Sự rút lui của Mỹ khỏi trật tự toàn cầu đang 'bào mòn' năng lực cạnh tranh của châu Âu, người đứng đầu ngân hàng trung ương cảnh báo

Châu Âu đang đối mặt với sự suy giảm các điều kiện vốn là động lực tăng trưởng lịch sử của châu lục, người đứng đầu ngân hàng trung ương châu Âu đã cảnh báo vào hôm thứ Tư, đồng thời kêu gọi các nhà lãnh đạo không lặp lại những sai lầm từng mắc phải trong thời kỳ bùng nổ dotcom giữa kỷ nguyên AI.

Christine Lagarde, Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), trong cuộc họp báo về quyết định lãi suất tại Frankfurt, Đức

Phát biểu tại Hội đồng Doanh nghiệp Quốc tế của Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Geneva, Thụy Sĩ vào hôm thứ Tư, Chủ tịch Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB) Christine Lagarde cảnh báo rằng mô hình tăng trưởng hậu chiến của châu lục này đang "bị bào mòn" và "khó có thể quay trở lại hình thái mà chúng ta từng biết."

Bà Lagarde chia sẻ trước các thính giả rằng sự tăng trưởng kinh tế này từng dựa trên ba trụ cột: thương mại toàn cầu mở rộng, sản xuất được hỗ trợ nhờ tiếp cận nguồn năng lượng giá rẻ, và "một trật tự toàn cầu dựa trên quy tắc ổn định, được củng cố bởi chiếc ô an ninh của Mỹ."

Bà Lagarde nhận định cả ba trụ cột này hiện đều đang suy yếu.

Bà cho biết chỉ tính riêng trong năm ngoái, hơn 2.500 hạn chế thương mại đã được thực thi trên toàn cầu.

Ngay sau khi trở lại Nhà Trắng, Tổng thống Donald Trump đã công bố hàng loạt mức thuế quan có mục tiêu, bao gồm mức thuế nền 20% áp dụng cho các hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ từ Liên minh Châu Âu. Mức thuế đó sau đó đã được giảm xuống 15% khi hai bên đạt được một thỏa thuận thương mại, nhưng sự bất định vẫn tồn tại xung quanh tính ổn định của thỏa thuận này cũng như cách Washington sẽ đánh thuế các mặt hàng nhập khẩu nhất định của châu Âu như thép.

Sự rút lui của Mỹ khỏi trật tự thế giới hậu chiến

Xét trên góc độ rộng hơn, bà Lagarde cho biết trong bài phát biểu hôm thứ Tư rằng việc Mỹ rút lui khỏi vai trò dẫn dắt an ninh phương Tây đang gia tăng thêm áp lực lên nền kinh tế châu Âu.

"Môi trường [trong quá khứ] đó từng cho phép các chuỗi cung ứng châu Âu đào sâu hơn, đồng thời giúp các doanh nghiệp tổ chức đầu tư hướng tới hiệu quả thay vì khả năng chống chịu," bà nói.

"Ngày nay, trật tự toàn cầu đó đang chịu nhiều áp lực. Các căng thẳng địa chính trị đang làm lộ rõ hơn những sự phụ thuộc cốt yếu và các điểm nghẽn, trong khi châu Âu đối mặt với các mối đe dọa an ninh ngày càng gia tăng ngay trước cửa nhà."

Ông Trump từ lâu đã chỉ trích các đồng minh châu Âu của Mỹ vì không chi tiêu đủ cho quốc phòng, đi cùng với việc chính quyền của ông đưa ra các đe dọa rút khỏi liên minh quân sự và thậm chí đưa lãnh thổ NATO vào tầm kiểm soát của Washington bằng lực lượng. Trong khi đó, máy bay Nga ngày càng xâm phạm không phận châu Âu, còn cuộc chiến Mỹ - Iran đã gây áp lực lên nền kinh tế châu lục và đặt ra những mối đe dọa an ninh mới cho khu vực.

Khi thế giới trở nên kém an toàn hơn, bà Lagarde nhận định hôm thứ Tư rằng các dòng vốn chảy vào châu Âu đã rơi vào tình thế rủi ro.

"Khi các sự phụ thuộc kinh tế có thể bị biến thành vũ khí hoặc khi nhận thức về khả năng răn đe bị suy yếu, những lo ngại về khả năng chống chịu sẽ đi thẳng vào các quyết định kinh tế. Các doanh nghiệp sẽ đầu tư ít hơn khi dòng vốn được coi là kém an toàn hơn, gây áp lực lên sản lượng và tiêu dùng," bà cho biết.

"Tổng hợp lại, những sự dịch chuyển này cho thấy mô hình tăng trưởng hậu chiến của châu Âu đang bị bào mòn. Và nó khó có thể quay trở lại hình thái mà chúng ta từng biết."

Cảnh báo về AI

Hướng về tương lai, bà Lagarde cho rằng châu Âu vẫn sở hữu "những sức mạnh đáng kể để làm nền tảng phát triển," bao gồm mạng lưới các thỏa thuận thương mại lớn nhất thế giới, năng lực sản xuất đẳng cấp thế giới và thị trường đơn lẻ khổng lồ của EU.

Mặc dù vậy, bà đã đưa ra cảnh báo tới khu vực về việc không lặp lại những sai lầm thời kỳ dotcom khi bước vào cuộc cách mạng AI.

"Châu Âu về cơ bản đã bỏ lỡ cuộc cách mạng kỹ thuật số đầu tiên, khi những lợi ích thương mại từ sự lan tỏa của công nghệ thông tin và truyền thông bị chiếm lĩnh phần lớn ở những nơi khác. Chúng ta không thể để lặp lại trải nghiệm đó với trí tuệ nhân tạo — cuộc cách mạng kỹ thuật số thứ hai," bà Lagarde nhấn mạnh.

Ngành công nghệ của châu Âu từ lâu đã bị thu nhỏ khi so sánh với Mỹ. 34 công ty công nghệ niêm yết có giá trị nhất châu Âu có tổng vốn hóa thị trường khoảng 1,37 nghìn tỷ euro (1,59 nghìn tỷ USD), trong khi nhóm 7 gã khổng lồ công nghệ (Magnificent Seven) của Mỹ có tổng giá trị thị trường hơn 23 nghìn tỷ USD.

Mặc dù bà Lagarde phát biểu tại hội đồng WEF hôm thứ Tư rằng đã có "những tín hiệu khuyến khích" cho thấy các doanh nghiệp châu Âu đang đầu tư vào AI, bà cho rằng các câu hỏi vẫn còn đó về việc " liệu châu Âu có thể tạo ra các điều kiện để khoản đầu tư đó lan tỏa và mở rộng quy mô hay không."

"Một đề xuất nổi bật là 'EU Inc.' — một hình thức pháp lý doanh nghiệp tùy chọn trên toàn EU, cho phép các công ty chỉ cần đăng ký thành lập một lần và sau đó vận hành theo một bộ quy tắc duy nhất trên khắp EU," bà nói, đồng thời lưu ý rằng các cải cách thị trường vốn đang được thiết kế để giúp các công ty châu Âu mở rộng quy mô trên toàn châu lục.

"Chúng ta đã có sẵn nhiều yếu tố cấu thành cho sự tăng trưởng dài hạn mạnh mẽ hơn," bà nói. "Biến quy mô của châu Âu thành tầm vóc của châu Âu sẽ giúp các công ty đổi mới sáng tạo phát triển ngay tại quê nhà, cho phép các công ty công nghệ mới lan tỏa nhanh hơn và thúc đẩy năng suất. Qua đó, nó sẽ giúp đưa nhu cầu nội địa trở thành động lực tăng trưởng bền vững hơn."

Marco Forgione, Tổng Giám đốc Viện Xuất khẩu và Thương mại Quốc tế, chia sẻ với chương trình "Squawk Box Europe" của CNBC hôm thứ Tư rằng châu Âu cũng mắc lỗi bảo hộ khi nói đến thương mại.

"Thị trường nội khối tại châu Âu là tự do, nhưng thương mại đi vào châu Âu thì còn lâu mới tự do, và đó là một môi trường rất mang tính bảo hộ. Và tôi nghĩ vấn đề đối với châu Âu là họ sẽ đóng vai trò gì trong một trật tự thế giới mới," ông nói. "Sự cạnh tranh từ Trung Quốc và các đối thủ tương tự — những bên đã tiến rất xa trên chuỗi giá trị liên quan đến sản xuất — là một thách thức thực sự."

"Những thay đổi căn bản, cả về chính trị lẫn kinh tế, là điều bắt buộc nếu châu Âu muốn bứt phá khỏi trạng thái đình trệ mà họ đã trải qua trong nhiều thập kỷ và thực sự bắt đầu thấy sự tăng trưởng trong nền kinh tế của mình," ông bổ sung.