Ngân hàng tăng huy động qua chứng chỉ tiền gửi, bài toán phía sau lãi suất cao

Chứng chỉ tiền gửi đang được nhiều ngân hàng sử dụng để bổ sung nguồn vốn và thu hút khách hàng. Đằng sau sức hấp dẫn về lãi suất là bài toán cân đối kỳ hạn, kiểm soát chi phí huy động và duy trì khả năng đáp ứng nhu cầu tín dụng.

Dòng vốn dịch chuyển sang chứng chỉ tiền gửi

Theo báo cáo cập nhật ngành ngân hàng của SSI Research, trong 9 tháng đầu năm 2026, huy động vốn tại các ngân hàng được theo dõi tăng 12,8%, tương đương tốc độ tăng tín dụng. Tuy nhiên, tiền gửi khách hàng chỉ tăng 10%, trong khi chứng chỉ tiền gửi tăng 41%, bổ sung khoảng 350.000 tỷ đồng. Các mức tăng này phản ánh sự thay đổi đáng chú ý trong cơ cấu nguồn vốn.

Nếu chỉ nhìn vào tăng trưởng huy động chung, áp lực tìm kiếm nguồn tiền có thể chưa thể hiện đầy đủ. Khi tách từng cấu phần, vai trò của chứng chỉ tiền gửi rõ hơn: công cụ này đang hỗ trợ ngân hàng bù đắp khoảng cách giữa khả năng thu hút tiền gửi thông thường và nhu cầu mở rộng cho vay.

Với ngân hàng, huy động thêm vốn luôn gắn với hai câu hỏi: phải trả mức lãi suất nào và có thể sử dụng nguồn tiền trong bao lâu. Một khoản vốn có kỳ hạn phù hợp, thời điểm hoàn trả được xác định rõ sẽ giúp nhà băng chủ động hơn khi xây dựng kế hoạch giải ngân và bố trí thanh khoản.

Chứng chỉ tiền gửi vì thế có ý nghĩa vượt ra ngoài việc bổ sung quy mô huy động. Thông qua từng đợt phát hành, ngân hàng có thể lựa chọn kỳ hạn, khối lượng và nhóm khách hàng phù hợp với nhu cầu vốn của mình. Cách huy động này cho phép điều chỉnh có trọng tâm hơn, thay vì đồng loạt thay đổi biểu lãi suất tiết kiệm.

Tuy nhiên, số dư chứng chỉ tiền gửi tăng nhanh chưa đủ để kết luận toàn bộ nguồn vốn đã trở nên dài hạn và ổn định hơn. Muốn đánh giá chính xác còn phải xem thời hạn còn lại, mức độ tập trung của người mua và lịch đáo hạn. Nếu nhiều khoản cùng đến hạn trong một thời điểm, ngân hàng vẫn phải chuẩn bị nguồn chi trả hoặc huy động thay thế.

Bên cạnh đó, cần phân biệt chứng chỉ tiền gửi với tổng giấy tờ có giá. Theo số liệu tổng hợp được bài viết đề cập, tại 28 ngân hàng, số dư giấy tờ có giá cuối quý III/2026 vượt 2,26 triệu tỷ đồng, tăng khoảng 31% so với đầu năm. Đây là nhóm rộng hơn, không thể coi toàn bộ giá trị này là chứng chỉ tiền gửi.

Chứng chỉ tiền gửi đang được nhiều ngân hàng sử dụng để bổ sung nguồn vốn và thu hút khách hàng

Hút được tiền vẫn phải tính hiệu quả sử dụng vốn

Về mặt kinh tế, mức lãi suất hấp dẫn giúp ngân hàng tăng khả năng thu hút người mua, nhưng đồng thời làm phát sinh nghĩa vụ trả lãi tương ứng. Vì vậy, thành công của một đợt phát hành không chỉ nằm ở lượng tiền huy động được mà còn phụ thuộc khả năng sử dụng số vốn đó.

Nếu nguồn tiền được giải ngân đúng kế hoạch, tạo thu nhập đủ bù chi phí và duy trì chất lượng khoản vay, ngân hàng có thể cải thiện hiệu quả hoạt động. Ngược lại, huy động với chi phí cao nhưng giải ngân chậm sẽ khiến tiền nhàn rỗi trở thành gánh nặng. Cho vay nhanh để bù đắp chi phí cũng có thể tạo sức ép lên khâu lựa chọn khách hàng và kiểm soát rủi ro.

Do đó, việc chuyển sang chứng chỉ tiền gửi có thể giúp nhà băng linh hoạt hơn trong tổ chức huy động, nhưng không làm mất đi áp lực về giá vốn. Khoản lãi phải trả vẫn đi vào chi phí hoạt động và ảnh hưởng đến phần chênh lệch giữa thu nhập từ tài sản sinh lãi với chi phí nguồn vốn.

Cũng cần thận trọng khi suy từ lãi suất chứng chỉ tiền gửi sang mặt bằng lãi suất cho vay. Một sản phẩm huy động có mức lãi cao chưa đủ để khẳng định lãi vay sẽ tăng tương ứng. Diễn biến này còn phụ thuộc tỷ trọng vốn huy động mới, cơ cấu tiền gửi hiện hữu, khả năng tiết giảm chi phí và mức cạnh tranh giữa các ngân hàng.

Ở phía người mua, phép tính cần bắt đầu từ thời điểm phải sử dụng tiền. Lợi tức chỉ thực sự có ý nghĩa khi sản phẩm phù hợp với kế hoạch tài chính. Nếu cần thu hồi vốn sớm, khả năng chuyển nhượng, điều kiện thanh toán và chi phí phát sinh có thể làm thay đổi đáng kể kết quả dự kiến.

Vì vậy, không nên mặc định mọi chứng chỉ tiền gửi đều có cách xử lý trước hạn giống nhau. Người mua cần đọc điều khoản của từng đợt phát hành, xác định rõ quyền yêu cầu thanh toán, cơ chế chuyển nhượng và bên có trách nhiệm thực hiện cam kết. Nếu có phương án vay cầm cố, cần tính cả lãi vay và phí thay vì chỉ nhìn vào lãi suất nhận được.

Xu hướng tăng huy động qua chứng chỉ tiền gửi cho thấy các ngân hàng đang chủ động tìm thêm phương án cân đối nguồn tiền. Hiệu quả cuối cùng sẽ được quyết định bởi khả năng kết nối nguồn vốn huy động với nhu cầu cho vay, đồng thời kiểm soát chi phí và lịch hoàn trả. Với khách hàng, lựa chọn phù hợp cần được cân nhắc bằng cả lợi tức lẫn khả năng tiếp cận lại khoản tiền khi cần.