OpenAI chơi xấu trong bài toán mang tính bước ngoặt sự nghiệp, nhà toán học NYU khẳng định

Giáo sư toán học Tristan Buckmaster của Đại học New York (NYU) đã công bố ba chứng minh vào hôm thứ Ba, cùng với phát hiện sơ bộ về một trong những bài toán chưa có lời giải lớn nhất trong toán học lý thuyết. Những phát hiện này, được thực hiện với sự hợp tác của nhà toán học Levent Alpöge từ Anthropic và sử dụng cả hai mô hình AI Codex và Claude, tự thân chúng đã mang ý nghĩa quan trọng nhưng đồng thời cũng đi kèm với một cuộc tranh cãi hy hữu xoay quanh những nỗ lực của OpenAI nhằm giải quyết chính bài toán đó.

Nguồn ảnh: andresr(opens in a new window) / Getty Images.

"Câu chuyện này còn một phần khác nữa," ông Buckmaster viết trong tuyên bố công bố các chứng minh, "và thành thật mà nói, tôi rất ước mình không phải bận tâm đến nó." Theo tuyên bố, một nỗ lực song song từ phía OpenAI đã được xây dựng dựa trên công trình của họ trước khi nó được công bố rộng rãi, dẫn đến một mớ bòng bong của sự cạnh tranh học thuật và những tuyên bố trái ngược nhau.

Ngay sau tuyên bố của Buckmaster, OpenAI đã công bố chứng minh hoàn chỉnh cho bài toán về sự tồn tại và tính trơn của phương trình Navier-Stokes, bài toán mà các phát hiện của Buckmaster đã đạt được những bước tiến nhất định. Theo OpenAI, chứng minh này được khám phá bởi một mô hình thế hệ tiếp theo chưa được phát hành, mô hình đã giải quyết hàng loạt bài toán chưa có lời giải khác nhau trong suốt tuần qua. Tổng cộng, nỗ lực kéo dài một tuần này đã tiêu tốn 300 tỷ token đầu ra tương đương 22,5 triệu USD chi phí điện toán, nếu tính theo mức giá hiện tại của Astra.

Bài toán về sự tồn tại và tính trơn của phương trình Navier-Stokes là một trong bảy bài toán Thiên niên kỷ (Millennium Prize problems) một tập hợp các bài toán lớn chưa có lời giải, mỗi bài toán mang theo phần thưởng 1 triệu USD từ Viện Toán học Clay dành cho người hoặc nhóm đầu tiên đưa ra được đáp án. Các phương trình Navier-Stokes được ứng dụng rộng rãi trong cơ học chất lưu nhưng lại chưa được thấu hiểu tường tận về mặt lý thuyết. Một lời giải cho bài toán này sẽ đại diện cho một bước tiến quan trọng trong nhận thức chung về vật lý toán học.

Trong khi Buckmaster và Alpöge đang hoàn thiện các kết quả của mình, họ hay tin rằng "thông tin về tiến độ của chúng tôi đã được tuồn cho OpenAI." Khi họ liên hệ, OpenAI cho biết họ đã đạt được chứng minh hoàn chỉnh cho vấn đề trung tâm. Nhưng khi hai nhà toán học đặt các câu hỏi tiếp theo về thời điểm OpenAI bắt đầu nghiên cứu bài toán này và mức độ can thiệp của con người, các câu trả lời trở nên lảng tránh hơn.

"Sự thật lộ ra là cả một đội ngũ đã làm việc để giải quyết bài toán này," Buckmaster cho biết, "và một lượng tài nguyên điện toán khổng lồ đã được sử dụng.... Cuối cùng, hai bên xác nhận rằng câu lệnh đầu tiên đã được gửi đi trong vài ngày qua, sau khi thông tin về công trình của chúng tôi đến tai OpenAI."

Nếu đúng như vậy, điều này ngụ ý rằng đội ngũ OpenAI đã tin chắc phương pháp tiếp cận của Buckmaster và Alpöge là chính xác, đồng thời quyết định sử dụng lợi thế vật chất về tài nguyên điện toán của mình để đạt được chứng minh chính thức trước.

Bài đăng của OpenAI xác nhận phần lớn diễn biến thời gian này, cụ thể là nỗ lực mới nhất bắt đầu vào ngày 1 tháng 9, lấy cảm hứng từ những tin đồn cho rằng hai bài toán Thiên niên kỷ đã được giải. Ngoài ra, bài đăng cũng xác nhận các cuộc thảo luận đang diễn ra với Buckmaster và Alpöge.

Mặc dù bài toán này được rất nhiều nhà toán học theo đuổi, nhưng chiến thuật cụ thể mà Buckmaster và cộng sự thực hiện lại ít phổ biến hơn nhiều. Do đó, Buckmaster cảm thấy nghi ngờ khi OpenAI cuối cùng lại chọn cùng một phương pháp tiếp cận trong cùng một thời điểm.

"Hướng giải quyết bài toán của Viện Clay thông qua lực trơn, lựa chọn c và d trong phát biểu bài toán của Fefferman, là hướng đi do Luis và Diego mở ra và cũng là hướng mà Levent cùng tôi đã âm thầm lựa chọn để công phá," Buckmaster viết. "Hầu như không một ai khác mà tôi biết đang nghiên cứu theo hướng đó," ông tiếp tục. "Đó không phải là hướng đi mà người ta có thể nghĩ ra chỉ trong vài ngày bằng cách đưa cho mô hình một phát biểu bài toán."

Mặc dù Alpöge đang làm việc cho Anthropic, nhưng anh không tiến hành nghiên cứu này nhân danh công ty. Do đó, bộ đôi đã sử dụng kết hợp nhiều mô hình, chủ yếu phụ thuộc vào Codex của OpenAI cho công việc của mình. Dù vậy, việc Alpöge trực thuộc một phòng thí nghiệm đối thủ dường như là một điểm nhạy cảm đối với OpenAI, và Buckmaster cáo buộc rằng Bubeck đã yêu cầu ông gạch tên Alpöge khỏi danh sách tác giả như một phần của thỏa hiệp được đề xuất.

Khi Buckmaster kiên quyết muốn công khai vụ tranh chấp này, ông cho biết Bubeck đã đáp lại: "Tại sao ông lại muốn hủy hoại sự nghiệp của mình?". Buckmaster kể lại khi ông phản kháng, Bubeck đã tiếp lời: "Nếu ông không muốn tôi tử tế, thì tôi cũng không cần phải tử tế."

Buckmaster cũng bày tỏ lo ngại rằng, do ông đã sử dụng Codex rất nhiều trong quá trình tổng hợp dự án, thông tin từ công trình của ông có thể đã cung cấp dữ liệu cho chính những nỗ lực giải quyết bài toán của OpenAI. OpenAI có quyền bảo lưu việc huấn luyện mô hình trên các tương tác với Codex, mặc dù người dùng có thể tùy chọn từ chối (opt-out). Nếu đội ngũ OpenAI sử dụng một mô hình được huấn luyện trên chính các tương tác Codex của Buckmaster, rất có khả năng mô hình này đã "nôn ra" (regurgitate) lại công trình của ông khi đối mặt với một bài toán tương tự.

Trong bài đăng của mình, OpenAI đã cố tình xoa dịu khả năng xảy ra hiện tượng "nôn ra" dữ liệu này. "Chúng tôi (các nhà nghiên cứu và đặc vụ) không hề thấy bất kỳ phần nào trong công trình của họ qua bất kỳ phương tiện nào cho đến khi họ công bố rộng rãi cụ thể là không có dữ liệu người dùng cụ thể nào bị truy cập để giải bài toán này," bài đăng nêu rõ. "Mặc dù khó xảy ra, chúng tôi không thể loại trừ khả năng dữ liệu đã được ẩn danh thu thập từ việc họ sử dụng các sản phẩm của chúng tôi đã giúp cải thiện các mô hình của chúng tôi. Tuy nhiên, các chứng minh của chúng tôi khác biệt đáng kể và thậm chí các kết quả chính xác được chứng minh cũng khác nhau trong trường hợp Euler (có ngoại lực so với không có ngoại lực)."

Bất kể thế nào, vấn đề này nhiều khả năng sẽ hâm nóng lại cuộc tranh luận đang diễn ra về vai trò của AI trong nghiên cứu toán học, cũng như những động cơ cụ thể của OpenAI. Về phần mình, Buckmaster dường như tin rằng câu trả lời tốt nhất là đưa càng nhiều thông tin về nghiên cứu này ra ánh sáng công chúng càng tốt.

Cập nhật lúc 1:35 sáng (giờ Việt Nam): Đã bổ sung các chi tiết từ thông cáo của OpenAI về kết quả bài toán Navier-Stokes.