Su Super League: Bóng đá Trung Quốc và vai trò của sở hữu trí tuệ

Từ một giải bóng đá phong trào, Su Super League của Trung Quốc đã nhanh chóng trở thành hiện tượng truyền thông nhờ kết hợp chiến lược thương hiệu với sở hữu trí tuệ. Mô hình này mang đến nhiều bài học đáng tham khảo cho các câu lạc bộ bóng đá Việt Nam trong phát triển thương hiệu bền vững.

Từ một giải đấu phong trào đến thương hiệu thể thao nhờ chiến lược sở hữu trí tuệ

Từ tỉnh Giang Tô đến khắp Trung Quốc, sức hút của bóng đá phong trào đang bùng nổ mạnh mẽ. Cùng với sự trưởng thành của Giải bóng đá các thành phố tỉnh Giang Tô (Jiangsu Football City League, JSCL), còn được biết đến với tên gọi Su Super League hay "Su Chao", tầm quan trọng của chiến lược phát triển không chỉ nằm trên sân cỏ mà còn mở rộng sang lĩnh vực sở hữu trí tuệ (IP).

Khởi đầu chỉ là một giải đấu quy mô cấp tỉnh với các cầu thủ nghiệp dư thi đấu trên những sân vận động nhỏ, Su Super League hiện đã trở thành hiện tượng thể thao thu hút khán giả trên khắp miền Đông Trung Quốc. Nhiều trận đấu liên tục "cháy vé".

Theo các phương tiện truyền thông Trung Quốc, những bài đăng về Su Chao trên mạng xã hội Weibo thu hút hàng triệu lượt xem, trong khi các video trên nền tảng Douyin đạt tới hàng tỷ lượt tiếp cận.

Ông Wang Xiaowan, Phó Chủ tịch Hiệp hội Bóng đá tỉnh Giang Tô, chia sẻ với hãng thông tấn Tân Hoa Xã rằng, yếu tố quan trọng nhất tạo nên thành công của giải đấu là sự tham gia rộng rãi của cộng đồng.

Sự tham gia đó diễn ra cả trên sân cỏ lẫn ngoài đời sống xã hội.

Giải đấu quy tụ 13 đội bóng đại diện cho 13 thành phố của tỉnh Giang Tô, khu vực thuộc đồng bằng sông Dương Tử, giáp Thượng Hải.

Hơn 60% cầu thủ là những người không hoạt động bóng đá chuyên nghiệp. Họ là sinh viên, giáo viên, nhân viên giao hàng và nhiều lao động thuộc các ngành nghề khác. Sau khi thi đấu vào cuối tuần, họ trở lại với công việc thường nhật.

Trong khi đó, các cơ quan du lịch và nhà sáng tạo nội dung tại Giang Tô nhanh chóng tận dụng sức nóng của giải đấu để quảng bá địa phương thông qua video ngắn, phim hoạt hình và nội dung do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra. Các sản phẩm truyền thông này kết hợp phương ngữ, ẩm thực, văn hóa bản địa và di sản địa phương nhằm tạo nên những câu chuyện hấp dẫn.

Một điểm đáng chú ý là Su Super League áp dụng cách tiếp cận khá cởi mở đối với nội dung do người dùng tạo ra (UGC) và nội dung do AI tạo ra (AIGC). Các meme, video chế, bình luận, tác phẩm phái sinh và nhiều nội dung sáng tạo của người hâm mộ được khuyến khích lan tỏa rộng rãi trên môi trường số.

Nhiều chuyên gia truyền thông nhận định chính việc khai thác sức sáng tạo của cộng đồng, cùng yếu tố hài hước và bản sắc từng thành phố, đã góp phần đưa Su Chao trở thành hiện tượng mạng.

Các hoạt động giải trí như màn trình diễn của những mô hình khủng long khổng lồ trong giờ nghỉ giữa hiệp cũng góp phần gia tăng trải nghiệm tại sân vận động và tạo hiệu ứng lan truyền trên mạng xã hội.

Tuy nhiên, khi sức ảnh hưởng của giải đấu vượt ra ngoài phạm vi tỉnh Giang Tô, đồng thời thúc đẩy hình ảnh đô thị và mở ra nhiều cơ hội thương mại, những vấn đề mới liên quan đến sở hữu trí tuệ cũng bắt đầu xuất hiện.

Chung kết giải Su Super League 2025 tại Trung tâm Thể thao Olympic Nam Kinh, Trung Quốc. Ảnh: Getty Images/VCG 

Bảo hộ sở hữu trí tuệ cho Su Super League

Từ một giải đấu bóng đá phong trào mang tính địa phương, Su Super League đang nhanh chóng tích lũy giá trị thương hiệu, tạo ra nhiều cơ hội kinh doanh và ảnh hưởng văn hóa. Tuy nhiên, hệ thống bảo hộ sở hữu trí tuệ của giải đấu vẫn chưa theo kịp tốc độ phát triển này.

Sự bùng nổ về mức độ quan tâm đã thu hút ngày càng nhiều doanh nghiệp và chủ thể thương mại tham gia.

Nhận thấy điều đó, từ tháng 5/2025, Hiệp hội Bóng đá tỉnh Giang Tô đã nộp 20 đơn đăng ký nhãn hiệu nhằm bảo hộ tên giải đấu, các dấu hiệu nhận diện và linh vật chính thức.

Đến tháng 6 cùng năm, Hiệp hội tiếp tục nộp thêm một loạt đơn đăng ký mới, mở rộng phạm vi bảo hộ sang các sản phẩm và hàng hóa phái sinh.

Theo cơ sở dữ liệu của Cơ quan Quản lý Sở hữu trí tuệ Quốc gia Trung Quốc (CNIPA), các tên gọi quan trọng như "Jiangsu Football City League" và "JSCL" đều đã được Hiệp hội Bóng đá Giang Tô nộp đơn đăng ký nhãn hiệu.

Hồ sơ công khai cho thấy đơn đăng ký đầu tiên đối với nhãn hiệu "JSCL" được nộp từ tháng 5/2025 và nhiều đơn đăng ký liên quan hiện vẫn đang trong quá trình thẩm định.

Bùng nổ hàng hóa mang thương hiệu Su Super League

Song song với đó, đã có hơn 300 đơn đăng ký nhãn hiệu liên quan tới từ khóa "Su Super League" được nộp tại Trung Quốc.

Sự sôi động của hoạt động đăng ký đã thúc đẩy nhiều doanh nghiệp phát triển các dòng sản phẩm lưu niệm và sản phẩm văn hóa gắn với giải đấu.

Một ví dụ là sản phẩm Purple Dream of Football của thành phố Vô Tích, kết hợp nghệ thuật gốm tử sa Nghi Hưng với hình tượng bóng đá để tạo thành chiếc cúp lưu niệm tượng trưng cho khát vọng chinh phục ước mơ.

Nhờ sự hỗ trợ của Trung tâm Bảo hộ nhanh Sở hữu trí tuệ Nghi Hưng, bằng độc quyền kiểu dáng công nghiệp cho sản phẩm được CNIPA cấp chỉ sau 5 ngày làm việc.

Trong khi đó, thành phố Dương Châu, vốn được mệnh danh là "thủ phủ đồ chơi nhồi bông của Trung Quốc", cũng nhanh chóng tận dụng sức hút của Su Super League để phát triển các sản phẩm IP.

Hơn 62.000 người hâm mộ đã đến xem trận chung kết Su Super League 2025 tại Nam Kinh.Ảnh: Getty Images/VCG 

Kết hợp di sản văn hóa với tài sản trí tuệ 

Nhiều doanh nghiệp sau khi hoàn thiện các mẫu đồ chơi lấy cảm hứng từ Su Super League đã nhanh chóng đăng ký quyền tác giả nhằm xây dựng danh mục tài sản trí tuệ của riêng mình.

Chính quyền thành phố Dương Châu cũng ban hành nhiều chính sách hỗ trợ từ tháng 4/2025 nhằm: phát triển IP gốc; khuyến khích đưa các yếu tố di sản văn hóa phi vật thể vào thiết kế; thúc đẩy kết nối giữa công nghiệp văn hóa và du lịch. 

Nhờ đó, sự hỗ trợ chính sách, đổi mới sáng tạo và mở rộng thị trường được triển khai đồng bộ.

Những vấn đề sở hữu trí tuệ xoay quanh Su Super League phản ánh đồng thời cả cơ hội lẫn thách thức. Chúng cho thấy các sự kiện thể thao có thể nhanh chóng tạo dựng giá trị thương hiệu, đồng thời khẳng định vai trò của một chiến lược IP bài bản trong việc biến sức hút ngắn hạn thành tài sản lâu dài.

Những trụ cột IP giúp Su Super League phát triển bền vững

Nhãn hiệu, nền tảng của thương hiệu giải đấu

Đối với bất kỳ sự kiện thể thao nào, tên gọi, biểu trưng và khẩu hiệu luôn là tài sản thương hiệu cốt lõi.

Với Su Super League, tên giải đấu, logo, tên các đội bóng và huy hiệu câu lạc bộ là những đối tượng cần được ưu tiên bảo hộ.

Ngay cả những câu khẩu hiệu lan truyền mạnh trên mạng xã hội, chẳng hạn câu nói hài hước "Thi đấu là số một, tình bạn đứng thứ mười bốn", cũng đang dần trở thành một phần bản sắc văn hóa của giải đấu.

Nếu tiếp tục được công chúng ghi nhớ, các khẩu hiệu này hoàn toàn có thể trở thành đối tượng đăng ký nhãn hiệu, phục vụ hoạt động cấp phép thương mại và kinh doanh hàng hóa lưu niệm trong tương lai.

Chỉ dẫn địa lý giúp quảng bá bản sắc địa phương

Một phần sức hấp dẫn của Su Super League đến từ bản sắc riêng của từng thành phố. Những sản phẩm nổi tiếng như: vịt muối Nam Kinh; cua lông hồ Dương Trừng (Tô Châu); giấm Trấn Giang,... không chỉ là đặc sản địa phương mà còn là các sản phẩm được bảo hộ chỉ dẫn địa lý (GI).

Việc kết hợp quảng bá các sản phẩm GI với giải đấu giúp nâng cao giá trị văn hóa, đồng thời mở rộng cơ hội thương mại cho các thương hiệu vùng miền.

Bằng sáng chế và kiểu dáng công nghiệp

Khi giải đấu ngày càng thương mại hóa, nhiều đổi mới sáng tạo liên quan đến: thiết kế hàng hóa lưu niệm; hệ thống bán vé thông minh; công nghệ quản lý sân vận động; công nghệ truyền hình và phát sóng,... đều có thể được bảo hộ thông qua bằng độc quyền sáng chế hoặc kiểu dáng công nghiệp.

Trong bối cảnh trải nghiệm số ngày càng đóng vai trò quan trọng, công nghệ cũng trở thành một loại tài sản trí tuệ quan trọng đối với các sự kiện thể thao.

Quyền tác giả đối với nội dung sáng tạo

Sức ảnh hưởng của Su Super League không chỉ nằm ở các trận đấu. Một hệ sinh thái nội dung phong phú đã hình thành, bao gồm: poster; video quảng bá; clip mạng xã hội; chương trình truyền hình trực tiếp; hình ảnh; nhân vật hoạt hình; linh vật.

Khi quy mô sản xuất nội dung ngày càng lớn, các vấn đề liên quan đến quyền tác giả, cấp phép sử dụng, chia sẻ nội dung và phân chia doanh thu sẽ ngày càng quan trọng.

Theo WIPO Magazine, đối với một giải bóng đá mang tính địa phương như Su Chao, chiến lược sở hữu trí tuệ hiệu quả không chỉ dừng lại ở việc quản lý riêng lẻ nhãn hiệu, sáng chế hay quyền tác giả, mà cần tích hợp tất cả các công cụ này thành một hệ thống thống nhất nhằm đưa giải đấu từ một hiện tượng lan truyền trên mạng trở thành một thương hiệu thể thao và văn hóa bền vững.

Bóng đá Việt Nam nên chú trọng hơn tới công tác ứng dụng sở hữu trí tuệ để phát triển thương hiệu. Ảnh: baochinhphu 

Bóng đá Việt Nam có thể học gì từ Su Super League?

Câu chuyện của Su Super League cho thấy, sở hữu trí tuệ không phải là công cụ bảo vệ sau khi thương hiệu thành công, mà phải được xây dựng ngay từ giai đoạn hình thành thương hiệu. Đây là kinh nghiệm đặc biệt hữu ích đối với các câu lạc bộ bóng đá chuyên nghiệp và bán chuyên tại Việt Nam.

Thứ nhất, xây dựng chiến lược nhãn hiệu đồng bộ

Nhiều câu lạc bộ Việt Nam mới chỉ đăng ký tên và logo, trong khi bỏ ngỏ các tài sản giá trị khác như linh vật, khẩu hiệu, bài hát cổ động, tên giải trẻ, chương trình đào tạo hay các sản phẩm lưu niệm. Việc đăng ký nhãn hiệu theo nhiều nhóm hàng hóa và dịch vụ sẽ tạo nền tảng cho hoạt động cấp phép và khai thác thương mại lâu dài.

Thứ hai, phát triển hệ sinh thái bản quyền số

Các video hậu trường, podcast, phim tài liệu, nội dung trên TikTok, Facebook, YouTube, hình ảnh cầu thủ, thiết kế đồ họa và dữ liệu trận đấu đều là tài sản có giá trị. Câu lạc bộ cần xây dựng cơ chế quản lý quyền tác giả, cấp phép sử dụng nội dung và kiểm soát việc sao chép trái phép trên môi trường số.

Thứ ba, khai thác văn hóa địa phương như một tài sản IP

Giống cách Su Super League gắn bóng đá với đặc sản và di sản của từng thành phố, các câu lạc bộ Việt Nam có thể kết hợp thương hiệu đội bóng với sản phẩm OCOP, chỉ dẫn địa lý, lễ hội truyền thống và di sản văn hóa địa phương. Điều này vừa tăng sức hấp dẫn cho người hâm mộ, vừa tạo thêm nguồn thu từ các sản phẩm đồng thương hiệu.

Thứ tư, phát triển ngành hàng lưu niệm chính hãng 

Thực tế cho thấy doanh thu từ áo đấu, mô hình linh vật, đồ chơi, phụ kiện, trò chơi điện tử và sản phẩm sưu tầm hiện chiếm tỷ trọng đáng kể trong doanh thu của nhiều câu lạc bộ lớn trên thế giới. Muốn phát triển lĩnh vực này, các câu lạc bộ cần đồng thời đăng ký nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp và quyền tác giả cho toàn bộ sản phẩm.

Thứ năm, quản trị IP trong kỷ nguyên AI

Việc AI ngày càng được sử dụng để tạo video, hình ảnh, bình luận và nội dung quảng bá đòi hỏi các câu lạc bộ phải xây dựng quy chế khai thác AI, xác định rõ quyền sở hữu đối với nội dung được tạo ra, đồng thời quy định phạm vi sử dụng hợp pháp của người hâm mộ đối với UGC và AIGC. Một cơ chế cấp phép minh bạch sẽ giúp vừa khuyến khích cộng đồng sáng tạo, vừa bảo vệ giá trị thương hiệu.

Thứ sáu, coi IP là một tài sản kinh doanh

Các câu lạc bộ nên xây dựng bộ phận hoặc thuê đơn vị chuyên trách quản trị tài sản trí tuệ, định giá danh mục IP và đưa quyền sở hữu trí tuệ vào chiến lược huy động vốn, tài trợ và nhượng quyền thương mại. Khi được quản lý bài bản, IP có thể trở thành nguồn doanh thu bền vững thông qua cấp phép, hợp tác thương hiệu, thương mại điện tử và các hoạt động truyền thông.

Hình mẫu từ Su Super League cho thấy một giải đấu địa phương hoàn toàn có thể phát triển thành thương hiệu thể thao có sức ảnh hưởng quốc gia nếu biết kết hợp thương hiệu, nội dung sáng tạo, văn hóa địa phương và chiến lược sở hữu trí tuệ. Đối với bóng đá Việt Nam, việc đầu tư vào IP ngay từ sớm không chỉ giúp bảo vệ các tài sản vô hình của câu lạc bộ mà còn mở ra cơ hội xây dựng những thương hiệu thể thao có giá trị thương mại cao, đủ sức cạnh tranh trong khu vực và từng bước vươn ra thị trường quốc tế.