm đến quan trọng của dòng vốn đầu tư công nghệ cao, không chỉ ở khâu sản xuất mà ngày càng rõ nét ở khâu nghiên cứu, thiết kế và phát triển sản phẩm.

Việc nhiều tập đoàn lớn đặt trung tâm nghiên cứu và phát triển tại Hà Nội, TP.HCM và một số địa phương trọng điểm cho thấy vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu đang được nâng lên. Các ngành điện tử, thiết bị điện, ô tô, dược phẩm đã bắt đầu chuyển dịch từ lắp ráp, gia công sang thiết kế, cải tiến và nội địa hóa công nghệ.

Trong lĩnh vực kinh tế số, kết quả đạt được càng cho thấy sức bật của động lực mới. Kinh tế số hiện đóng góp trên 14% GDP, trở thành một trụ cột quan trọng của tăng trưởng. Thương mại điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt, chính phủ số và xã hội số phát triển nhanh chóng, góp phần nâng cao hiệu quả quản trị, giảm chi phí giao dịch và mở rộng không gian tăng trưởng.

Sự hình thành và lớn mạnh của các nền tảng số Make in Vietnam không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, mà còn khẳng định năng lực làm chủ công nghệ và không gian phát triển số của doanh nghiệp Việt.

Dù vậy, Nghị quyết 57 cũng đặt ra yêu cầu phải nhìn thẳng vào những hạn chế. Mức chi cho khoa học và công nghệ của Việt Nam hiện mới khoảng 0,53% GDP, thấp hơn đáng kể so với chuẩn mực quốc tế. Tuy nhiên, điểm tích cực là tốc độ tăng chi bình quân trên 10% mỗi năm, cho thấy sự thay đổi rõ rệt trong ưu tiên phân bổ nguồn lực.

Quan trọng hơn, đó là sự thay đổi về chất trong tư duy phát triển: không chạy theo tăng trưởng bằng mọi giá, mà hướng tới nâng cao năng suất nhân tố tổng hợp, thước đo phản ánh chiều sâu và chất lượng của tăng trưởng.

Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn bản lề để hiện thực hóa mục tiêu trở thành nước đang phát triển có thu nhập cao, Nghị quyết 57 không thể dừng lại ở vai trò định hướng, mà phải được chuyển hóa thành hành động cụ thể, nhất quán và có kỷ luật trong toàn bộ hệ thống.

Thành công của Nghị quyết không chỉ nằm ở tầm nhìn, mà nằm ở khả năng tổ chức thực hiện đến cùng, tháo gỡ thực chất các điểm nghẽn thể chế, phân bổ nguồn lực đúng trọng tâm và trao trọn vai trò dẫn dắt cho doanh nghiệp.

Nếu khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thực sự được đặt vào vị trí trung tâm của các quyết sách phát triển, nếu nguồn lực quốc gia được ưu tiên cho tri thức thay vì dàn trải, và nếu tinh thần kiến tạo thay thế cho tư duy quản lý hành chính, thì năng suất nhân tố tổng hợp hoàn toàn có thể được nâng lên mức 4–5% mỗi năm. Đây chính là chìa khóa để Việt Nam bứt phá khỏi bẫy thu nhập trung bình, hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026–2030.

Hướng tới Đại hội XIV, Nghị quyết 57 vì thế không chỉ mở ra một động cơ tăng trưởng mới, mà còn đặt ra mệnh lệnh hành động rõ ràng: phải hành động nhanh hơn, quyết liệt hơn và hiệu quả hơn. Chỉ khi biến khát vọng phát triển thành kết quả đo đếm được trong thực tiễn, Việt Nam mới có thể xây dựng một nền kinh tế tự chủ, hiện đại và đủ sức cạnh tranh trong một thế giới đang biến động mạnh mẽ.