Thị trường bán lẻ Việt đang tái định hình trước chiến lược mở rộng hệ thống bán lẻ của các doanh nghiệp lớn

Thị trường bán lẻ Việt Nam đang bước vào chu kỳ cạnh tranh mới khi các doanh nghiệp trong và ngoài nước đồng loạt mở rộng hệ thống phân phối. Tuy nhiên, thay vì chạy đua số lượng cửa hàng, chiến lược hiện nay tập trung vào tối ưu hiệu quả và xây dựng hệ sinh thái bán lẻ.

Các doanh nghiệp lớn thực hiện tối ưu từng điểm bán

Sau giai đoạn chịu tác động của suy giảm sức mua và áp lực chi phí, ngành bán lẻ Việt Nam đang bước vào chu kỳ tăng trưởng mới. Đây cũng là thời điểm nhiều doanh nghiệp đẩy mạnh đầu tư mở rộng hệ thống nhằm đón đầu sự phục hồi của tiêu dùng nội địa và xu hướng gia tăng của tầng lớp trung lưu.

Theo Bộ Công Thương, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng những năm gần đây liên tục duy trì đà tăng trưởng, trong đó bán lẻ hiện đại ngày càng mở rộng thị phần.  Nếu năm 2024 tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng 9,0% thì sang năm 2025 tăng khoảng 9,9% (loại trừ yếu tố giá tăng khoảng 7,4%), trong khi chỉ mới 6 tháng đầu năm 2026 đã tăng 12,9%, cao hơn cùng kỳ năm trước, cho thấy sức mua nội địa tiếp tục là một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế. Bên cạnh đó là sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng, cùng tốc độ đô thị hóa nhanh, tạo ra dư địa lớn cho các chuỗi bán lẻ phát triển.

Các doanh nghiệp lớn thực hiện tối ưu từng điểm bán (ảnh: minh họa).

Nếu như giai đoạn 2018–2022, mục tiêu của nhiều doanh nghiệp là nhanh chóng mở hàng trăm, thậm chí hàng nghìn cửa hàng để phủ kín thị trường thì từ năm 2024 đến nay, chiến lược đã thay đổi đáng kể. Các doanh nghiệp không còn đánh giá thành công bằng số lượng điểm bán mà chuyển sang chú trọng hiệu quả trên từng cửa hàng.

Trong bối cảnh chi phí thuê mặt bằng, nhân sự, logistics và vận hành đồng loạt tăng, việc mở mới chỉ được thực hiện sau khi phân tích kỹ dữ liệu về mật độ dân cư, sức mua, khả năng hoàn vốn và hiệu quả khai thác. Điều này giúp hạn chế tình trạng mở rộng nóng nhưng phải đóng cửa hàng sau thời gian ngắn hoạt động.

Theo giới chuyên gia, đây là dấu hiệu cho thấy thị trường bán lẻ Việt Nam đang bước sang giai đoạn phát triển trưởng thành hơn, nơi quy mô vẫn quan trọng nhưng chất lượng tăng trưởng mới là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh.

“Ông lớn” bán lẻ tăng tốc với những chiến lược riêng biệt

Quan sát thị trường cho thấy mỗi doanh nghiệp đang lựa chọn một hướng đi khác nhau nhằm gia tăng thị phần. WinCommerce tiếp tục là doanh nghiệp sở hữu hệ thống bán lẻ lớn nhất cả nước với hàng nghìn siêu thị WinMart và cửa hàng WinMart+. Thay vì tập trung vào các đô thị lớn như trước, doanh nghiệp mở rộng mạnh về các huyện, thị xã, khu công nghiệp và khu vực nông thôn.

Chiến lược này dựa trên nhận định rằng mức độ thâm nhập của bán lẻ hiện đại tại nhiều địa phương vẫn còn thấp, trong khi thu nhập bình quân đầu người và nhu cầu tiêu dùng đang tăng nhanh. Cùng với đó, doanh nghiệp đầu tư mạnh cho các trung tâm phân phối, hệ thống logistics và nền tảng dữ liệu để giảm chi phí vận hành trên toàn chuỗi.

Trong khi Bách Hóa Xanh tiếp tục có sự tăng trưởng sau tái cấu trúc, chuyển trọng tâm từ mở rộng bằng mọi giá sang phát triển bền vững. Doanh nghiệp tập trung chuẩn hóa mô hình cửa hàng, cải thiện chất lượng hàng tươi sống, tối ưu danh mục sản phẩm và nâng doanh thu trên từng điểm bán trước khi tiếp tục mở rộng sang các địa phương mới.

“Ông lớn” bán lẻ tăng tốc với những chiến lược riêng biệt (ảnh: minh họa).

Việc mở thêm cửa hàng hiện nay chủ yếu diễn ra tại những khu vực đã được nghiên cứu kỹ về sức mua và khả năng kết nối với chuỗi cung ứng, giúp giảm thời gian hoàn vốn và nâng cao hiệu quả đầu tư.

Trong nhóm bán lẻ chuyên ngành, Long Châu tiếp tục duy trì tốc độ mở rộng nhanh nhất. Không chỉ tăng số lượng nhà thuốc, doanh nghiệp còn phát triển hệ thống trung tâm tiêm chủng và dịch vụ chăm sóc sức khỏe, từng bước xây dựng hệ sinh thái y tế bán lẻ. Với lợi thế của mô hình này là khả năng khai thác tệp khách hàng hiện hữu, gia tăng doanh thu trên mỗi địa điểm và nâng cao giá trị vòng đời khách hàng thay vì chỉ bán thuốc đơn thuần.

Trong khi các doanh nghiệp trong nước ưu tiên mở rộng số lượng điểm bán, các tập đoàn bán lẻ nước ngoài như AEON, Central Retail hay MM Mega Market lại tập trung phát triển các đại siêu thị, trung tâm thương mại quy mô lớn kết hợp logistics hiện đại.

Chiến lược của nhóm này là xây dựng những trung tâm mua sắm tích hợp, vừa phục vụ nhu cầu mua sắm, vừa trở thành điểm vui chơi, giải trí và trải nghiệm, qua đó kéo dài thời gian lưu trú của khách hàng và gia tăng giá trị mỗi lần mua sắm.

Dư địa vẫn lớn - Cuộc cạnh tranh khốc liệu được quyết định bằng hệ sinh thái bán lẻ

Điểm khác biệt lớn nhất của ngành bán lẻ hiện nay là sự dịch chuyển từ cạnh tranh bằng quy mô sang cạnh tranh bằng hệ sinh thái.

Một cửa hàng hiện đại không còn đơn thuần là nơi bán hàng mà đồng thời đảm nhận nhiều chức năng như điểm giao nhận đơn trực tuyến, kho hàng mini, trung tâm chăm sóc khách hàng và địa điểm triển khai các chương trình tiếp thị.

Xu hướng bán lẻ đa kênh (Omnichannel) đang khiến ranh giới giữa thương mại điện tử và bán lẻ truyền thống dần bị xóa nhòa. Người tiêu dùng có thể tìm kiếm thông tin trên ứng dụng, đặt hàng trực tuyến, nhận hàng tại cửa hàng hoặc đổi trả ở bất kỳ điểm bán nào trong hệ thống.

Để đáp ứng xu hướng này, nhiều doanh nghiệp đầu tư mạnh vào trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây và hệ thống quản trị chuỗi cung ứng nhằm dự báo nhu cầu tiêu dùng theo từng khu vực, tối ưu tồn kho và giảm chi phí logistics.

Bên cạnh đó, chương trình khách hàng thân thiết cũng trở thành "vũ khí" cạnh tranh mới. Thông qua dữ liệu giao dịch, doanh nghiệp có thể cá nhân hóa khuyến mại, xây dựng các gói ưu đãi phù hợp với từng nhóm khách hàng và gia tăng tỷ lệ quay lại mua sắm.

Theo các tổ chức nghiên cứu thị trường, tỷ lệ bán lẻ hiện đại của Việt Nam vẫn thấp hơn nhiều quốc gia trong khu vực như Thái Lan, Malaysia hay Hàn Quốc. Điều này đồng nghĩa dư địa phát triển còn rất lớn, đặc biệt tại các tỉnh, thành ngoài hai đô thị lớn.

Tuy nhiên, cơ hội cũng đi kèm áp lực. Giá thuê mặt bằng liên tục tăng, chi phí lao động cao hơn, yêu cầu đầu tư công nghệ ngày càng lớn trong khi người tiêu dùng ngày càng nhạy cảm với giá.

Ngoài sự cạnh tranh giữa các chuỗi bán lẻ truyền thống, doanh nghiệp còn phải đối mặt với sự phát triển mạnh của thương mại điện tử, mô hình bán hàng trực tiếp từ nhà sản xuất đến người tiêu dùng (D2C) và xu hướng mua sắm qua mạng xã hội.

Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp không chỉ cần nguồn lực tài chính mà còn phải sở hữu năng lực quản trị chuỗi cung ứng, phân tích dữ liệu, dự báo thị trường và đổi mới mô hình kinh doanh. Việc mở thêm cửa hàng chỉ thực sự có ý nghĩa khi mỗi điểm bán đóng góp tích cực vào hiệu quả chung của toàn hệ thống.

Có thể thấy, chiến lược mở rộng hệ thống bán lẻ tại Việt Nam đang chuyển từ phát triển theo chiều rộng sang phát triển theo chiều sâu. Quy mô mạng lưới vẫn là lợi thế, nhưng lợi thế bền vững sẽ thuộc về những doanh nghiệp biết khai thác dữ liệu khách hàng, ứng dụng công nghệ, tối ưu vận hành và xây dựng trải nghiệm mua sắm liền mạch trên mọi kênh.

Thị trường bán lẻ Việt Nam vẫn còn nhiều dư địa tăng trưởng, song cuộc cạnh tranh đang bước sang giai đoạn mới. Thay vì chỉ mở thêm cửa hàng, doanh nghiệp cần xây dựng hệ sinh thái bán lẻ hiệu quả, lấy công nghệ, dữ liệu và trải nghiệm khách hàng làm nền tảng để tạo lợi thế dài hạn.