Người tiêu dùng chi tiêu khác trước như thế nào?

Điều khiến người tiêu dùng chấp nhận “mở hầu bao” không còn chỉ dựa vào nhu cầu mà là bài toán giá trị. Không chỉ là phản ứng trước áp lực chi phí sinh hoạt mà còn phản ánh một xu hướng tiêu dùng đang định hình lại thị trường bán lẻ.

Sức mua tăng nhưng người tiêu dùng không còn “mạnh tay” như trước

Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng trong 6 tháng đầu năm 2026 ước đạt hơn 3.889 nghìn tỷ đồng, tăng 12,9% so với cùng kỳ năm trước; nếu loại trừ yếu tố giá vẫn tăng 7,3%, phản ánh sức mua thực của nền kinh tế tiếp tục được cải thiện. Trong đó, doanh thu bán lẻ hàng hóa đạt hơn 2.940 nghìn tỷ đồng, chiếm hơn 75% tổng mức bán lẻ; doanh thu lưu trú, ăn uống tăng 15,6%, còn du lịch lữ hành tăng 15%.

Những con số này cho thấy nhu cầu tiêu dùng vẫn là một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, theo các doanh nghiệp bán lẻ, tăng trưởng doanh số không đồng nghĩa với việc người tiêu dùng chi tiêu “thoáng tay” hơn.

Ảnh minh họa.

Trong khi các hệ thống phân phối như siêu thị, cửa hàng tiện lợi,…ghi nhận lượng khách đến mua sắm duy trì ổn định, song giá trị trung bình của mỗi hóa đơn không tăng tương ứng. Thay vào đó, người mua có xu hướng lựa chọn các sản phẩm thiết yếu, ưu tiên hàng khuyến mại, sản phẩm có giá hợp lý hoặc các thương hiệu riêng của siêu thị.

Như vậy thấy rằng đằng sau những con số tăng trưởng là sự thay đổi rõ nét trong hành vi tiêu dùng: người dân chi tiêu thận trọng hơn, ưu tiên giá trị sử dụng, săn khuyến mại nhiều hơn và cân nhắc kỹ trước mỗi quyết định mua sắm.

Theo Bộ Công Thương cũng đánh giá, các chương trình kích cầu tiêu dùng, tháng khuyến mại tập trung và hoạt động xúc tiến thương mại đang góp phần duy trì sức mua trong bối cảnh người dân vẫn cân nhắc kỹ hơn đối với các khoản chi không thật sự cần thiết.

Ở góc độ doanh nghiệp, nhiều nhà bán lẻ cho biết tần suất mua sắm của khách hàng có xu hướng tăng nhưng giá trị từng đơn hàng không tăng tương ứng. Điều này phản ánh người tiêu dùng đang chuyển từ tâm lý mua nhiều sang mua đúng nhu cầu, hạn chế tích trữ và tối ưu ngân sách gia đình.

Theo đó, việc duy trì sức mua trong thời gian tới sẽ phụ thuộc không chỉ vào thu nhập của người dân mà còn vào khả năng kiểm soát lạm phát, ổn định giá cả và niềm tin tiêu dùng. VCCI nhận định, tiêu dùng nội địa tiếp tục là một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế, song doanh nghiệp cần thích ứng với xu hướng tiêu dùng ngày càng chú trọng giá trị và hiệu quả chi tiêu.

Từ “mua thứ mình thích” sang “mua thứ thật sự cần”

Nếu như trước đây nhiều quyết định mua sắm chịu tác động lớn bởi xu hướng và cảm xúc thì hiện nay yếu tố giá cả, chất lượng và tính thiết thực ngày càng đóng vai trò quyết định.

Một biểu hiện rõ nét là người tiêu dùng dành nhiều thời gian hơn để so sánh giá giữa các siêu thị, cửa hàng và nền tảng thương mại điện tử trước khi quyết định mua. Các chương trình giảm giá, tích điểm, hoàn tiền hay miễn phí vận chuyển trở thành yếu tố ảnh hưởng đáng kể đến lựa chọn của khách hàng.

Không chỉ vậy, xu hướng ưu tiên hàng Việt Nam, sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, bảo đảm chất lượng cũng ngày càng được quan tâm trong bối cảnh người tiêu dùng chú trọng hơn đến an toàn thực phẩm và quyền lợi của mình. Ở chiều ngược lại, sự thay đổi này cũng tạo áp lực đối với doanh nghiệp. Ngoài việc cạnh tranh về giá, doanh nghiệp phải đầu tư nhiều hơn vào chất lượng sản phẩm, dịch vụ hậu mãi, trải nghiệm mua sắm và xây dựng niềm tin thương hiệu.

Theo số liệu kinh tế - xã hội 6 tháng đầu năm, tiêu dùng cuối cùng tiếp tục đóng góp tích cực vào tăng trưởng chung của nền kinh tế, song việc người tiêu dùng trở nên thận trọng hơn cho thấy thị trường đang bước sang giai đoạn cạnh tranh bằng giá trị thay vì chỉ bằng quy mô khuyến mại.

Số liệu thống kê cho thấy sức mua của thị trường Việt Nam vẫn đang phục hồi tích cực, song hành vi tiêu dùng đã có nhiều thay đổi so với những năm trước. Người dân không cắt giảm hoàn toàn chi tiêu mà chuyển sang lựa chọn kỹ lưỡng hơn, ưu tiên nhu cầu thiết yếu, cân đối ngân sách và đề cao giá trị sử dụng của sản phẩm.

Xu hướng này đặt ra yêu cầu mới đối với doanh nghiệp trong việc thiết kế sản phẩm, chính sách giá và chiến lược bán hàng phù hợp với kỳ vọng của người tiêu dùng. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để các cơ quan quản lý tiếp tục hoàn thiện chính sách kích cầu, bảo đảm ổn định thị trường và nâng cao niềm tin tiêu dùng.

Trong bối cảnh kinh tế còn nhiều biến động, việc người tiêu dùng thay đổi cách chi tiêu không chỉ là phản ứng ngắn hạn mà có thể trở thành một xu hướng dài hạn, tác động đến cấu trúc của thị trường bán lẻ trong những năm tới.